«Πρώτη προτεραιότητα η σωτηρία της τουρκικής οικονομίας»

Η οικονομία θα είναι προτεραιότητα για την επόμενη τουρκική κυβέρνηση, καθώς θα πρέπει να εισαγάγει γρήγορα ένα οικονομικό πακέτο που θα αντιμετωπίσει τον υψηλό πληθωρισμό, την κρίση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, τη φθίνουσα αξία της λίρας και τη δραματική απώλεια εμπιστοσύνης στην τουρκική οικονομία δηλώνει στη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο» ο Χένρι Μπάρκι, ανώτερος συνεργάτης στο Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων της Ουάσιγκτον και κάτοχος της έδρας διεθνών σχέσεων Bernard L. και Bertha F. Cohen στο Πανεπιστήμιο Lehigh της Πενσιλβάνια.

«Η οικονομική κατάσταση είναι τόσο άσχημη που η προτεραιότητα για οποιονδήποτε νικήσει στις εκλογές, είτε ο Κιλιτσντάρογλου είτε ο Ερντογάν, θα είναι η προσπάθεια εξόδου της χώρας από την κατάσταση αυτή, η οποία έχει χειροτερέψει εξαιτίας του σεισμού. Θα πρέπει να εισαγάγει γρήγορα ένα οικονομικό πακέτο που θα αντιμετωπίσει τον υψηλό πληθωρισμό, την κρίση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, τη φθίνουσα αξία της λίρας και τη δραματική απώλεια εμπιστοσύνης στην τουρκική οικονομία. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Ερντογάν άλλαξε ρητορική, δεν υπάρχουν πτήσεις πάνω από τα ελληνικά νησιά, ακόμη και στη Συρία άλλαξε στάση. Γνωρίζει ότι αυτή δεν είναι η στιγμή για να θυμώσουν οι ΗΠΑ ή η ΕΕ. Οποιος και να νικήσει στις εκλογές θα πρέπει να βελτιώσει τις σχέσεις με τη Δύση, διότι θα πρέπει να απευθυνθεί στη Δύση για τα εκατοντάδες δισεκατομμύρια που χρειάζονται ως οικονομική βοήθεια, αλλά και για την αντιμετώπιση των συνεπειών του σεισμού. Η τουρκική λίρα θα υποτιμηθεί, τα επιτόκια θα πρέπει να αυξηθούν, το κόστος του σεισμού εκτιμάται σε 8%-12% του ΑΕΠ. Είναι τεράστιο. Χρειάζεται επίσης ενίσχυση των εξαγωγών και για αυτό χρειάζονται καλές σχέσεις με τις ΗΠΑ, την ΕΕ και τη Δύση γενικότερα. Η Τουρκία θα πρέπει να συνεργαστεί με πολλές χώρες για να διασφαλίσει την οικονομική βοήθεια που χρειάζεται» λέει ο Μπάρκι, ο οποίος έχει υπηρετήσει στο επιτελείο σχεδιασμού πολιτικής του Στέιτ Ντιπάρτμεντ (1998-2000) για την Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή.

Δεν αποκλείει, μάλιστα, προσφυγή στο ΔΝΤ. «Είναι πιθανό η Τουρκία να προσφύγει στο ΔΝΤ για βοήθεια και εκτιμώ ότι γίνεται ήδη προετοιμασία. Αλλά ένα πακέτο του ΔΝΤ χρειάζεται χρόνο. Λόγω της αρνητικής απόχρωσης θα πρέπει να προωθηθεί εσωτερικά, να συμφωνήσουν ΗΠΑ και ΕΕ, οπότε δεν θα γίνει άμεσα. Αλλωστε, το ΔΝΤ θα ζητήσει αύξηση επιτοκίων, έλεγχο του πληθωρισμού, αύξηση των αποθεματικών της Κεντρικής Τράπεζας, ιδίως αν υποτιμήσουν τη λίρα». Πάντως, παρά την προσπάθεια προσέγγισης με τη Δύση, ο Μπάρκι εκτιμά ότι η Τουρκία θα προσπαθήσει να διατηρήσει τις εμπορικές σχέσεις με τη Ρωσία, αλλά θα υπάρχουν περισσότερες συζητήσεις με Ηνωμένες Πολιτείες για το ζήτημα. Πέρα από το πιεστικό πρόβλημα της οικονομίας, ο αμερικανός ειδικός εκτιμά ότι «σε περίπτωση εκλογής του Κιλιτσντάρογλου η νέα κυβέρνηση θα αντιμετωπίσει επίσης το πρόβλημα των κρατικών θεσμών και της διακυβέρνησης. Κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης Ερντογάν, οι θεσμοί, από το δικαστικό σύστημα μέχρι την κεντρική τράπεζα, τα δημόσια πανεπιστήμια, το μεγαλύτερο μέρος του Τύπου, ο στρατός τελούσαν υπό την κυριαρχία του και η αντιπολίτευση πρέπει να επαναφέρει την εμπιστοσύνη στους θεσμούς, κάτι που δεν θα είναι εύκολο. Η Τουρκία είναι πολωμένη όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες. Δεν μπορείς να συγχωρέσεις την άλλη πλευρά».

