Η επιστήμη για την επιστήμη και η πολιτική για την πολιτική;

Ενα αρκετά σύνηθες φαινόμενο στην εποχή μας είναι τόσο η πολιτική όσο και η επιστήμη να αντιμετωπίζονται ως ένας άλλος κόσμος, διάφορος και ξέχωρος από τις ζωές και την πραγματικότητα που βιώνουν οι πολίτες. Η διαπίστωση αυτή ενισχύθηκε ακόμα περισσότερο τους δύο αυτούς μήνες ενασχόλησής μου με την πολιτική με αφορμή την υποψηφιότητά μου στη Δυτική Αττική, όπου και ήρθα πολλές φορές αντιμέτωπη με την ίδια ερώτηση: «Τι σχέση έχει η επιστήμη σου με την πολιτική;».

Η απάντηση προφανώς είναι σύνθετη. O τομέας εργασίας μου συγκεκριμένα, δηλαδή η ρομποτική, αλλά και κάθε επιστημονικός τομέας εν γένει, έχει ένα βασικό κοινό γνώρισμα με την πολιτική: τη δημιουργία και την παροχή εργαλείων και λύσεων. Ενα βασικό ηθικό ερώτημα που τίθεται λοιπόν είναι το εξής: «Δημιουργία για ποιον και παροχή σε ποιον;». Πιο απλά, έχει η επιστήμη ως στόχο το όφελος των πολλών ή κάποιων ελαχίστων; Είναι συνυφασμένη με έναν ευρύτερο θετικό κοινωνικό αντίκτυπο ή, αντίθετα, οδηγεί σε όξυνση των ανισοτήτων και συσσώρευση κέρδους, δύναμης και εξουσίας στα χέρια λίγων; Προφανώς, τα ίδια ερωτήματα αφορούν και την άσκηση πολιτικής και είναι σημαντικό η πολιτεία να προσεγγίζει τα ανωτέρω ερωτήματα με πρωταρχικό στόχο την ενίσχυση της κοινωνικής συμμετοχής.

Στην Ελλάδα, το υφιστάμενο μοντέλο διαχείρισης της επιστήμης και της καινοτομίας και οι σχετικές πολιτικές αποφάσεις προσεγγίζουν διαχρονικά τα ανωτέρω ερωτήματα με τρόπο προβληματικό. Πρώτον, το κράτος δεν παρέχει το απαραίτητο ρυθμιστικό πλαίσιο ώστε να ενθαρρύνει την ανάπτυξη της επιστήμης και της καινοτομίας με κοινωνικό πρόσημο. Δεύτερον, η όποια ανάπτυξη επιστημονικών και τεχνολογικών καινοτομιών στηρίζεται σχεδόν πλήρως στην ιδιωτική πρωτοβουλία, χωρίς να ενθαρρύνεται τουλάχιστον σε κάποιο βαθμό η συμμετοχή του Δημοσίου σε αυτή. Αποτέλεσμα είναι ο πολίτης να μη λαμβάνει τα μέγιστα δυνατά οφέλη από τις επιστημονικές και τεχνολογικές εξελίξεις ή να μην έχει καν πρόσβαση σε αυτές.

Αντίθετα, σε μια σύγχρονη δημοκρατική κοινωνία, η πολιτική θα πρέπει να δρα υποστηρικτικά προς την επιστήμη, τόσο με ρυθμιστικά πλαίσια και νομοθεσίες όσο και με ενίσχυση της έρευνας και της καινοτομίας στον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα. Η σύμπραξη ιδιωτών με δημόσιους φορείς θα πρέπει να ενθαρρύνεται, ώστε να διασφαλίζεται ότι η πολιτεία και εν συνεχεία οι πολίτες θα έχουν συμμετοχή και ισότιμη πρόσβαση στα ερευνητικά αποτελέσματα. Από την άλλη, η επιστήμη, με την προϋπόθεση ότι με τις κατάλληλες πολιτικές διασφαλίζεται πως θα συνοδεύεται από θετικό κοινωνικό πρόσημο, μπορεί να παρέχει εργαλεία άσκησης πολιτικής για τον εκσυγχρονισμό του κράτους, την εύρεση λύσεων σε χρόνια προβλήματα των πολιτών και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής τους, καθώς και να συνεισφέρει στην ενίσχυση βασικών δημόσιων αγαθών όπως η υγεία και η παιδεία.

Παρ’ όλα αυτά, όμως, και ανεξάρτητα από τις δεδομένες χρόνιες παθογένειες του συστήματός μας, αλλά και τις διαφορετικές πιθανές προσεγγίσεις στα παραπάνω ζητήματα, είναι σημαντικό να υπογραμμίσουμε πως η επιστήμη και η πολιτική δεν είναι δυνατό να νοούνται ως ξένα σύνολα. Είναι δύο τομείς αλληλένδετοι και πρέπει να διέπονται από μία βασική αρχή: Δούναι και Λαβείν. Η επιστήμη να δίνει εργαλεία και να λαμβάνει υποστήριξη από την πολιτική και η πολιτική να ρυθμίζει και να ευνοεί την επιστήμη για να λάβει συμμετοχή στις καινοτομίες και τις λύσεις που αυτή δημιουργεί. Δούναι και Λαβείν για να ωφελήσουν αμφότερες το κοινωνικό σύνολο στη συμπεριληπτική δημοκρατία που θα πρέπει να επιδιώκουμε να έχουμε.

Η Διάνα Βουτυράκου, είναι ηλεκτρολόγος μηχανικός και μηχανικός υπολογιστών, ιδρύτρια και γενική διαχειρίστρια της Unique Minds και υποψήφια με τον ΣΥΡΙΖΑ – ΠΣ στη Δυτική Αττική