Το νεράκι στο κρασί μας

Ο πρεσβευτής των ΗΠΑ Τζορτζ Τσούνης είπε κάτι σωστό για τις σχέσεις Ελλάδας και Τουρκίας. «Θέλω να είμαι ξεκάθαρος: καμία χώρα δεν έχει το μονοπώλιο του σωστού και του λάθους». Και μίλησε για «ρητορική (και) από τις δυο πλευρές» (Φόρουμ Δελφών, 27/4).

Πρόσθεσε όμως κάτι περίεργο. «Η Ευρώπη (σ.σ.: εννοείται και η Ελλάδα…) θα πρέπει να μεταχειρίζεται την Τουρκία λίγο καλύτερα».

Δηλαδή; Πόσο καλύτερα; Και για ποιον λόγο;

Επειδή «είναι μια σημαντική δύναμη, είναι γείτονες και χρειάζεται να διαχειριζόμαστε τη σχέση αυτή ώστε να συνυπάρχουμε ειρηνικά». Λογικό ακούγεται.

Υποθέτω ότι ο πρεσβευτής δεν τα είπε αυτά από το κεφάλι του και ότι είναι (πάνω-κάτω) η βασική αντίληψη που υπάρχει αν όχι στο αμερικανικό Κογκρέσο, τουλάχιστον στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ.

Και ούτε άλλωστε είναι ο πρώτος που τα λέει.

Τα έχουμε ακούσει και από Γερμανούς σε πολλές περιπτώσεις. Η θεωρία είναι «βάλτε νερό στο κρασί σας διότι μας συμφέρει όλους να βάλετε νερό στο κρασί σας».

Φαίνεται ότι είναι η βασική άποψη και του πρώην πρεσβευτή στην Αθήνα (Ιούλιος 2017-Μάρτιος 2019) που σήμερα είναι διπλωματικός σύμβουλος του καγκελαρίου Σολτς, του Γενς Πλέτνερ.

Ο Πλέτνερ υπήρξε θερμός υποστηρικτής της Συμφωνίας των Πρεσπών και ιδιαίτερα φιλικός προς την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ.

Συγκρούστηκε μάλιστα με την τότε αντιπολίτευση και τον Κ. Μητσοτάκη, σε σημείο που η Γερμανία τον απέσυρε από την Αθήνα όταν κατέστη φανερό ότι ο Μητσοτάκης θα κερδίσει τις εκλογές.

Προ εβδομάδων μεσολάβησε από τη νέα του θέση για μια συνάντηση του καγκελαρίου Σολτς με τον Αλ. Τσίπρα στο Βερολίνο.

Συνομιλητές του μιλούν για έναν άνθρωπο που κουβαλάει όλα τα γερμανικά στερεότυπα για την ελληνική κοινωνία και την εγχώρια πολιτική τάξη, τα οποία (σχεδόν παραδόξως…) ταυτίζονται με τα ανάλογα στερεότυπα του ΣΥΡΙΖΑ και της ελληνικής Αριστεράς (συνέντευξη στην «Καθημερινή της Κυριακής», 27/8/2017).

Αυτή η «παράδοξη συγχορδία» υπήρξε ίσως ένα βασικό νήμα επικοινωνίας ή κατανόησης μεταξύ Μέρκελ και Τσίπρα την εποχή της διακυβέρνησής τους.

Φυσικά δεν υπάρχει καμία σύγκριση ή σχέση μεταξύ Τσούνη και Πλέτνερ. Υπάρχει όμως μια αντίληψη που μοιράζονται (ακόμα κι αν δεν ταυτίζονται) σοβαροί κύκλοι και στην Ουάσιγκτον και στο Βερολίνο.

Και η οποία καταλήγει τελικά σε μια «λογική ίσων αποστάσεων» μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας – αν και σαφώς λιγότερο πιεστικής ή ρητής επί των κυβερνήσεων Μπάιντεν και Σολτς σε σχέση με τις προκατόχους τους.

Διάχυτη όμως είναι η εντύπωση ότι μετά τις ελληνικές και τουρκικές εκλογές, ΗΠΑ και Γερμανία θα επιχειρήσουν να διαμορφώσουν ένα πεδίο διαλόγου, αν όχι διευθετήσεων μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.

Ο όρος «Πρέσπες του Αιγαίου» που (επιπόλαια και αναρμόδια) εισήγαγε στην πολιτική συζήτηση ο Ν. Φίλης του ΣΥΡΙΖΑ (Action24, 26/3) προφανώς ακούγεται ευχάριστα από κάποιους που προώθησαν ή υποστήριξαν και τις προηγούμενες Πρέσπες.

Φαίνεται άλλωστε ότι ήταν και ο βασικός λόγος της επίσκεψης του Τσίπρα στο Βερολίνο, αν όχι και των προσκλήσεων σε δείπνο στην αμερικανική πρεσβεία στην Αθήνα.

Φυσικά τόσο οι Αμερικανοί όσο και οι Γερμανοί δεν τρέφουν αυταπάτες. Γνωρίζουν ότι το πιθανότερο είναι πως και μετά τις εκλογές θα έχουν να κάνουν με μια κυβέρνηση Μητσοτάκη.

Ο ίδιος ο Μητσοτάκης, την επομένη της ομιλίας του πρεσβευτή Τσούνη, έθεσε το ζήτημα διαφορετικά.

«Για να προχωρήσουν καλά οι σχέσεις Τουρκίας – Ελλάδας, η Τουρκία πρέπει να αλλάξει στάση απέναντι στην Ελλάδα και τη Δύση και να λάβει μια σημαντική στρατηγική απόφαση μετά τις εκλογές».

Δηλαδή να ξεκαθαρίσει αν θέλει «να έχει σχέσεις με τη Δύση ή αν θα στραφεί σε μια δική της πολιτική πιο κοντά σε Κίνα και Ρωσία» (Φόρουμ Δελφών, 28/4).

Με άλλα λόγια, το πρόβλημα κατά τον Μητσοτάκη βρίσκεται στο γήπεδο της Τουρκίας, είναι ζήτημα στρατηγικής απόφασης και δεν έχει να κάνει ούτε με καλύτερη μεταχείριση ούτε με νερό στο κρασί κανενός.

Προ ημερών, το κρατικό πρακτορείο ειδήσεων Anadolu ζήτησε από τρεις τούρκους καθηγητές Πανεπιστημίου να σχολιάσουν την εξέλιξη των ελληνοτουρκικών σχέσεων (30/4).

Δεν έχω γνώμη για τα συγκεκριμένα πανεπιστήμια, ούτε για τους καθηγητές τους, αλλά αναρωτιέμαι αν αυτά τα λένε καθηγητές Πανεπιστημίου τι λένε οι ιεροκήρυκες του παντουρκικού εθνικισμού.

Αντιγράφω:

– «Η Τουρκία είναι πολύ μεγάλο και οικουμενικό κράτος, σημαντική στρατιωτική και πολιτική δύναμη στην περιοχή, για να γίνει προεκλογικό υλικό για τον Μητσοτάκη» (Τσασίν).

– «Οι πολιτικές της Τουρκίας είναι αρκετά λογικές τόσο στο Αιγαίο όσο στην Ανατολική Μεσόγειο. Αυτό που είναι παράλογο είναι οι απαιτήσεις της Ελλάδας (…) Ο παράνομος εξοπλισμός των νησιών και η στρατιωτική συνεργασία με τις ΗΠΑ» (Ασέρ).

– Η Τουρκία «δεν αποδέχεται τις μαξιμαλιστικές θέσεις της Ελλάδας» και η «Γαλάζια Πατρίδα» είναι από «τα κύρια στρατηγικά πλαίσια που έχει υιοθετήσει η Τουρκία στις θάλασσες». Ως εκ τούτου «προσπαθούν να κάνουν την Τουρκία να αποδεχθεί ότι η σημερινή της συμπεριφορά πρέπει να αλλάξει» (Γιεσιλτάς).

Δεν βλέπω τι περιθώρια αφήνουν αυτές οι απόψεις. Και δεν είναι τυχαίο. Διότι απορρέουν από την αρχική παρατήρηση ότι «η Τουρκία είναι πολύ μεγάλο και οικουμενικό κράτος».

Δυσκολεύομαι λοιπόν να καταλάβω τι πρωτοβουλίες μπορεί να αναπτυχθούν σε αυτό το πλαίσιο από την Ουάσιγκτον και το Βερολίνο. Και κυρίως με ποιες προοπτικές.

Διότι είναι προφανές ότι το ζητούμενο της Τουρκίας είναι να γίνει αποδεκτή ως κυρίαρχη δύναμη στην περιοχή και είναι αυτονόητο ότι η Ελλάδα αποκλείεται να αποδεχτεί ποτέ μια τέτοια κυριαρχία.

Οσο για τις «Πρέσπες του Αιγαίου», δεν διακρίνω όχι μόνο υποψηφίους αλλά ούτε καν ακροατήριο.