Η Ευρώπη σε σταυροδρόμι

Στο Βερολίνο και σε άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες τονίζεται με κάθε ευκαιρία ότι ο Βλαντίμιρ Πούτιν στον πόλεμο της Ουκρανίας απέτυχε, εκτός των άλλων, σε μία από τις στρατηγικές του επιδιώξεις: να διχάσει και να διαλύσει την ΕΕ.

Αρκεί όμως αυτή η διαπίστωση για να καλυφθούν οι ρωγμές που παρουσιάζει εδώ και καιρό το ευρωπαϊκό οικοδόμημα; Πώς θα απαντήσει η ΕΕ στις προκλήσεις της «αλλαγής εποχής» που σηματοδότησε ο πόλεμος στην Ουκρανία; Θα μπορέσει να συνθέσει την οικονομική ισχύ της με έναν γεωστρατηγικό σχεδιασμό της Ευρώπης που απαιτεί η βίαιη, μέσω του ρωσικού ιμπεριαλισμού, επιστροφή της γεωπολιτικής στη διεθνή ατζέντα; Ή θα μείνει στο περιθώριο της διεθνούς σκηνής;

Απαντήσεις στα ερωτήματα αυτά αναζητούσε το φετινό «Ευρωπαϊκό Φόρουμ» της Δυτικογερμανικής Ραδιοτηλεόρασης (WDR) την περασμένη Τρίτη στο Βερολίνο, την ίδια ώρα που σε απόσταση 1.000 χιλιομέτρων ο πόλεμος στην Ουκρανία κατέγραφε ένα νέο αποκορύφωμα: την ανατίναξη του φράγματος «Καχόβκα» στη Χερσώνα. Πρόκειται για μια «νέα διάσταση», η οποία «συνάδει με τον τρόπο που διεξάγει η Ρωσία τον πόλεμο και αθροίζεται στα πολλά εγκλήματα στην Ουκρανία» ήταν το σχόλιο του καγκελάριου Ολαφ Σολτς.

Νέες συμμαχίες
Για τη Γερμανία ο «ιμπεριαλιστικός πόλεμος» της Ρωσίας ανέτρεψε πάγιες μεταπολεμικά σταθερές εξωτερικής πολιτικής, όπως η προμήθεια όπλων σε εμπόλεμη χώρα, εν προκειμένω στην Ουκρανία. Για την Ευρώπη η 24η Φεβρουαρίου του 2022 σηματοδοτεί το «τέλος της 30ετούς ειρήνης» που έφερε η πτώση του Τείχους του Βερολίνου και η κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης και των κομμουνιστικών καθεστώτων της Ανατολικής Ευρώπης. «Η Ευρώπη πρέπει να βάλει πλέον όλο τον πλανήτη στο οπτικό της πεδίο» συνέστησε ο πρόεδρος Σταϊνμάγερ με την εμπειρία του ως πρώην υπουργός Εξωτερικών της Γερμανίας. «Η Ευρώπη κάνει τη διαφορά» τόνισε στο μήνυμά του στο «Ευρωπαϊκό Φόρουμ». Αλλά χρειάζεται νέους εταίρους και νέες συμμαχίες για την «μεγαλύτερη παγκόσμια πρόκληση», που είναι η κλιματική αλλαγή.

Καταρχήν όμως η Ευρώπη πρέπει να απαντήσει άμεσα στα υπαρξιακά ερωτήματα που επανέφερε στο προσκήνιο ο πόλεμος της Ουκρανίας, όπως η στρατιωτική εξάρτηση από τις ΗΠΑ. Αυτή δεν είναι διασφαλισμένη στο διηνεκές, το φάσμα επανεκλογής του Τραμπ παραμένει απειλητικό, ενώ υπάρχουν και άλλοι που προσδοκούν ενεργότερο ρόλο της Ευρώπης, προειδοποιούν αναλυτές όπως η πολιτειολόγος Ντανιέλα Σβάρτσερ.

Πού χωλαίνει η ΕΕ; Εκείνο που τον ενοχλεί στην Ευρώπη είναι ότι «προχωρούν όλα πολύ αργά» δήλωνε πριν από δύο χρόνια ο Σοσιαλδημοκράτης Ολαφ Σολτς ως υποψήφιος καγκελάριος τότε. Η σημερινή υπουργός Εξωτερικών, Αναλένα Μπέρμποκ, θεωρούσε πηγή του κακού την αρχή της ομοφωνίας.

«Αρχικά πρέπει να προωθήσουμε τις αποφάσεις ενισχυμένης πλειοψηφίας στην εξωτερική πολιτική και σε φορολογικά θέματα, για τα οποία δεν απαιτείται αλλαγή συνθηκών» λέει τώρα ως καγκελάριος ο Σολτς. Θεωρεί «τεχνητό» το δίλημμα: Διεύρυνση ή μεταρρύθμιση της ΕΕ. «Θέλουμε τη διεύρυνση και υποστηρίζουμε εκείνους που έχουμε καλέσει να ενταχθούν στην ΕΕ και προσπαθούν να ικανοποιήσουν τα κριτήρια ένταξης» είπε ο Σολτς με το βλέμμα στις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, που με την «Ατζέντα της Θεσσαλονίκης» το 2003 πήραν το στάτους της υποψήφιας χώρας. Αλλά και η μεταρρύθμιση της ΕΕ «δεν πρέπει να παραπεμφθεί στις καλένδες», αντίθετα, «τώρα πρέπει να ξεκινήσει η συζήτηση» για μια ΕΕ 35 και πλέον κρατών-μελών. Υπέρμαχος της γραμμής πρώτα μεταρρύθμιση και μετά διεύρυνση της ΕΕ είναι ο γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν. Ο Σολτς είχε την ευκαιρία να συζητήσει για το «τεχνητό δίλημμα» σε χαλαρότερη ατμόσφαιρα ιδιωτικού δείπνου στο Πότσνταμ το βράδυ της περασμένης Τρίτης.

Η θητεία της προέδρου της Κομισιόν
Η αρχή της ομοφωνίας έχει σημαντικούς υποστηρικτές, εκτός από τα μικρά κράτη για τα οποία το «βέτο» είναι ασπίδα προστασίας έναντι των μεγάλων. Η αρχή της ομοφωνίας «εξασφαλίζει την ειρήνευση» στην ΕΕ, σημείωσε η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Σε θέματα εξωτερικής πολιτικής, ωστόσο, είναι διατεθειμένη να δεχτεί τις πλειοψηφικές αποφάσεις. Αλλά κανένα κράτος-μέλος δεν πρέπει να έχει την αίσθηση ότι «αιφνιδιάστηκε».

Η θητεία της προέδρου της Κομισιόν τελειώνει σε έναν χρόνο με τις Ευρωεκλογές του 2024. Πώς βλέπει το δικό της μέλλον η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν; Θα διεκδικήσει την επανεκλογή της στην Κομισιόν; Ή μήπως σκέφτεται να μεταπηδήσει στην ηγεσία του ΝΑΤΟ;

Η «ισχυρότερη γυναίκα του πλανήτη το 2022», σύμφωνα με το «Forbes», χρημάτισε υπουργός Αμυνας της Γερμανίας και θα μπορούσε να είναι η πρώτη γυναίκα επικεφαλής της Ατλαντικής Συμμαχίας. «Η θέση μου είναι στην Ευρώπη» ήταν η απάντηση της Φον ντερ Λάιεν, κόβοντας τη συζήτηση για το ΝΑΤΟ.