Ο ορθολογισμός του Ερντογάν δεν είναι καθόλου δεδομένος

Παραμονές του δεύτερου προεδρικού γύρου στην Τουρκία, το Ιδρυμα Carnagie για τη Διεθνή Ειρήνη διοργάνωσε συζήτηση με το εξής θέμα: «Μπορεί ο Ερντογάν να γίνει ακόμα πιο δύσκολος εταίρος αν επανεκλεγεί;». Οι χθεσινές εκλογές αφαίρεσαν αυτό το «αν». Και είναι βέβαιο ότι ο Βλαντίμιρ Πούτιν χάρηκε το αποτέλεσμά τους. Οσο για τον Ερντογάν, αυτός είχε καταστήσει σαφές προεκλογικά πως δεν σκοπεύει να αλλάξει πολιτική, ούτε εντός ούτε εκτός της Τουρκίας. Μιλώντας στο CNN, διαβεβαίωσε πως θα συνεχίσει «ασφαλώς» να χαμηλώνει τα επιτόκια, παρά τις άφθονες αποδείξεις ότι η πολιτική αυτή έχει βλάψει σοβαρά την τουρκική οικονομία, μίλησε θερμά για την «ειδική» σχέση που έχει καλλιεργήσει με τον ρώσο πρόεδρο, επαναβεβαίωσε την άρνησή του να επιβάλει κυρώσεις στη Μόσχα για τον επιθετικό της πόλεμο στην Ουκρανία και άσκησε κριτική στη Δύση για έλλειψη «ισορροπημένης προσέγγισης» έναντι της Ρωσίας. Καθ’ όλη τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας, τόσο ο ίδιος όσο και άλλοι ηγέτες του AKP κατηγορούσαν τη Δύση για όλα τα δεινά της χώρας του. Υπάρχει βέβαια μια σχολή σκέψης που θέλει τον Ερντογάν να αναγκάζεται, τα επόμενα χρόνια, να επιδιώξει μία επανεκκίνηση των σχέσεών του με τη Δύση, πρωτίστως λόγω της οικονομικής κατάστασης της Τουρκίας. Βασίζεται όμως στον ορθολογισμό, και αυτός δεν είναι δεδομένος.

Οικονομικό χάλι

«Πιστεύω πως ο Ερντογάν θα χρειαστεί τη Δύση γιατί δεν θα καταφέρει να διαχειριστεί την οικονομία. Εχει δημιουργήσει ένα οικονομικό χάλι, που θα γίνει ανεξέλεγκτο χωρίς τη στήριξη της Δύσης» επεσήμανε στο πλαίσιο της συζήτησης του Carnegie η τουρκάλα δημοσιογράφος Ασλί Αϊντίντασμπας. «Η διαδρομή του τα τελευταία χρόνια», φάνηκε να προσυπογράφει ο πρώην πρεσβευτής των ΗΠΑ στην Τουρκία Τζέιμς Τζέφρι, «ήταν από τα περισσότερα προβλήματα στα λιγότερα προβλήματα, είτε πρόκειται για το Ισραήλ και τα αραβικά κράτη, είτε, πρόσφατα, με την Ελλάδα, είτε στον Καύκασο μεταξύ Αζερμπαϊτζάν και Αρμενίας. Τον Νοέμβριο απειλούσε να εξαπολύσει ακόμα μία αποσταθεροποιητική επιδρομή στη Βόρεια Συρία. Δεν το έκανε. Και πιέζει την Ουάσιγκτον για πώληση F-16. Οπως γνωρίζουμε, έδωσε πράσινο φως για την ένταξη της Φινλανδίας στο ΝΑΤΟ. Αν θέλει, λοιπόν, θα μπορούσε να κάνει τελικά το βήμα αυτό και με τη Σουηδία, το αμερικανικό Κογκρέσο άλλωστε το έχει καταστήσει προϋπόθεση για τις πωλήσεις όπλων. Πιστεύω λοιπόν πως σε έναν ορθολογικό κόσμο θα δούμε ελαφρά βελτίωση των σχέσεων. Το πρόβλημα», πρόσθεσε, «είναι πως οι ηγέτες γίνονται αλλοπρόσαλλοι όταν είναι πολύ καιρό την εξουσία, και αυτός είναι πολύ καιρό στην εξουσία».

Πιο κοντά στην Ανατολή

Αντίστοιχες επιφυλάξεις εξέφρασε και η Γκιονούλ Τολ, διευθύντρια τουρκικού προγράμματος στο Middle East Institute, μιλώντας στους «Los Angeles Times»: «Συνήθως», επεσήμανε, «όταν οι απολυταρχικοί ηγέτες αντιμετωπίζουν περισσότερη αστάθεια στο εσωτερικό, τείνουν να ακολουθούν μια περισσότερο απρόβλεπτη αντι-δυτική εθνικιστική εξωτερική πολιτική». Η ίδια «βλέπει» τον Ερντογάν να μετακινεί στην επόμενη προεδρική του θητεία την Τουρκία ακόμα εγγύτερα σε χώρες όπως η Ρωσία – από την οποία έχει ήδη αναπτύξει σοβαρή οικονομική και ενεργειακή εξάρτηση – και η Κίνα, ή το Κατάρ και η Σαουδική Αραβία, παρά στις ΗΠΑ ή την ΕΕ. Γράφοντας πάντως στο Bloomberg, ο Μπόμπι Γκος δεν αποκλείει το ενδεχόμενο μιας στροφής στην εξωτερική πολιτική του Ερντογάν εφόσον πληρωθούν δύο προϋποθέσεις: να φτάσει η Τουρκία σε ένα επίπεδο οικονομικής κρίσης από την οποία «οι άραβες φίλοι του» δεν θα μπορούν να τον απελευθερώσουν· και να υποστεί η Ρωσία περαιτέρω ήττες στην Ουκρανία, ώστε να συνειδητοποιήσει σταδιακά ο Ερντογάν πως η ειδική του σχέση με τον Πούτιν μετατρέπεται σε βαρίδι. Στο μεταξύ, εκείνο που εισηγείται στην κυβέρνηση Μπάιντεν είναι να μην αλλάξει στάση, ακόμα και αν το «κατεστημένο της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής» εισηγηθεί μια «συμφιλίωση» με τον Ερντογάν, να διατηρήσει την οικονομική και διπλωματική πίεση στην Αγκυρα και να περιμένει. Στάση αναμονής και μπόλικη υπομονή συνιστά μέσω της «Le Monde» και στην ΕΕ ο πρώην πρεσβευτής της στην Τουρκία, Μαρκ Πιερινί.