Ο Μπερλουσκόνι, ο Τραμπ και η πολιτική τους κληρονομιά

Eχοντας γίνει γνωστός κυρίως για το μόνιμο μαύρισμά του, τις γκάφες του, τα πάρτι «μπούνγκα-μπούνγκα» και το υπέρμετρο εγώ του, ο Σίλβιο Μπερλουσκόνι υπήρξε ένας πρωτόλειος τραμπιστής λαϊκιστής. Ενας πολιτικός που ήταν κυρίαρχος στη Ρώμη για πάνω από δύο δεκαετίες και αποτέλεσε μια από τις πιο αμφιλεγόμενες πολιτικές φυσιογνωμίες της Ευρώπης. Ο ίδιος είχε αποκτήσει τεράστια ικανότητα στην τέχνη της αντιμετώπισης των σκανδάλων και, κυρίως, της ανάδυσης από αυτά με την εικόνα του ενισχυμένη, καθώς βρέθηκε αντιμέτωπος πάνω από 30 φορές με διάφορες κατηγορίες, που συμπεριλάμβαναν υπεξαίρεση, ψευδή οικονομικά στοιχεία και δωροδοκίες δικαστών. Πολλές, ωστόσο, από αυτές τις υποθέσεις δεν οδηγήθηκαν στις αίθουσες των δικαστηρίων, ορισμένες φορές εξαιτίας των αλλαγών τις οποίες είχε κάνει ο ίδιος στη νομοθεσία.

Με το επιχείρημα ότι η Ιταλία είχε ανάγκη έναν χαρισματικό και αυτοδημιούργητο επιχειρηματία για να γίνει ξανά μεγάλη, ο Μπερλουσκόνι, ο οποίος είχε αρχικά ασχοληθεί με τη μουσική και είχε τραγουδήσει σε κρουαζιερόπλοια προτού χτίσει μια τεράστια προσωπική περιουσία, ίδρυσε το συντηρητικό και φιλικό προς τις αγορές κόμμα του, τη Φόρτσα Ιτάλια. Μέσω αυτού, δε, εισήλθε στην πολιτική το 1993.

Οι παραλληλισμοί που υπάρχουν με τον Ντόναλντ Τραμπ είναι σαφείς και εντυπωσιακοί: Αμφότεροι ξεκίνησαν ως επιχειρηματίες από τον κλάδο του real estate, έγιναν σταρ στον χώρο των μίντια και συνέχισαν στον στίβο της πολιτικής. Αμφότεροι, επίσης, έθεσαν ως στόχο τους να υπονομεύσουν τους καθιερωμένους θεσμούς στην Ιταλία και τις Ηνωμένες Πολιτείες, συμπεριλαμβανομένου του Τύπου και της Δικαιοσύνης.

Καθώς δε και οι δύο είχαν απορριφθεί από το φιλελεύθερο κατεστημένο των χωρών τους, έδωσαν την απάντησή τους – παρά τον τεράστιο πλούτο που διέθεταν – υιοθετώντας τη λαϊκιστική τακτική. Μια τακτική που προσπαθούσε να τους παρουσιάσει ως την πραγματική φωνή των ανθρώπων που βρίσκονταν απέναντι σε μια ελίτ η οποία απολαμβάνει συστηματική ασυλία και είναι διεφθαρμένη.

Σε όλη τη διάρκεια της πολιτικής του διαδρομής, η κυριαρχία του Μπερλουσκόνι στα ιταλικά ΜΜΕ – στην οποία συμπεριλαμβάνεται, ανάμεσα στα άλλα, η ιδιοκτησία τριών τηλεοπτικών καναλιών – προκάλεσε δικαιολογημένες κατηγορίες περί σύγκρουσης συμφερόντων και άσκησης υπέρμετρης επιρροής. Παρ’ όλα αυτά, θα ήταν λάθος να καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι σε αυτά τα στοιχεία πρέπει να αναζητηθεί η αποκλειστική ερμηνεία για τη μακρόχρονη επιτυχία του.

Στην πραγματικότητα, η αιτία που οδηγούσε στη σταθερή επανεκλογή του Μπερλουσκόνι (οι πολιτικοί του αντίπαλοι συνήθιζαν πάντοτε να λένε ότι «το μόνο που έχετε να κάνετε είναι να μην τον ψηφίσετε») έγκειται στο γεγονός ότι αντιπροσώπευε ένα τμήμα της Ιταλίας. Εκείνο για το οποίο το χρήμα και η ισχύς έχουν μεγαλύτερη αξία από τη δικαιοσύνη και την ηθική.

Υπό αυτή την έννοια, η κληρονομιά την οποία αφήνει πίσω του ο Μπερλουσκόνι ενδέχεται να μη βρίσκεται στα πάρτι «μπούνγκα-μπούνγκα», στις παρενοχλήσεις κάθε είδους και στη χυδαιότητα, αλλά στην απώλεια της εμπιστοσύνης του εκλογικού σώματος της Ιταλίας προς την πολιτική τάξη της χώρας. Μια απώλεια η οποία έχει οδηγήσει, κατά έναν ειρωνικό τρόπο, στην ανάδυση μιας νέας γενιάς λαϊκιστών πολιτικών οι οποίοι είναι, σε γενικές γραμμές, πιο ριζοσπαστικοί και πιο σκληρά δεξιοί.