Το διακύβευμα

Οι επερχόμενες εκλογές στην Τουρκία ταυτίζονται με την εκατονταετηρίδα από την ίδρυσή της, σηματοδοτώντας το διακύβευμα για το τι μέλλει γενέσθαι με το ζήτημα της εσωτερικής πολιτικής διακυβέρνησης. Υστερα από δύο δεκαετίες, η πολιτική μονοκρατορία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν απειλείται από έναν εξακομματικό συνασπισμό ετερόκλητων δυνάμεων (από την Κεντροαριστέρα μέχρι τις εθνικιστικές και ισλαμιστικές πολιτικές παρατάξεις) του οποίου ηγείται ο Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου. Χωρίς να δύναται κανείς να προδικάσει το αποτέλεσμα της κάλπης, αυτό το οποίο δεν αμφισβητείται είναι το εξαιρετικά αμφίρροπο της αναμέτρησης, «η οποία για τους βασικούς αντιπάλους έχει χαρακτήρα υπαρξιακό». Για τον Ερντογάν μια εκλογική ήττα θα συνοδευόταν από ποινικές κατηγορίες καλώντας τον να λογοδοτήσει «για τις αμέτρητες παραβιάσεις του Συντάγματος και των νόμων κατά τη διάρκεια της εικοσαετούς θητείας του». Ενώ για τον Κιλιτσντάρογλου η εκλογική νίκη είναι η τελευταία ευκαιρία για να ανατρέψει τον αυταρχικό μοντέλο διακυβέρνησης του Ερντογάν, αποφεύγοντας τη ριζική τροποποίηση του πολιτεύματος και την καταστολή των κομμάτων της αντιπολίτευσης στην περίπτωση που «ο νυν πρόεδρος κρατηθεί στην εξουσία».

Ωστόσο, για μια σειρά από λόγους και αιτίες που συνδέονται με τους εσωτερικούς θεσμούς διακυβέρνησης και τις εξωτερικές σχέσεις που έχει εγκαθιδρύσει το καθεστώς Ερντογάν, η πλάστιγγα της εκλογικής αναμέτρησης κλίνει οριακά προς την επανεκλογή του. Αναλυτικότερα, για προσωπικούς και ιδεολογικούς λόγους η εκλογική νίκη αποτελεί μονόδρομο για τον νυν τούρκο πρόεδρο, όχι μόνο για τη διατήρηση της ασυλίας του αλλά για την υλοποίηση του στρατηγικού του οράματος· την ανάδυση της Τουρκίας σε μείζονα περιφερειακή δύναμη. Αντίστοιχα ο πολιτικός του αντίπαλος Κιλιτσντάρογλου καλείται να εκτοπίσει το αδιαμφισβήτητο χάρισμα του Ερντογάν που εκτείνεται πέρα από την εκλογική του περιφέρεια. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι «οι φιλοκαθεστωτικές μάζες συμφωνούν με τις αντιδημοκρατικές πολιτικές και τους δικτατορικούς τρόπους διακυβέρνησης» και παρά το γεγονός της οικονομικής αποδιάρθρωσης, «δεν βλέπουν καμία εναλλακτική λύση στον Ερντογάν».

Αυτό γιατί η ευρύτατη εξωτερική πολιτική και η οικονομική υποστήριξη στο καθεστώς Ερντογάν, όχι μόνο από τη Ρωσία αλλά και από «τις πλούσιες σε πετρέλαιο δυναστείες της Μέσης Ανατολής», σε συνδυασμό με την έμμεση υποστήριξή του από τη Δύση ως αναντικατάστατου συμμάχου του Βορειοατλαντικού Συμφώνου, ενισχύουν τις πιθανότητες για την επανεκλογή του. Κάτι το οποίο δεν φαντάζει απίθανο εάν συνεκτιμήσουμε τον ρόλο και τη λειτουργία του εκλογικού μηχανισμού (η εκλογική γραφειοκρατία, οι εκλογικές περιφέρειες και οι σχετικοί νόμοι-κανονισμοί που ελέγχει το κυβερνητικό καθεστώς). Δεν είναι μόνο ο διορισμός «φιλοκυβερνητικών δικαστών στο Ανώτατο Εκλογικό Συμβούλιο (YSK)» και ο διορισμός των προέδρων των εκλογικών επιτροπών από το κυβερνητικό καθεστώς, θέτοντας υπό τον άμεσο έλεγχό του τις κάλπες και τις εκλογικές επιτροπές. Αλλά κυρίως ότι το Ανώτατο Εκλογικό Συμβούλιο και οι εκλογικές επιτροπές «θα μπορούν να απορρίψουν υποψηφίους με οποιαδήποτε πρόφαση, θα μπορούν ακόμη και να απορρίψουν αναπληρωματικούς υποψηφίους που θα υποδεικνύονταν στη θέση των απορριφθέντων, αφήνοντας έτσι τα κόμματα της αντιπολίτευσης χωρίς υποψηφίους σε πολλές εκλογικές περιφέρειες».

Στο περιβάλλον αυτό και ανεξάρτητα του εκλογικού αποτελέσματος, το διακύβευμα για την Ελλάδα συνίσταται στον εάν και σε ποιον βαθμό η αλλαγή στην πολιτική διακυβέρνηση της Τουρκίας θα οδηγήσει και σε αντίστοιχη αλλαγή της εξωτερικής της πολιτικής. Γιατί μπορεί το δόγμα της «γαλάζιας πατρίδας» και η πολιτική του νεο-οθωμανισμού να έχει υιοθετηθεί από την κυβέρνηση  Ερντογάν και να εκδηλώνεται με αναθεωρητικές αξιώσεις ισχύος στο Αιγαίο και στην Κύπρο, ωστόσο και ο Κεμάλ  Κιλιτσντάρογλου έχει υπεισέλθει σε έναν αγώνα επιθετικής ρητορικής πλειοδοσίας, επικρίνοντας «τον νυν πρόεδρο ότι δεν έχει κάνει τίποτε για τα “νησιά που κατέχει παρανόμως η ελληνική πλευρά”».

Ο Διονύσης Τσιριγώτης είναι επίκουρος καθηγητής Σύγχρονης Ελληνικής Ιστορίας,
Διεθνών Σχέσεων & Διπλωματίας στο Τμήμα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών
του Πανεπιστημίου Πειραιώς