Ηχοδύναμα

Κουαρτέτο Φιτζγουίλιαμ: οι πλήρεις ηχογραφήσεις στην DECCA, 15 CD

Ενα από τα πιο ενδιαφέροντα κουαρτέτα εγχόρδων του ύστερου μεταπολεμικού κόσμου και, σίγουρα, με πολύ ιδιαίτερη ιστορία επανέρχεται δυναμικά μέσα από την έκδοση των απάντων του στην εταιρεία DECCA. Το αγγλικό Φιτζγουίλιαμ, που ιδρύθηκε το 1968 και, αν και με πολλές αλλαγές μελών έκτοτε, υπάρχει μέχρι και σήμερα αλλά με τον κύριο «πρωταγωνιστή» του ακόμα παρόντα, είναι από πολλές απόψεις μία κατηγορία από μόνο του. Παίρνει το όνομά του από το Φιτζγουίλιαμ του Κέιμπριτζ όπου τα τέσσερα ιδρυτικά μέλη του έκαναν την αρχή εκείνη τη χρονιά, σε μία εποχή που τα σπουδαία κουαρτέτα ήταν ουκ ολίγα στη διεθνή σκηνή. Τι ήταν εκείνο όμως που έκανε αυτούς τους τέσσερις νέους μουσικούς να εκτοξευθούν «εν μία νυκτί» στο διεθνές στερέωμα; Και, μάλιστα, δικαίως; Το γεγονός ότι πιθανότατα ο σημαντικότερος συνθέτης του 20ού αιώνα και αναμφίβολα ο κορυφαίος συνθέτης κουαρτέτων, ο Ντμίτρι Σοστακόβιτς, «ευλόγησε» τις ερμηνείες τους στα έργα του με όλη του την καρδιά. Ο ενθουσιασμός που έδειξε χωρίς την παραμικρή επιφύλαξη ο Σοστακόβιτς για αυτό το σχήμα όταν βρέθηκε στην Αγγλία, τους άκουσε και συνεργάστηκε μαζί τους στα νέα του, τότε, κουαρτέτα που ερμήνευσαν υπό την καθοδήγησή του, υπήρξε ο πύραυλος που το εκτόξευσε στη μουσική στρατόσφαιρα.

Η DECCA, φυσικά, δεν έχασε χρόνο: ένας πλήρης κύκλος άρχισε να ηχογραφείται, η παγκόσμια επιτυχία του οποίου υπήρξε τελικά τόσο μεγάλη, ώστε κατά κάποιο τρόπο έριξε στη σκιά κάθε άλλη λαμπρή από τις λίγες έτσι κι αλλιώς ηχογραφήσεις του κουαρτέτου, που, πλέον, το όνομά του είχε ταυτιστεί πλήρως με το έργο του Σοστακόβιτς. Αλλωστε, βρισκόμαστε ακόμα στη δεκαετία του ’70, ο Ψυχρός Πόλεμος είναι στην κορύφωσή του και τα σπουδαία ρωσικά σχήματα που επίσης είχαν δουλέψει συστηματικά με τον Σοστακόβιτς δεν είχαν ακόμη βρει πραγματικά πρόσβαση στη Δύση. Ετσι, το πεδίο ήταν εντελώς παρθένο: ένα συγκλονιστικό υλικό, τέσσερις νέοι υπέροχοι μουσικοί, ο ίδιος ο συνθέτης, ο κορυφαίος στον κόσμο δίπλα τους, χωρίς ανταγωνισμό. Τι άλλο να ζητήσει κανείς;

Μετά τον θάνατο του Στάλιν το 1953, ο Σοστακόβιτς άρχισε σταδιακά να αποκτά κάποιες ελευθερίες κίνησης που πριν ήταν εντελώς αδιανόητες: βρέθηκε στις ΗΠΑ, στη Γαλλία, αλλά και στην Αγγλία, όπου εκεί συνδέθηκε και με τον Μπέντζαμιν Μπρίτεν. Το καθεστώς είχε γίνει πιο φιλελεύθερο, αλλά ο κύριος λόγος γι’ αυτές τις ελευθερίες δεν ήταν αυτός: ήταν ότι πρώτον δεν ανησυχούσε ότι ο Σοστακόβιτς θα έφευγε οριστικά και, δεύτερον, το κυριότερο, ότι ο μέγας αυτός συνθέτης αποτελούσε, χωρίς να το θέλει, απλώς επειδή υπήρχε και ταξίδευε, την πιο δυνατή «διαφήμιση» της «πολιτιστικής υπεροχής» του σε όλο τον κόσμο. Και από αυτά τα ταξίδια πολλοί σημαντικοί δυτικοί μουσικοί πήγαν μετά για εκείνον στη Μόσχα, ενώ δεν θα πήγαιναν αλλιώς. Οι Φιτζγουίλιαμ σχεδίαζαν μία μεγάλη σοβιετική περιοδεία με το σύνολο των κουαρτέτων του όταν ο Σοστακόβιτς πέθανε και, φυσικά, η περιοδεία ακυρώθηκε. Ομως, ο Μπρίτεν είπε ότι λίγο πριν πεθάνει, του είχε πει πως αυτοί ήταν οι πιο σπουδαίοι ερμηνευτές των έργων του. Και όταν ακούσει κανείς αυτές τις μοναδικές ηχογραφήσεις, ειδικά δε σε αυτή την εξαιρετικά φροντισμένη, ηχητικά και αισθητικά επανέκδοση που όμοιά της δεν υπάρχει ακόμα και σήμερα, δεν θα του μείνει η παραμικρή απορία γιατί. Και η ποιότητα αυτών των ερμηνειών και των ηχογραφήσεων δεν αφορά μόνον τη ραχοκοκαλιά της έκδοσης, που είναι τα πλήρη κουαρτέτα του Σοστακόβιτς, αλλά εξίσου και όλα τα άλλα έργα που περιλαμβάνονται σε αυτήν.