Η καταστροφή, ο κατακλυσμός και τα τραύματα

Οι άνθρωποι που ζουν κατά μήκος του Δνείπερου καλούνται να αντιμετωπίσουν τις άμεσες συνέπειες της κατάρρευσης του φράγματος της Νόβα Καχόβκα και να τραπούν σε φυγή παίρνοντας μαζί τους ό,τι μπορούν να σώσουν, οι ευρύτερες επιπτώσεις, ωστόσο, μπορεί να είναι αισθητές για δεκαετίες. Στην κατεύθυνση του ρεύματος του ποταμού, πολλά όμως χωριά και πόλεις κατά μήκος του Δνείπερου μπορεί να μη γίνουν ξανά κατοικήσιμα, παρά μόνο αν και όταν χτιστεί ένα νέο φράγμα. Χιλιάδες σπίτια και μέσα επιβίωσης χάθηκαν, μαζί με αναρίθμητα κατοικίδια και άγρια ζώα.

Το οικολογικό τραύμα ενός τέτοιου κατακλυσμού από νερό και λάσπη άλλαξε το τοπίο μέσα σε μια στιγμή, εξαφανίζοντας νησιά και υγροτόπους. Θα μπορούσαν να χρειαστούν χρόνια, αν όχι δεκαετίες, ώστε να ανακάμψουν η χλωρίδα και η πανίδα. Ο ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι έκανε λόγο για τη μεγαλύτερη ανθρωπογενή περιβαλλοντική καταστροφή στην Ευρώπη εδώ και δεκαετίες. Ολα αυτά, στη χώρα που είχε τη ατυχία να είναι επίσης ο τόπος της καταστροφής του Τσερνόμπιλ, το 1986, της τελευταίας, θα μπορούσε να πει κανείς, καταστροφής τέτοιας κλίμακας.

Με έναν ταμιευτήρα 18 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων, το Νόβα Καχόβκα ήταν ένα από τα φράγματα με τη μεγαλύτερη χωρητικότητα στον κόσμο. «Είναι προφανές ότι η κατάρρευσή του θα έχει εκτεταμένες μακροπρόθεσμες οικολογικές και περιβαλλοντικές αρνητικές συνέπειες, όχι μόνο για την Ουκρανία αλλά και για τις γειτονικές χώρες και περιοχές», λέει ο Μοχάμαντ Χεϊντερζαντέχ, λέκτορας στο πανεπιστήμιο του Μπαθ.

Μαζί με όλα τα συντρίμμια που κουβαλούν τα πλημμυρικά νερά, είναι και δεκάδες χιλιάδες νάρκες. Οι όχθες του Δνείπερου αποτελούν πρώτες γραμμές του μετώπου τουλάχιστον από τον περασμένο Νοέμβριο, όταν οι ουκρανικές δυνάμεις υποχρέωσαν τους Ρώσους να υποχωρήσουν στις νότιες ακτές του ποταμού. Και οι δύο πλευρές τοποθέτησαν νάρκες κατά μήκος των ακτών: αυτές έχουν πλέον παρασυρθεί και θα διανεμηθούν τυχαία σε πόλεις, χωριά και χωράφια. Αμαχοι μπορεί να ανατινάζονται πολλά χιλιόμετρα μακριά, πολλά χρόνια μετά τον πόλεμο.

Η καταστροφή κόντρα στο ρεύμα του ποταμού, πάνω από το φράγμα, είναι η άλλη πλευρά του νομίσματος. Μέσα σε μερικές ημέρες, η στάθμη στον ταμιευτήρα της Καχόβκα θα είναι υπερβολικά χαμηλή ώστε να χρησιμοποιηθεί από τις αντλίες νερού του πυρηνικού εργοστασίου της Ζαπορίζια για την ψύξη των αντιδραστήρων του και των αναλωμένων πυρηνικών καυσίμων. Επειδή οι έξι αντιδραστήρες έχουν κλείσει, και το εργοστάσιο έχει μία πολύ μεγάλη δεξαμενή ψύξης για μία τέτοια περίπτωση έκτακτης ανάγκης, λογικά θα μπορέσει να παραμείνει ασφαλές για αρκετούς μήνες τουλάχιστον, εφόσον η δεξαμενή παραμένει άθικτη. Αλλά αυτό είναι κάθε άλλο παρά δεδομένο. Η δεξαμενή, όπως και το ίδιο το εργοστάσιο, βρίσκεται στα χέρια των ρωσικών δυνάμεων.

Η απώλεια του ταμιευτήρα σημαίνει επίσης ότι θα υπάρχει πολύ λιγότερο πόσιμο νερό για τις πόλεις στην περιοχή και την άρδευση για την αγροτική ζώνη γύρω από αυτήν. Με ό,τι αυτό σημαίνει για την παραγωγή τροφίμων, και τις εξαγωγές σιταριού, καλαμποκιού, ηλιέλαιου και σπόρων σόγιας στον υπόλοιπο κόσμο.

Μία από τις πληγείσες περιοχές είναι η Κριμαία, την οποία η Ρωσία έχει προσαρτήσει από το 2014. Το κανάλι που εφοδιάζει με νερό τη χερσόνησο αντλεί από τον ταμιευτήρα της Καχόβκα. Οι δεξαμενές της Κριμαίας έχουν γεμίσει τους τελευταίους μήνες, δεν θα υπάρξει λοιπόν άμεση κρίση, όμως κατά τη διάρκεια της επόμενης χρονιάς, ίσως να καταστήσει την παραμονή εκεί ενός άμαχου πληθυσμού και ενός στρατού μη βιώσιμη, φτάνοντας πιθανώς σε σημείο να επιβάλει μια αποχώρηση, χωρίς να πέσει ούτε ένας πυροβολισμός. Η πικρή ειρωνεία του πράγματος δύσκολα θα περάσει απαρατήρητη από τους Ουκρανούς.