Οσον αφορά την εξωτερική πολιτική, ο Μπάρκι εκτιμά ότι ακόμη και με νίκη Κιλιτσντάρογλου «δεν θα βρεθεί στην κορυφή της ατζέντας, καθώς η έμφαση θα δοθεί στην οικονομία και δεν συντρέχουν κρίσιμοι λόγοι εθνικής ασφάλειας. Θα ασχοληθούν ενδεχομένως με τη Συρία διότι πολλοί Τούρκοι θέλουν να φύγουν οι Σύροι από την Τουρκία, καθώς θεωρούν ότι τους έχουν πάρει τις δουλειές και θα άρουν το βέτο για την ένταξη της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ, καθώς, αν δεν γίνει, το Κογκρέσο δεν θα εγκρίνει ούτε ένα σεντ προς τη Τουρκία». Οσον αφορά την Ελλάδα ο Μπάρκι δηλώνει κατηγορηματικά «μην περιμένετε αλλαγές στις θέσεις», προτείνοντας, πάντως, ότι «θα είναι ευκαιρία να καλέσει ο νέος έλληνας πρωθυπουργός τον Κιλιτσντάρογλου να κάνει την πρώτη του επίσκεψη στην Ελλάδα». Για το Κυπριακό θεωρεί ότι «ο Κιλιτσντάρογλου θα πρέπει πρώτα να εδραιώσει την εξουσία του, να ασχοληθεί με την οικονομία και ίσως μετά από έναν χρόνο δει το Κυπριακό. Δεν θα υπάρξει βιασύνη. Εξάλλου η διοίκηση στην τουρκοκυπριακή πλευρά είναι άνθρωποι του Ερντογάν και θα βρεθούν σε δύσκολη θέση».

Εχει τελικά πιθανότητες νίκης ο Κιλιτσντάρογλου με δεδομένη τη μικρή διαφορά έναντι του Ερντογάν; τον ρωτάμε. «Ο σεισμός άλλαξε τα πράγματα ριζικά, ήταν σοκ και για αυτό η αντιπολίτευση έχει πιθανότητα νίκης. Δεν είναι μικρή η διαφορά, αν λάβουμε υπόψη ότι ο Ερντογάν, χωρίς τον σεισμό, θα προηγούνταν με αντίστοιχο ποσοστό, ενώ μπορεί να υπάρχει μεροληψία στις δημοσκοπήσεις υπέρ της κυβέρνησης, διότι πολλοί φοβούνται να εκφράσουν ειλικρινά την άποψή τους» λέει, χωρίς να κρύβει την ανησυχία του για τις κινήσεις Ερντογάν.

«Για τον Ερντογάν οι εκλογές είναι ζήτημα ζωής και θανάτου. Το οικοδόμημά του θα καταρρεύσει αν χάσει την εξουσία και θα δημιουργηθούν προβλήματα, τι θα γίνει με την οικογένειά του και τους συνεργάτες του, με έρευνες διαφθοράς κ.λπ. Οπότε θα κάνει ό,τι γίνεται ακόμη και την τελευταία στιγμή για να κρατηθεί στην εξουσία».

Πάντως, θεωρεί δύσκολο να επαναλάβει ο Ερντογάν ό,τι έκανε με τις εκλογές στην Κωνσταντινούπολη. «Αυτό που έκανε το 2019 στην Κωνσταντινούπολη δεν θα το ξανακάνει. Τότε οι άνθρωποι θύμωσαν και ψήφισαν τον Ιμάμογλου, αντίστοιχα μπορεί τώρα να ψηφίσουν την αντιπολίτευση. Μπορεί ο Ερντογάν να ελέγχει το ανώτερο εκλογικό συμβούλιο, αλλά τότε επρόκειτο για τοπικές εκλογές, ήξεραν ότι ο Ερντογάν θα ήταν στην εξουσία, τώρα αν ακολουθήσουν ανάλογη εντολή από τον Ερντογάν μπορεί να κατηγορηθούν αν χάσει την εξουσία. Το πιθανότερο είναι ότι ο Ερντογάν θα ζητήσει δεύτερο γύρο ακόμη και με οριακή νίκη της αντιπολίτευσης. Αλλά επειδή οι επιλογές του είναι μετρημένες, φοβάμαι για το τι θα σκεφτεί. Πριν από τον σεισμό υπήρχε η πιθανότητα να κάνει κάτι στη Συρία ή στο Αιγαίο, αλλά ο σεισμός άλλαξε την ατμόσφαιρα και έγινε ξεκάθαρο ότι δεν μπορεί να ξεφύγει με κάτι τέτοιο».