Η Μήδεια και {LF}ο Προμηθέας στις Συρακούσες

Ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος για να σκηνοθετηθούν σήμερα τα έργα των μεγάλων ελλήνων κλασικών; Η μόδα στη Βρετανία προτάσσει την οικειότητα. Μια διαφορετική εναλλακτική ωστόσο δίνει το αρχαίο ελληνικό θέατρο στις Συρακούσες της Σικελίας, όπου όλα είναι σε τεράστια κλίμακα. Λαξευμένο στην πλαγιά ενός λόφου με πλάτος σκηνής τα 27 μ., βάθος 44 μ. και χωρητικότητα 5.000 θεατών προσφέρεται για επικών διαστάσεων υποκριτική, σκηνοθεσία και σχεδιασμό, χωρίς να χάνεται η απόδοση των λεπτών ψυχολογικών αποχρώσεων, όπως υποστηρίζει ο συντάκτης θεάτρου του βρετανικού «Guardian», Μάικλ Μπίλινγκτον.

Παραστάσεις αρχαιοελληνικών έργων ξεκίνησαν στις Συρακούσες το 1914, αλλά συνεχίστηκαν σποραδικά και απέκτησαν περιοδικότητα μόλις τον 21ο αι. ενώ το αποτύπωμά τους στην ορχήστρα του θεάτρου έχουν αφήσει από τον Πέτερ Στάιν και τον Γιάννη Κόκκο ως την Ειρήνη Παπά και τον Πιερ Πάολο Παζολίνι (ως μεταφραστής). Στο φετινό πρόγραμμα διάρκειας οκτώ εβδομάδων ξεχωρίζουν η «Μήδεια» του Ευριπίδη και ο «Προμηθέας Δεσμώτης» του Αισχύλου που έδωσαν το εναρκτήριο λάκτισμα, ενώ η «Ειρήνη» του Αριστοφάνη και ένα πολυμεσικό θέαμα για τον Οδυσσέα θα ακολουθήσουν. Μετά τον Ιούλιο, επιλεγμένες παραγωγές θα περιοδεύσουν σε ολόκληρη την Ιταλία.

Πίσω από την προσπάθεια αυτή βρίσκεται το Εθνικό Ινστιτούτο Αρχαίου Δράματος. Στους μη ιταλόφωνους προσφέρεται μετάφραση μέσω ακουστικού και κείμενο στα αγγλικά, ενώ τον βρετανό δημοσιογράφο ενθουσίασαν τα κείμενα του προγράμματος στα οποία υποστηρίζεται ότι ο Ευριπίδης υπήρξε πρωτοπόρος στη χρήση του εσωτερικού μονολόγου που μας επιτρέπει να μπούμε στο μυαλό του πρωταγωνιστή. Και ότι η Μήδεια αποτελεί «μια σύγκρουση μεταξύ μιας αρχαϊκής κοινωνίας και μιας μεταβιομηχανικής κοινωνίας».

Η μεγάλη στιγμή της παράστασης ωστόσο αφορά στη διαχείριση της σχέσης μεταξύ της Μήδειας και του Ιάσονα καθώς ο Μάικλ Μπίλινγκτον, όπως γράφει, εντόπισε ένα στοιχείο που δεν είχε καταλάβει ποτέ πριν: ότι οι δύο πρωταγωνιστικοί χαρακτήρες εξακολουθούν να είναι παθιασμένα ερωτευμένοι. Υπάρχει μια εξαιρετική σκηνή όπου ο Ιάσονας υποστηρίζει ότι ο επικείμενος γάμος του με την κόρη του Κρέοντα είναι καθαρά πολιτικός. Καθώς το λέει αυτό, χαϊδεύει αισθησιακά τη Μήδεια. Η απάντησή της είναι να του δαγκώσει οργισμένα το χέρι, να τον αποκαλέσει «μπάσταρδο» και στη συνέχεια να του δώσει ένα παθιασμένο παρατεταμένο φιλί. Αυτό προσδίδει στην τραγωδία μια νέα πολυπλοκότητα και υποδηλώνει ότι υπάρχει μια ένταση αγάπης – μίσους στη σχέση Μήδειας – Ιάσονα.

«Προμηθέας Δεσμώτης»

Ο «Προμηθέας Δεσμώτης» είναι ένα «πιο προβληματικό έργο». Καθώς ο ήρωας είναι καθ’ όλη τη διάρκεια αλυσοδεμένος σε έναν βράχο, το έργο είναι αναπόφευκτα στατικό και μοιάζει περισσότερο με δραματικό ποίημα. Επιπλέον αποτελεί μέρος μιας τριλογίας από την οποία τα δύο τρίτα έχουν χαθεί, ενώ υπάρχουν ακόμη και διαφωνίες σχετικά με το αν το έργο είναι πράγματι του Αισχύλου.

Το μεγάλο ερώτημα είναι πώς λειτουργεί θεατρικά. Η παραγωγή ξεκινά με το πλεονέκτημα ενός ογκώδους σκηνικού που παραπέμπει σε ένα παρακμασμένο βιομηχανικό τοπίο γεμάτο με σκουριασμένους σωλήνες, σιδηροδρομικές γραμμές, αρχαίες σήραγγες και ακόμη και μια γιγαντιαία καμινάδα στην οποία ο Προμηθέας είναι μόνιμα δεμένος, ενώ ο χορός περιφέρεται αδιάκοπα, ο Ερμής κάνει την είσοδό του πάνω σε ένα κομμάτι τροχήλατου υλικού και η Ιώ, που μεταμορφώθηκε σε αγελάδα από τον Δία επειδή δεν ανταποκρίθηκε στις προτάσεις του, τρέχει πεσμένη στα τέσσερα. Ολα γίνονται για να δοθεί στο έργο ένας φυσικός δυναμισμός.

Ο οργανισμός που υλοποιεί το φεστιβάλ – το οποίο διαρκεί έως τις 2 Ιουλίου – έχει ετήσιο προϋπολογισμό 8,5 εκατ. ευρώ, το 70% του οποίου προέρχεται από εισιτήρια (κυμαίνονται μεταξύ 15 και 70 ευρώ) και δωρεές και το 30% από κρατική και τοπική χρηματοδότηση.