«ΘΗΤΕΙΑ ΣΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ»

Η μετοικεσία για το θέατρο του Παραδείσου της Νόνικας Γαληνέα ήρθε να μας φέρει στον νου τη γενναία, μεγάλη θεατρική οικογένεια που δόξασε, όχι μόνο στον τόπο μας, εκτός των άλλων, και την υποκριτική ως υψηλή τέχνη. Το ελληνικό θέατρο πριν από 50 χρόνια είχε παρουσιάσει ελληνικές σκηνοθεσίες μεγάλων έργων του παγκόσμιου δραματολογίου στην Αμερική, στον Καναδά, στη Σοβιετική Ενωση, στο Λονδίνο, στο Παρίσι, στην Αίγυπτο, στον Ισραήλ και στις βαλκανικές χώρες.

Η ελληνική υποκριτική κατόρθωσε, χάρις σε μεγάλους δασκάλους – σκηνοθέτες να αφομοιώσει και τις τρεις μεγάλες υποκριτικές σχολές, την αγγλική και γαλλική, τη ρωσική και τη νεοϋορκέζικη, και καταληκτικά τη γερμανική. Ο Θωμάς Οικονόμου και ο Κωνσταντίνος Χρηστομάνος, που εγκαινίασαν το θέατρο του σκηνοθέτη ήδη στις αρχές του 20ού αιώνα, εκπροσωπούσαν ήδη δύο διαφορετικές υποκριτικές γλώσσες, δύο τελείως διαφορετικούς κώδικες σκηνικής παράδοσης. Στον Μεσοπόλεμο έως και τον Δεύτερο μεγάλο πόλεμο η Κοτοπούλη, η Κυβέλη, ο Βεάκης, ο μέγας Αργυρόπουλος και η Κατερίνα Ανδρεάδη υπηρέτησαν ισόρροπα, ανάλογα με τους συνεργάτες τους σκηνοθέτες, όλες τις μεγάλες σχολές υποκριτικής. Και είναι άξιο θαυμασμού να διαπιστώνει κανείς πως, λόγω της μικρής διάρκειας των παραστάσεων (ήταν περήφανο ρεκόρ να διαφημίζονται πενήντα παραστάσεις ως θρίαμβος!), η Κυβέλη, π.χ., μέσα σε μία σεζόν να επιστρατεύει, με εμπειρικό τρόπο βέβαια, τεχνικές που να εξυπηρετούν το γαλλικό μπουλβάρ, τον αμερικανικό τρόπο, διαμορφωμένο και από το σινεμά, τη ρωσική υποκριτική παρτιτούρα και τον αγγλικό εμπειρισμό.

Η μεγάλη κυρία Κατερίνα σκηνοθετήθηκε από τον γερμανοθρεμμένο Μουζενίδη και τον αμερικανοθρεμμένο Κουν, ενώ έπαιξε εξαίσια γαλλικό μπουλβάρ. Ο δάσκαλός μου Δημήτρης Ροντήρης, που σκηνοθέτησε την «Ηλέκτρα» του Σοφοκλή στα αγγλικά στην Αμερική, έκανε ειδικό σεμινάριο ύστερα από επιλογή και ακρόαση για να συγκροτήσει θίασο και να ερμηνεύσει, λ.χ., ποιητικό κείμενο και αρχαίο ελληνικό ήθος ρόλων. Στην Ελλάδα ο Βεάκης, η Κοτοπούλη, ο Λογοθετίδης, η Μανωλίδου, ο Μινωτής, η Παξινού ήταν σύνηθες και αναγκαίο μέσα σε έναν μήνα να παίζουν Φεϊντό, Ο’ Νιλ, Ιψεν, Σαρντού, Τολστόι και Ξενόπουλο και Μελά, αλλά και νούτικη (αυτοσχέδια) κωμωδία.

