Ο ιχνηλάτης της αμερικανικής βίας

Μαζί με τον Ντον ΝτεΛίλο και τον – μονίμως αφανή – Τόμας Πίντσον συγκαταλεγόταν στην τριάδα των σημαντικότερων αμερικανών μοντερνιστών. Από χθες ο ιχνηλάτης της βαθιάς – και πολύ συχνά σκοτεινής – Αμερικής αφήνει τα έργα του ως κληρονομιά. Ο Κόρμακ ΜακΚάρθι έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 89 ετών έχοντας καταθέσει τουλάχιστον έναν αριστουργηματικό τίτλο στην παγκόσμια λογοτεχνία.

Ο «Ματοβαμμένος μεσημβρινός» (εκδ. Ζαχαρόπουλος, μτφ. Σπήλιος Μενούνος, 1992, αλλά και «Ματωμένος μεσημβρινός», εκδ. Καστανιώτη, μτφ. Αύγουστου Κορτώ, 2011) αποτυπώνει έναν Νέο Κόσμο χτισμένο πάνω στη βία «χωρίς καμία λογική». Κεντρικοί ήρωες το Αγόρι, που περιπλανιέται στο Τέξας τη δεκαετία του 1840 μαζί με μια ομάδα παράφρονων κεφαλοκυνηγών, και ο Δικαστής Χόλντεν, τον οποίο ο ΜακΚάρθι θα σκιαγραφήσει σαν μορφή του αιώνιου καλλιτέχνη: είναι ένας απόγονος του Σατανά του Μίλτον που θα ζει για πάντα στη φαντασία των αναγνωστών. «Λέει ότι ποτέ του δε θα πεθάνει. Και υποκλίνεται στους βιολιτζήδες… Αρχίζει τις πιρουέτες και τα βηματάκια και παίζει και συγχρόνως. Τα πόδια του είναι ελαφριά και σβέλτα. Ποτέ του δεν κοιμάται. Λέει ότι ποτέ δε θα πεθάνει. Χορεύει στο φως, χορεύει και στη σκιά, κι είναι ο μεγάλος αγαπημένος. Ποτέ του δεν κοιμάται. Χορεύει, χορεύει συνέχεια».

Στα άλλα σημαντικά έργα του περιλαμβάνονται ο «Δρόμος» (Καστανιώτης, μτφ. Α. Κορτώ, 2007), από τις καλύτερες απόπειρες δυστοπικής και μετα-αποκαλυπτικής λογοτεχνίας, που μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο από τον Τζον Χίλκοτ, το «Ολα τα όμορφα άλογα» (Καστανιώτης, μτφ. Αλέκος Μπενρουμπής, 2000), το «Καμιά πατρίδα για τους μελλοθάνατους» (Καστανιώτης, μτφ. Α. Κορτώ, 2008), που επίσης μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο απ’ τους αδελφούς Κοέν. Πέρυσι, εξάλλου, μία από τις λογοτεχνικές ειδήσεις ήταν η κυκλοφορία ύστερα από 16 χρόνια οικειοθελούς σιωπής δύο μυθιστορημάτων: «Επιβάτης» και «Stella Maris», τα οποία στα ελληνικά εκδόθηκαν από τον Gutenberg, σε μετάφραση του Γιώργου Κυριαζή. Οι κριτικοί στάθηκαν με αμφιθυμία απέναντι στην «εγκεφαλική» γραφή, αλλά τα δομικά συστατικά επιβεβαίωναν τη διαχρονική πορεία του ΜακΚάρθι: πεσιμισμός για τον κόσμο στον οποίο είμαστε ριγμένοι, περιγραφή της πραγματικότητας πέρα από το καλό και το κακό, η ματαιότητα να αναζητάς έναν ηθικό «πυρήνα», αλλά και η γενναιότητα να ανακαλύπτει το ηρωικό Καλό, ακόμη και με τις ατέλειές του (το Αγόρι).

Το έργο του ΜακΚάρθι προέρχεται από μια λογοτεχνική παράδοση που περιλαμβάνει το ομηρικό έπος, το σαιξπηρικό μεγαλείο, τον Μίλτον και τον Χέρμαν Μέλβιλ. Την ίδια στιγμή είναι διακριτή η φωνή και η καλλιτεχνική δημιουργία του ίδιου στη σύγχρονη πεζογραφία. Οπως γράφει για τον ήρωά του, τον Δικαστή: «Οποιοιδήποτε κι αν ήταν οι πρόγονοί του, αυτός ήταν κάτι το τελείως διαφορετικό από το άθροισμά τους, κι ούτε υπήρχε τρόπος και σύστημα με το οποίο να τον διαχωρίσεις πάλι στα αρχικά του στοιχεία γιατί απλά δεν κόλλαγε».