Κατηγορίες συλλεκτών ανά τους αιώνες

Ποιο είναι όμως εν τέλει το κίνητρο κάποιου που εξελίσσεται σε μανιώδη συλλέκτη; Η συζήτηση σχετικά με τους λόγους που ωθούν τους ανθρώπους να συλλέγουν έργα τέχνης χρονολογείται τουλάχιστον από τον 1ο αι. μ.Χ. Ο ρωμαίος ρήτορας Κουιντιλιανός απέδιδε το συλλέγειν σε «μια επιδεικτική επιθυμία να φαίνονται πρόσωπα ανώτερου γούστου». Μια άλλη δημοφιλής εξήγηση είναι το οικονομικό κέρδος καθώς το έργο μπορεί να μεταπωληθεί με τεράστιο κέρδος, να προσφέρει μεγάλες φορολογικές ελαφρύνσεις για τη δωρεά του σε μουσεία, ενώ μπορεί να λειτουργήσει ως μια μορφή ξεπλύματος βρώμικου χρήματος.

Υπάρχουν και οι συλλέκτες που δεν ενδιαφέρονται καθόλου για το κέρδος. Χρησιμοποιούν τη συλλογή τους ως μέσο δημιουργίας και ενίσχυσης κοινωνικών δεσμών. Κάποιοι άλλοι συλλέκτες βλέπουν τις συλλογές τους ως ένα ακόμη μέσο για να ενισχύσουν την ευρύτερη οικονομική και κοινωνική τους θέση. Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα θα μπορούσε να δει κάποιος το ισχυρό δίδυμο της εποχής μας, τους μεγαλοεπιχειρηματίες και συλλέκτες Μπερνάρ Αρνό και Φρανσουά Πινό, που έχουν συγκεντρώσει στα χέρια τους κορυφαία έργα τέχνης, τα οποία ουκ ολίγες φορές διαχειρίζονται ως τρόπαια.

Ιδεολόγοι

Μια άλλη κατηγορία συλλεκτών είναι εκείνη των ανθρώπων που έχουν ιδεολογικό υπόβαθρο. Ενας τέτοιος συλλέκτης ήταν ο Πολωνός Ελι Μπορόφσκι. Μια σφραγίδα από την Εγγύς Ανατολή πυροδότησε το ενδιαφέρον του για τη συλλογή αρχαιοτήτων. Παρόλο που ήξερε ότι η σφραγίδα που κράτησε, και τελικά αγόρασε, πιθανότατα δεν αναφερόταν σε βασιλιά του Ισραήλ (όπως είχε αρχικά θεωρήσει), τον έκανε να σχεδιάσει μια συλλογή που με κάποιο τρόπο θα τον συνέδεε με την πολυμελή οικογένειά του, η οποία είχε εξοντωθεί από τους Ναζί, και παράλληλα θα ενίσχυε την ιστορικότητα της Βίβλου. Εν τέλει ίδρυσε μουσείο κόστους 12 εκατ. δολαρίων στην Ιερουσαλήμ με τα 1.700 αντικείμενα της συλλογής του. Σε τέτοιες περιπτώσεις ωστόσο είναι τόσο το πάθος που οδηγεί ακόμη και στην παρανομία, σε αγορές από διαβόητους λαθρέμπορους, τροφοδοτώντας τις λαθρανασκαφές και την παράνομη διακίνηση αρχαιοτήτων. Μήπως τελικά τα κίνητρα των συλλεκτών δείχνουν πως το συλλέγειν αποτελεί έναν εθισμό που χρήζει θεραπείας;