Ερώτηση στον ειδικό

ΑΠΑΝΤΑ Ο ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΤΖΑΝΕΤΟΣ

Δικηγόρος – επιστημονικός συνεργάτης ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ – πιστοποιημένος διαμεσολαβητής και μέντορας έγκαιρης προειδοποίησης

Μπορεί να υπάρξουν αποφάσεις υπέρ των δανειοληπτών, παρά την απόφαση του Αρείου Πάγου για τους πλειστηριασμούς από εταιρείες διαχείρισης;

Πριν από την καταγγελία κάθε δανειακής σύμβασης, οι μονάδες καθυστέρησης των τραπεζών ακολουθούν εκουσίως την εφαρμογή του κώδικα δεοντολογίας, με την οποία ουσιαστικά επιχειρείται μια έσχατη προσπάθεια τακτοποίησης της οφειλής πριν ξεκινήσουν οι δικαστικές ενέργειες είσπραξής της. Στο πλαίσιο του Ν. 4354/2015 οι παραπάνω οφειλές ανατέθηκαν προς διαχείριση σε ειδικές εταιρείες διαχείρισης, οι οποίες υποχρεούνται, υπό προϋποθέσεις, να ακολουθούν τη διαδικασία του κώδικα δεοντολογίας και να επιδιώκουν την ανά περίπτωση ρύθμιση οφειλών, την οποία εντέλει εγκρίνουν τα εγκριτικά κλιμάκια των τραπεζών.

Οι εταιρείες διαχείρισης διαχειρίζονται επίσης και απαιτήσεις από οφειλές που προέρχονται από τραπεζικά δάνεια, τα οποία εξαγοράστηκαν από εταιρίες που έχουν ως ειδικό σκοπό την αγορά των εν λόγω δανείων έναντι τιμήματος. Αυτές λοιπόν οι εταιρείες ειδικού σκοπού εκδίδουν ομολογίες, οι οποίες διατίθενται σε κλειστό αριθμό ομολογιούχων δανειστών (όχι πάνω από 150), με το προϊόν δε της διάθεσής τους καταβάλλουν το τίμημα εξαγοράς των απαιτήσεων αυτών. Με τον τρόπο αυτόν οι απαιτήσεις από δάνεια τιτλοποιούνται και ενσωματώνονται ως αξία στο αντίστοιχο ομόλογο εξαγοράς τους. Το ρυθμιστικό πλαίσιο των τιτλοποιημένων απαιτήσεων εισήγαγε στην ελληνική νομοθεσία ο νόμος 3156/2003. Η τιτλοποίηση γενικότερα είναι ένας τρόπος χρηματοδότησης ο οποίος αναπτύχθηκε στις ΗΠΑ τη δεκαετία του 1970 και μεταφέρθηκε στην Ευρώπη από την Αγγλία το 1987.

Επιγραμματικά, η τιτλοποίηση μετατρέπει αξιώσεις σε τίτλους. Ο δε τελικός αποκτών τον τίτλο αυτόν αποκτά μια ομολογία η απόδοση της οποίας εξαρτάται από την αποπληρωμή των απαιτήσεων τις οποίες ενσωματώνει. Ετσι, η τραπεζική απαίτηση από δάνειο καθίσταται επενδυτικό προϊόν μετέχον σε αντίστοιχη χρηματαγορά, ο δε κίνδυνος μη αποπληρωμής των απαιτήσεων αυτών περνά από τον μεταβιβάζοντα (την τράπεζα) στον αποκτώντα τις ομολογίες επενδυτή (fund). Οι τιτλοποιήσεις είναι και ιδιαίτερα ελκυστικό επενδυτικό προϊόν αφού συνοδεύονται από σημαντικές φοροαπαλλαγές και φοροελαφρύνσεις.

Υπό το πρίσμα της τιτλοποίησης είναι φανερό ότι μια απαίτηση από τραπεζική οφειλή σε καθυστέρηση χάνει τον χαρακτήρα της δανειακής υποχρέωσης, η δε διαχείριση των απαιτήσεων αυτών δεν δύναται ένεκα της επενδυτικής φύσης τους να γίνει με κοινωνικά κριτήρια και εξατομικευμένες λύσεις αποπληρωμής οφειλών. Αυτή η θεμελιώδης διαφορά των τιτλοποιημένων από τις μη τιτλοποιημένες τραπεζικές απαιτήσεις αντανακλάται στα μοντέλα ρύθμισης οφειλών από τις εταιρείες στις οποίες έχει ανατεθεί η διαχείρισή τους. Στα σενάρια αποπληρωμής τιτλοποιημένων απαιτήσεων δεν συναντώνται ευέλικτα σενάρια που λαμβάνουν υπόψη τους το προφίλ και τις ανάγκες του δανειολήπτη, αλλά οριζόντιες λύσεις αποπληρωμής προσβλέπουσες στην ταχεία ρευστοποίηση της απαίτησης σύμφωνα με την πολιτική του κάθε fund.

Σε αυτήν τη σημαντικότατη διαφορά εντοπίζεται το κοινωνικό και οικονομικό υπόβαθρο του ζητήματος που απασχόλησε πρόσφατα το νομικό κόσμο της χώρας με αφορμή τη σχετική απόφαση της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου αναφορικά με τη δικονομική ικανότητα των εταιρειών διαχείρισης των τιτλοποιημένων απαιτήσεων να κινούν διαδικασίες αναγκαστικής εκτέλεσης κατά δανειοληπτών (η 1/2023 απόφαση της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου). Το υπόβαθρο αυτό ίσως μάλιστα να προκαλέσει τη σταδιακή συνειδητοποίηση της επενδυτικής φύσης των τιτλοποιημένων απαιτήσεων και να διαμορφώσει αποφάσεις υπέρ των δανειοληπτών, κατά παρέκκλιση της απόφασης της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου.