Ηρθε το τέλος

Ανακοινώθηκε την περασμένη Παρασκευή. Και πέρασε στο ντούκου. Εντελώς όμως. Σαν να επρόκειτο για μια μικρή μεταβολή στους δείκτες του χρηματιστηρίου του Τόκιο. Ή την καλλιέργεια κάποιας ποικιλίας τετράγωνης πατάτας. Δεν τίθεται δε θέμα σύγκρισης μεταξύ του ενδιαφέροντος που έδειξε το ελληνικό κοινό για την τελετή στέψης του Κάρολου του Γ’. Μιλάμε για κολοσσιαίες διαφορές.

Την περασμένη Παρασκευή, λοιπόν, ύστερα από συνεδρίαση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, αποφασίσθηκε και ανακοινώθηκε το τέλος της κατάστασης έκτακτης ανάγκης διεθνούς ενδιαφέροντος για τον κορωνοϊό. Με απλά λόγια, το τέλος της πανδημίας και με τη βούλα. Αυτό ήταν, τέλειωσε. Επανερχόμαστε σε συνθήκες 2019. Και προχθές, ακόμη κι εγώ που τήρησα σχολαστικά όλα τα μέτρα, ψιλοπαραξενεύτηκα όταν είδα στον δρόμο μια κυρία με μάσκα, ούτε ενάμιση μήνα από τότε που κρίθηκε ως μη απαραίτητη η χρήση τους. Διότι έτσι είναι ο άνθρωπος. Εχει τους μηχανισμούς να ξεχνά γρήγορα αυτά που τον στρίμωξαν, τον έφεραν στα όριά του, τον πήγαν πέρα από αυτά. Και να επιβιώνει. Ωστε να συνεχίζει.

Αν «γυρίσω» τρία χρόνια πίσω, θα βρω – ανάμεσά τους κι εμένα – ανθρώπους φοβισμένους, χαμένους, σαστισμένους μπροστά στη νέα και εντελώς ακατανόητη πραγματικότητα που είχαμε να διαχειριστούμε. Σοκαρισμένοι και αμήχανοι απέναντι στα πλάνα από τις διεθνείς μητροπόλεις όπου δεν κυκλοφορούσε ψυχή. Και τι δεν πιστέψαμε και τι δεν νομίσαμε και τι δεν είπαμε τότε. Ο καθένας από το μετερίζι του και ανάλογα με τους φόβους και τους πόθους του. Εγραψε και ο Τζόρτζιο Αγκαμπεν μια σειρά τσιτάτα για τα μέτρα αντιμετώπισης της πανδημίας που τα πακετάρισε σε βιβλίο και απέκτησε τους οπαδούς του οι οποίοι έβλεπαν να έρχεται το τέλος του καπιταλισμού, του τέλους της ελεύθερης σκέψης, το τέλος της οικονομίας, το τέλος του κόσμου όπως τον ξέραμε, το τέλος του ανθρώπου όπως δεν τον ξέραμε, το τέλος του τέλους τέλος πάντων. Διαβάζω στο οπισθόφυλλο του συγκεκριμένου βιβλίου του: Καταργείται η αγάπη στο όνομα της υγείας, έπειτα θα καταργηθεί και η υγεία. Καταργείται η ελευθερία στο όνομα της ιατρικής, έπειτα θα καταργηθεί και η ιατρική. Καταργείται ο Θεός στο όνομα της λογικής, έπειτα θα καταργηθεί και η λογική. Καταργείται ο άνθρωπος στο όνομα της ζωής, έπειτα θα καταργηθεί και η ζωή.

Ε, λυπάμαι που θα στεναχωρηθεί ο φιλόσοφος αλλά τίποτα δεν καταργήθηκε. Με το που ξεψαρώσαμε, ξαναγκαλιαστήκαμε, ξαναφιληθήκαμε, ξαναγαπηθήκαμε, ξαναστριμωχτήκαμε. Και μόνο κάποιες ξεχασμένες σημάνσεις στα πατώματα των καταστημάτων που επεσήμαιναν τις αποστάσεις τις οποίες έπρεπε να τηρούμε, μας θυμίζουν ένα «κάποτε» προ ολίγων μηνών που μας φαίνεται όμως τόσο μακρινό. Τότε που νομίζαμε ότι ο κόσμος θα σκάσει στα χέρια μας, ότι ζούσαμε ένα κοσμογονικό τέλος και μια δυστοπική αρχή. Εκ του αποτελέσματος, φάνηκε ότι είχαμε πολύ μεγάλη ιδέα για τα χέρια μας. Ο δε Αγκαμπεν, ακόμη μεγαλύτερη για τα δικά του.

Οι πραγματικές επιπτώσεις

Η επιδημία λοιπόν δεν επηρέασε ούτε άλλαξε τον κόσμο μας έτσι όπως νομίζανε κάποιοι. Τους ανθρώπους άλλαξε. Πρώτα απ’ όλα, ξεπάστρεψε σχεδόν έξι εκατομμύρια από εμάς, τους περισσότερους μάλιστα κάτω από δραματικές συνθήκες απομόνωσης. Και, όπως πάντα συμβαίνει με τις εξαιρετικά κρίσιμες καταστάσεις, ξεμπρόστιασε, έφερε στην επιφάνεια ιδεοληψίες, θεωρίες συνωμοσίας, συμπλέγματα, ανασφάλειες. Και το «κίνημα» των αντιεμβολιαστών. Οπως συνέβη, σε εθνική κλίμακα, με το δημοψήφισμα του 2015, τότε που «ξεσκαρτάραμε» εχθρούς και φίλους και αποφασίσαμε με ποιους θα προχωρήσουμε και ποιους θα αφήσουμε πίσω, έτσι συνέβη και με την πανδημία. Από την άλλη, οι περιορισμοί της καραντίνας, η απομάκρυνση από τον κοινωνικό ιστό, απελευθέρωσαν βία και ανεξέλεγκτες συμπεριφορές – θεωρώ ότι οι δύο μαζικές δολοφονίες στη Σερβία από έναν 14χρονο και ένα 21χρονο έχουν κάποια σχέση με αυτό.

Γιατί δεν τέλειωσε όμως ούτε ο κόσμος ούτε ο άνθρωπος; Διότι επενέβη η επιστήμη, η ιατρική, δηλαδή ο πολιτισμός. Δεν θυμάμαι ποιος έχει πει ότι ο πολιτισμός ξεκινάει από εκείνη την ημέρα που το σπασμένο οστό ενός ανθρώπου ιάνθηκε αλλά έχει απόλυτο δίκιο.