Ο Ζυλ Ντασσέν, ακριβός μου φίλος, έλεγε πως για έναν σκηνοθέτη, Αμερικανό ή Ευρωπαίο, είναι μεγάλη τύχη να σκηνοθετεί έλληνες ηθοποιούς που μπορούν άνετα και αψεγάδιαστα να ακολουθούν τις οδηγίες για το γαλλικό μπουλβάρ ή τη σκανδιναβική σχολή ή το ρωσικό θέατρο με την άνεση που έπαιζαν φάρσες ιταλικές ή αστικές γερμανικές τραγωδίες. Ο Βεάκης, όπως μας πληροφορούν τεκμήρια και αρχεία, έπαιζε απογευματινή παράσταση κωμειδύλλιο και βραδινή γερμανικό εξπρεσιονιστικό ή ρωσικό νατουραλισμό.

Σε μια τέτοια παράδοση υποκριτικού εύρους ανήκε και η Νόνικα Γαληνέα. Μαθήτρια του Κουν, αλλά και στη μεγάλη αρένα του αθηναϊκού θεάτρου υπηρέτησε με κύρος και σαφήνεια υφολογική όλες τις υποκριτικές παραδόσεις που αφομοίωσε, χωρίς συμπλέγματα, η ελληνική υποκριτική παράδοση. Για έναν οποιονδήποτε ξένο ηθοποιό το ρεπερτόριο που υπηρέτησε η Γαληνέα είναι αδιανόητο και απρόσιτο. Πρωτοεμφανίστηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1960, στον Χορό των αξεπέραστων «Ορνίθων» του Κουν, και μετά από εκείνη την αμπάριζα με άνεση, χωρίς κανένα υφολογικό άγχος, ερμήνευσε Ο’ Νιλ («Παράξενο Ιντερμέτζο», «Ταξίδι μεγάλης μέρας μες στη νύχτα» και το «Πένθος ταιριάζει στην Ηλέκτρα» στο Αμφι-Θέατρο του Σπύρου Ευαγγελάτου). Ηταν εξαίσια στην «Ευαίσθητη ισορροπία» του Αλμπι (εγκαινιάζοντας το 1986 το Θέατρο Ιλίσια), στο «Λεωφορείον ο Πόθος» του Τένεσι Ουίλιαμς, στις «Φήμες» του Νιλ Σάιμον. Είχαν προηγηθεί η «Βεντάλια της Λαίδης Ουίντερμιρ» του Οσκαρ Ουάιλντ, μιούζικαλ και μπουλβάρ στο Θέατρο Βρετάνια, πάντα με σημαντικό της θεατρικό ταίρι τον Αλέκο Αλεξανδράκη.

Μια από τις αριστουργηματικές παραστάσεις του Μινωτή, με το έργο του Ο’ Κέιζι «Η Ηρα και το παγώνι», κατόρθωσε να ισορροπήσει το ήθος και το ύφος του ίδιου του Μινωτή, της Παξινού, του Σωτήρη Μουστάκα και της Γαληνέα. Με άλμα υποκριτικό ερμήνευσε και την «Κυρία του Μαξίμ», την αποθέωση της φάρσας, του Φεϊντό, θριάμβευσε ως «Γηραιά Κυρία» του Ντίρενματ και υπήρξε εξαιρετική στο αριστούργημα του Στρίντμπεργκ «Ο Χορός του Θανάτου», δίπλα στον Δημήτρη Παπαμιχαήλ, με σκηνοθέτη τον Βολανάκη. Από κει δημιούργησε αξιοζήλευτες ερμηνείες στο «Παραμύθι χωρίς όνομα» του Καμπανέλλη, στο Εθνικό Θέατρο, σε σκηνοθεσία του Θανάση Παπαγεωργίου και συμπρωταγωνιστή τον Κώστα Ρηγόπουλο, και στον «Αυτοκράτορα Μιχαήλ» του Τερζάκη στο ΚΘΒΕ, σε σκηνοθεσία του Βασίλη Νικολαΐδη. Και από κει στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, όπου διέπρεψε στη «Φαίδρα», τον έξοχο μονόλογο του Γιάννη Ρίτσου, και στη «Σελεστίνα» του Ρόχας και στην «Εκατομμυριούχο» του Μπέρναρντ Σο, δίπλα στον Γιάννη Μπέζο και μουσική του Σταμάτη Κραουνάκη.

Το βιογραφικό της Νόνικας Γαληνέα είναι ρεπερτόριο μεγάλου ευρωπαϊκού θεάτρου ενός αιώνα. Θα μας λείψει το πάθος της.