Μονόπρακτο ζωής

Σαν θεατρική άσκηση για τον ίδιο τον δημιουργό τους, τα μονόπρακτα του Αντον Τσέχοφ (1860-1904) αποτελούν μια μικρή περιουσία στην παγκόσμια λογοτεχνία. Τα περισσότερα είναι γραμμένα κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαπενταετίας της ζωής του και έρχονται να προστεθούν στην ανεκτίμητη κληρονομιά του κορυφαίου ρώσου θεατρικού συγγραφέα. Από την «Αρκούδα», την «Πρόταση γάμου», το «Κύκνειο άσμα» και την «Επέτειο» ως τις «Βλαβερές συνέπειες του καπνού», αυτά τα μικρά θεατρικά του ξεχωρίζουν με τη θεματολογία, το ύφος και τη γραφή τους.

Γραμμένα με χιούμορ και αυτή τη βαθιά σοφία που τον χαρακτήριζε, αποτελούν όλα κωμικές νησίδες στο σύμπαν του Τσέχοφ. Με θέματα απλά, καθημερινά, αλλά τόσο βαθιά ριζωμένα στις ψυχές των ανθρώπων, φτιάχνει ο ίδιος μια ακόμα πινακοθήκη πλάι σε εκείνη των διαχρονικών ηρώων-σύμβολα, όπως ξεπηδούν από τον «Γλάρο», τον «Θείο Βάνια», τις «Τρεις αδελφές» και τον «Βυσσινόκηπο».

Αλλωστε η είσοδος του Τσέχοφ στα γράμματα, ενώ σπούδαζε ήδη γιατρός, έγινε με τις νουβέλες και τα διηγήματά του, όλα με έναν χιουμοριστικό τόνο, δημοσιεύονταν άλλωστε στα περιοδικά της εποχής.

«Η αρκούδα», που ανήκει στο γαλλικό είδος βοντβίλ (vaudeville), γράφτηκε το 1888 και ήταν αφιερωμένη σε έναν παιδικό του φίλο, ο οποίος και σκηνοθέτησε το πρώτο ανέβασμα (στη Μόσχα, τον Οκτώβριο της ίδιας χρονιάς) ερμηνεύοντας τον κεντρικό ήρωα. Η πρεμιέρα στο Λονδίνο έγινε το 1911 και στη Νέα Υόρκη το 1915, σημειώνοντας κάθε φορά επιτυχία. «Εγραψα ένα κουτό βοντιβίλ και λόγω του ότι είναι κουτό, απολαμβάνει ανέλπιστη επιτυχία» σημείωνε ο ίδιος ο Τσέχοφ.

Ολα συμβαίνουν στο αγρόκτημα μιας χήρας που πενθεί μήνες τώρα την απώλεια του συζύγου της, κλεισμένη και απομονωμένη – παρά τις προτροπές του αφελούς και λίγο χαζού υπηρέτη της να βγει έξω. Η επίσκεψη ενός απόστρατου, ο οποίος και απαιτεί την εξόφληση δύο γραμματίων που του χρωστούσε ο εκλιπών, θα αλλάξει τα δεδομένα, μπλέκοντας με τρόπο ευφυή το πένθος με το χρέος κι όλα μαζί με τον έρωτα. Οπως σημειώνει και ο σκηνοθέτης στο προλογικό του σημείωμα, «Ο μάγος Τσέχοφ κυνηγώντας το μεγάλο όνειρο κάνει το πένθος ζωή και το σκοτάδι φως, ταξιδεύοντάς μας σε μια όαση γέλιου και συγκίνησης».

Με μουσικές και τραγούδια
Ο Νίκος Καρδώνης, στην πρώτη του σκηνοθετική απόπειρα, φέρνει την «Αρκούδα» επί σκηνής και τη συνοδεύει με μουσικές και τραγούδια. Στο Αμφιθέατρο, στην Πλάκα, ο έμπειρος ηθοποιός της ομάδας του Στάθη Λιβαθινού καταθέτει την πρότασή του κουβαλώντας τις γερές αποσκευές ενός καθαρού θεάτρου στο οποίο και έχει ασκηθεί. Με την καλοδουλεμένη μετάφραση του Δαυίδ Μαλτέζε και διατηρώντας την υψηλή αισθητική μαζί με μια βαθιά εκτίμηση στη σκηνική πράξη πλάθει με απλά υλικά το σύμπαν της παράστασης. Αφήνει να ξεδιπλωθεί το κωμικό στοιχείο του έργου παράλληλα με την ακτινογραφία της ανθρώπινης ψυχής στην οποία ειδικεύεται ο γιατρός Τσέχοφ. Η μάχη των δύο φύλων, η διεκδίκηση του αντικειμένου του πόθου και η αντιπαράθεση, ακόμα και με τα όπλα μιας μονομαχίας, όλοι και όλα συγκλίνουν στο ίδιο συμπέρασμα: την κωμική τραγωδία της ανθρώπινης ύπαρξης. Το σχήμα υπηρετούν οι τρεις ηθοποιοί, μαζί με τον μουσικό της παράστασης, ξεδιπλώνοντας μέσα από τους ρόλους και τις ερμηνείες τους τη σουρεαλιστική εκδοχή του έργου και της ζωής.