Μια νουβέλα για τη σύγχρονη ζωή

«Πες της» τιτλοφορείται το τελευταίο πόνημα του βραβευμένου διηγηματογράφου Χρήστου Οικονόμου, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Πόλις. Πρόκειται για την πρώτη νουβέλα του δημιουργού ο οποίος παραμένει και εδώ – σχεδόν – πιστός στον ρεαλισμό που τον χαρακτηρίζει ως συγγραφέα.

Πολλά τα προεξάρχοντα ερωτήματα της ηρωίδας, μιας courier που επισκέπτεται τους πελάτες της για μερικά λεπτά για να παραδώσει αποστολές, ερωτήματα που όμως δεν εξωτερικεύονται. Η πολύσημη δήλωση «Με κοιτάει όπως με έχουν κοιτάξει πολλές φορές πολλοί άνθρωποι όλα αυτά τα χρόνια και τον κοιτάω όπως έχω κοιτάξει πολλούς ανθρώπους τα τελευταία χρόνια», η οποία διατρέχει το βιβλίο, ακούγεται σαν αποδοχή παραίτησης. Ο Οικονόμου δεν δείχνει καμία επεξηγητική διάθεση και η ηρωίδα του φαίνεται αρχικά πως είναι πλασμένη να εκτελεί τη δουλειά της χωρίς ουδεμία ψυχική μετατόπιση, ούτε καν όταν ακούει από μια πελάτισσα «Πού πάει όλος αυτός ο πόνος; Κάπου πρέπει να πηγαίνει, έτσι δεν είναι; Πιστεύω πως αν ο πόνος ήταν ανανεώσιμη πηγή ενέργειας δεν θα είχαμε ανάγκη ούτε το αέριο, ούτε το πετρέλαιο, τίποτα».

Με βροχή, καύσωνα ή χιόνι, η courier συνεχίζει τη δουλειά της κατ’ οίκον, επισκέπτεται εταιρείες, εργοστάσια, αποθήκες, γηροκομεία, ιατρεία, πρεσβείες, περίπτερα, συνεργεία, μέχρι και νεκροταφεία, οπισθοχωρώντας με στωικότητα μπροστά στο ανθρώπινο τραύμα, εκείνο που κρύβεται στις αδόκητες συμπεριφορές των πελατών της, το ανομοιογενές και το απαρηγόρητο. Η ζωή των παραληπτών και των αποστολέων περιγράφεται σε μικρές παραγράφους ως συμβιβασμένη αλλά κυλάει ορμητική προς τον αναγνώστη. Οι ιδιοσυγκρασίες τους αναδεικνύονται με κλάματα, ψιθύρους αλλά και φωνές στην ισοπεδωτική καθημερινότητα που βιώνουν. Οπλο του συγγραφέα επίσης το απότομο θυμηδικό χιούμορ. Ανασηκώνει τον αναγνώστη από τα απειλητικά άνευρα χάσματα από τα οποία κινδυνεύει οποιοδήποτε εκτενές κείμενο, ακόμα και της πρωτοπρόσωπης αφήγησης, όπως το συγκεκριμένο.  Αν και σε όλο το βιβλίο πλανάται το ερώτημα κατά πόσο η ηρωίδα με τη φαντασία της εμπλουτίζει τις ιστορίες που ακούει, είναι φανερό το συμπέρασμα πως η τωρινή ζωή των προσώπων απολογείται στο παρελθόν, κοινό μυστικό όλων (μας) και ανομολόγητο.

Το ενδιαφέρον του αναγνώστη εντείνεται στους διαλόγους. Οι πελάτες της, καλοί άνθρωποι, κακοί άνθρωποι, βασανισμένοι, ημίτρελοι και σώφρονες, αθώοι και ένοχοι, της επιβάλλουν να πάρει θέση. Της δικαιολογούνται, της απολογούνται, της ζητούν να συμφωνήσει μαζί τους, σαν να φοβούνται μια επικείμενη ψυχοστασία. Επιζητούν τον καθησυχασμό, έστω ένα ψέμα από εκείνη, για να εξημερώσουν το θηρίο της απόγνωσης. […- Πες κάτι. -Τι να πω; -; Ο,τι θες. Πες. – Ολοι οι καλοί άνθρωποι είναι κατά βάθος αναρχικοί…] Αναμετρώνται επίσης με αναπάντητες νοητικές συλλήψεις. […Φοβερό δεν είναι ν’ αγαπάς κάποιον που ξέρεις ότι θα αλλάξει; […] Μαθαίνεται η αγάπη ή όχι; Κι αν μαθαίνεις ν’ αγαπάς κάποιον γι’ αυτό που είναι, πως μαθαίνεις να τον αγαπάς για αυτό που θα γίνει; Φοβερό πράγμα δεν είναι, που είναι τέτοιος πόλεμος ατέλειωτος η αγάπη;…]

Είναι.

Η ώριμη – πλέον εικοσάχρονη – γραφή του Οικονόμου καταλήγει σε ένα κρεσέντο. Η εναρκτήρια ιστορία είναι και αυτή που κλείνει το βιβλίο με τη δυσκολότερη παράδοση της courier. Προοικονομείται η ασφαλής μεταφορά ενός αντικειμένου που περιγράφεται εντέχνως ειρωνικά από τον συγγραφέα. Ενα βάζο πάνω στο οποίο είναι ζωγραφισμένος ένας «παλαβός» ουρανός μ’ έναν «θεοκίτρινο» ήλιο και κάτι απροσδιόριστα πουλιά. Ενα βάζο που κάλλιστα θα μπορούσε να μεταφέρει μια πυρηνική βόμβα, που στοχεύει στις προσδοκίες και στην ουτοπία της όποιας ευτυχίας. Υποβλητικό το τέλος – έξοχα συνδυασμένο με όλο το ύφος της νουβέλας και τη χρήση του μελλοντικού χρόνου – ο θάνατος σβήνει εν τέλει με χρωματισμούς αναγέννησης και αποτελεί το υψηλότερο στοίχημα του βιβλίου.

Ο Χρήστος Οικονόμου υπογράφει μια νουβέλα για τη σύγχρονη ζωή που βασανίζεται από το παραλήρημα των σκέψεων, τις επώδυνες συνδιαλλαγές ημέτερων, αλλά και την ομορφιά την κρυμμένη στις λεπτομέρειες, που, ενώ μερικές φορές συμπορεύεται με τη μελαγχολία, ενίοτε μας εξιλεώνει.

Το «Πες της» είναι μια κορυφαία στιγμή για τον δημιουργό του.

H Ντίνα Σαρακηνού είναι συγγραφέας, διευθύντρια του λογοτεχνικού online περιοδικού Literature.gr και πρόεδρος του PEN Greece.