Δεν ξέραμε, δεν μπορούσαμε, κάναμε λάθη

Ηταν ένα εγχείρημα που κράτησε μερικά χρόνια, αλλά τελικά χθες η Κομισιόν δημοσιοποίησε την έκθεση για την «Εκ των υστέρων Αξιολόγηση των Προγραμμάτων Οικονομικής Προσαρμογής της Ελλάδας την περίοδο 2010-2018» επιχειρώντας να καταγράψει τα θετικά και τα αρνητικά σημεία της «επώδυνης» προσαρμογής.

«Η κατάσταση δεν εξελίχθηκε όπως αναμενόταν» διαπιστώνεται εξαρχής, «αντανακλώντας τόσο το βάθος των προβλημάτων στην Ελλάδα αλλά και τους εξωτερικούς παράγοντες που εξηγούν εν μέρει την υποαπόδοση των πρώτων ετών. Η Ελλάδα γνώρισε επίσης επαναλαμβανόμενες παρατεταμένες περιόδους πολιτικής αστάθειας, που αναζωπύρωσαν τις αβεβαιότητες σχετικά με την εφαρμογή της πολιτικής, τη δέσμευση για μεταρρυθμίσεις και την αποτελεσματική εφαρμογή τους» αναφέρεται στην έκθεση.

Ανατρέχοντας στα προβλήματα της ελληνικής οικονομίας, που οδήγησαν στην κρίση, στους στόχους, αλλά και στην πρόοδο σε αυτούς, στην έκθεση αναγνωρίζεται ότι «ο φόβος της μετάδοσης σε άλλες χώρες, που θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο την ευρωζώνη, ήταν ένας βασικός παράγοντας για τη διαδικασία λήψης αποφάσεων στην προσφορά υποστήριξης προς την Ελλάδα από την Ευρωπαϊκή Ενωση και το ΔΝΤ. Ο κίνδυνος μετάδοσης επιδεινώθηκε από τα ανοίγματα χρέους ορισμένων ευρωπαϊκών τραπεζών έναντι της ελληνικής κυβέρνησης. Οι φόβοι ότι μια χώρα της ευρωζώνης θα αντιμετωπίσει αθέτηση υποχρεώσεων με δραματικές συνέπειες και επιπτώσεις στη σταθερότητα της ευρωζώνης αυξήθηκαν. Η ανάκτηση από την Ελλάδα της πρόσβασης στην αγορά θεωρήθηκε καθοριστική για την επίτευξη του απώτερου στόχου της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας της ευρωζώνης».

Απροετοίμαστοι

Γίνεται επίσης παραδεκτό ότι «στα τέλη του 2009 και στις αρχές του 2010, η ευρωζώνη ήταν σε μεγάλο βαθμό απροετοίμαστη να διαχειριστεί μια κρίση κρατικού χρέους», καθώς και ότι η ΕΕ δεν διέθετε κατάλληλο πλαίσιο διαχείρισης της κρίσης», κάτι που «συνέβαλε επίσης στην ανάγκη συμμετοχής του ΔΝΤ», ενώ αναγνωρίζεται ακόμα ότι «η οικονομική βοήθεια δόθηκε αρχικά με υψηλά επιτόκια». Η έκθεση υπενθυμίζει ότι η Ελλάδα έλαβε συνολικά βοήθεια ύψους 243,7 δισ. ευρώ από την ΕΕ και 32,1 δισ. ευρώ από το ΔΝΤ. Σημειώνεται επίσης ότι παρότι στο τέλος του πρώτου προγράμματος αναγνωρίστηκε η σημαντική πρόοδος στα δημοσιονομικά, ένα δεύτερο πρόγραμμα θεωρήθηκε αναγκαίο, εξαιτίας της «απότομης πτώσης στην οικονομική ανάπτυξη» (22% μεταξύ 2010-2016) και των συνεχιζόμενων δημοσιονομικών ελλειμμάτων, που αύξησαν περαιτέρω τον λόγο χρέους προς ΑΕΠ, υπονομεύοντας τις προσπάθειες πρόσβασης στις αγορές και τις προσπάθειες εξυγίανσης.

Αναγνωρίζεται επίσης ότι διαπιστώθηκε στις αρχές του 2012, όταν δηλαδή ήταν ακόμη σε εξέλιξη το PSI, πως δεν ήταν επαρκές ώστε η Ελλάδα να ανταποκριθεί στις αποπληρωμές. Ηταν τότε που αποφασίστηκαν κάποια μέτρα ελάφρυνσης από την ΕΕ. Επίσης, ως αρνητικές συνέπειες του PSI αναγνωρίζονται οι ζημιές στις τράπεζες (38 δισ. ευρώ), η πολιτική αστάθεια που προκάλεσε, αλλά και η φυγή των καταθέσεων από τις τράπεζες (60 δισ. ευρώ). Αναγνωρίζεται επίσης ότι στο τέλος του πρώτου προγράμματος οι ανάγκες ρευστότητας των τραπεζών ήταν πιο έντονες από ό,τι στην αρχή του, εξαιτίας του συνδυασμού της βαθιάς ύφεσης και της πολιτικής αστάθειας, που επηρέασαν την εμπιστοσύνη στις τράπεζες.

«Το 2014 η Ελλάδα πραγματοποίησε μια άνευ προηγουμένου δημοσιονομική εξυγίανση» αναφέρεται σχετικά με το δεύτερο πρόγραμμα προσαρμογής. «Ως ένδειξη επιστροφής της εμπιστοσύνης, τον Απρίλιο του 2014 η Ελλάδα μπόρεσε να εκδώσει κρατικά ομόλογα για πρώτη φορά ύστερα από τέσσερα χρόνια, και ακολούθησε δεύτερη έκδοση τον Ιούλιο, ύψους περίπου 6 δισ. ευρώ συνολικά». Ωστόσο, αναφέρει η έκθεση, «η μερικώς ανακτημένη πρόσβαση στην αγορά χάθηκε έναντι της αυξανόμενης αβεβαιότητας και της κυβερνητικής αλλαγής στις αρχές του 2015. Ηταν σαφές ότι χρειαζόταν ένα τρίτο πρόγραμμα». Αναπόφευκτα η έκθεση μας θυμίζει ότι «οι πολιτικές εξελίξεις στις αρχές του 2015 αντέστρεψαν γρήγορα μεγάλο μέρος της προόδου που σημειώθηκε στις ελληνικές τράπεζες, καθώς ανανεώθηκαν οι φόβοι για Grexit και μια γενικευμένη απώλεια εμπιστοσύνης οδήγησε γρήγορα τον τραπεζικό τομέα σε δραματική κατάσταση.