«Πώς να δώσουμε φωνή στο παρελθόν»

Μπορεί ένας αρχαιολογικός χώρος να αφηγηθεί τη δική του μοναδική ιστορία στους επισκέπτες του, με τη μορφή μιας ζωντανής εμπειρίας; Μπορούν να καταρριφθούν τα εμπόδια του χρόνου; Κι αν τα χαρακτηριστικά αυτού του χώρου είναι τα ανείπωτα, το αόρατο και η σιωπή, όπως εκείνα που διακρίνουν τα Ελευσίνια Μυστήρια;

«Οι παραστατικές τέχνες μπορούν να συμβάλουν στη μετατροπή της ιστορικής και αρχαιολογικής γνώσης σε εμπειρία», υποστηρίζει η Γκέμα Χάνσον Καρμπόν που υπογράφει την επιμέλεια και τη σκηνοθεσία της δράσης  «Μυστήριο 20 Performing Arts Initiator – Αφηγηματική Αρχαιολογία» που θα εκτυλιχθεί από σήμερα έως και την Κυριακή στον αρχαιολογικό χώρο της Ελευσίνας. Μια δράση που συνέλαβε πριν από δέκα χρόνια κάπου μεταξύ Ιταλίας και Τυνησίας ο καλλιτεχνικός διευθυντής της Ελευσίνας Πολιτιστικής Πρωτεύουσας 2023 Μιχαήλ Μαρμαρινός όταν συναντήθηκε για πρώτη φορά με την ιταλοσουηδή σκηνοθέτιδα. Και η οποία, προσεγγίζοντας έναν αρχαιολογικό χώρο ως «θέατρο της ανθρώπινης εμπειρίας», θα αποτελέσει τη δράση – παρακαταθήκη της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας στην πόλη της Ελευσίνας.  «Στην πραγματικότητα, το πιο εντυπωσιακό πράγμα όταν πρωτοπλησίασα τον αρχαιολογικό χώρο της Ελευσίνας ήταν η σιωπή του, τα μυστικά του, όλα όσα έλειπαν. Η πρόκληση λοιπόν είναι η εξής (η οποία – αν το καλοσκεφτείτε – δεν απέχει και πολύ από τις συνήθεις προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε στο θέατρο όταν προσπαθούμε να ενσαρκώσουμε έναν χαρακτήρα, έναν ρόλο): πώς να ενσαρκώσουμε ένα φάντασμα, πώς να δώσουμε φωνή και παρουσία σε κάτι που δεν έχει φωνή ούτε καν σκιά, ένα ίχνος του παρελθόντος μας, μια μνήμη, ένα θραύσμα από κάτι που χάθηκε στην Ιστορία. Η “Αφηγηματική Αρχαιολογία” ανοίγει μια εμπειρία συνειδητοποίησης που συνδέει τον ανθρώπινο και τον μη ανθρώπινο κόσμο για να αναγνωρίσει μια βαθύτερη σχέση με την ίδια την ύπαρξή μας και τον ιστό της ζωής», λέει στα «ΝΕΑ», ενώ ολοκληρώνει τις τελευταίες πρόβες.

Νέκυια

Εχει ο επισκέπτης την εντύπωση ότι βιώνει μια Νέκυια συμμετέχοντας στο «Arts Initiator»; ρωτάμε τη Χάνσον Καρμπόν. «Κάθε επισκέπτης είναι ο Οδυσσέας», απαντά. «Κάθε αρχαιολογικός χώρος είναι μια νεκρόπολη: ένας τόπος σκιών, η πόλη των ανίσχυρων, απομονωμένων και βουβών σωμάτων. Η Νέκυια μας δίνει ένα κλειδί για την πρόσβαση στο έργο και τις εξερευνήσεις στον χώρο: με αυτή την έννοια, η επίσκεψη σε έναν χώρο γίνεται μια μεταφορά της αγκαλιάς μεταξύ του Οδυσσέα και της σκιάς της μητέρας του στον Αδη. Πρόκειται για μια συνάντηση με την απώλεια».

Πριν την αποδεσμεύσουμε, της ζητάμε να μας αποκαλύψει ποια ήταν η πιο δύσκολη πρόκληση που αντιμετώπισε στον αρχαιολογικό χώρο της Ελευσίνας. «Να κατανοήσω την κλίμακα του ιερού, με κάθε έννοια. Ευτυχώς συνεργαστήκαμε με μια ομάδα επιστημόνων και συμβούλων που μας καθοδήγησαν στον πολύπλοκο ιστό της ιστορίας και του πολιτισμού της Ελευσίνας. Η κλασική αρχαιολόγος Ιουλία Καούρα υπήρξε ο πρώτος μας άγγελος: μελετά τον χώρο για περισσότερο από μία δεκαετία και μας μετέφερε απλόχερα τις γνώσεις που έχει συλλέξει, το υλικό της έρευνάς της και τη φωτεινή διορατικότητά της!».