Τέσσερα χρόνια πρόεδρος

Τέσσερα χρόνια συμπληρώθηκαν χθες από την ημέρα που ο ουκρανός κωμικός, σεναριογράφος, ηθοποιός και διευθυντής της εταιρείας παραγωγών Κβαρτάλ 95, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, εξελέγη πρόεδρος της Ουκρανίας, κατατροπώνοντας στον δεύτερο εκλογικό γύρο με 73,22% – 24,45% τον αντίπαλό του, και απερχόμενο πρόεδρο, Πέτρο Ποροσένκο. Φτάνοντας στην οδό Μπάνκοβα του Κιέβου, όπου βρίσκεται το προεδρικό μέγαρο, ο 41χρονος τότε Ζελένσκι υποσχέθηκε στον εαυτό του να φτιάξει νέα γραφεία σε ένα open space με γυάλινους τοίχους – ένας τρόπος να αποδείξει τη βούλησή του για διαφάνεια. Η πανδημία Covid-19 καθυστέρησε αυτό το σχέδιο. Και η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία έκανε τον Ζελένσκι, αν όχι να πάψει να απεχθάνεται αυτά τα σταλινικά κτίρια με τους χονδρούς, σαν μπούνκερ, τοίχους, τουλάχιστον να επανεκτιμήσει την ασφάλεια που μπορεί να προσφέρουν.

Πέντε ζωές. Τόσες αναγνώρισε στον ουκρανό πρόεδρο η γαλλική «Le Monde» στο μεγάλο αφιέρωμα που του επεφύλαξε τον περασμένο Φεβρουάριο, με αφορμή τη συμπλήρωση ενός έτους από την έναρξη του πολέμου. «Η σοβιετική παιδική ηλικία του»· «Τα ρωσικά χρόνια ενός επιτυχημένου κωμικού»· «Η πολιτική, μία μυθοπλασία που έγινε πραγματικότητα»· «Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι στα βαθιά της πολιτικής»· «Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ο αντιστασιακός του Κιέβου». Δύσκολο να συμπυκνώσει κανείς σε λίγες γραμμές αυτή τη μυθιστορηματική πορεία, που ξεκίνησε στις 25 Ιανουαρίου του 1978 σε ένα μαιευτήριο του Κριβί Ριχ, ακριβώς απέναντι από το νεκροτομείο της πόλης, και έχει γνωρίσει τόσες ανατροπές που ακόμα και οι σεναριογράφοι του «Υπηρέτη του Λαού», της τηλεοπτικής σειράς που έκανε σταρ τον Ζελένσκι στα μέσα της δεκαετίας του 2010, θα δυσκολεύονταν να τις φανταστούν. Στη σειρά, ήταν ένας καθηγητής Ιστορίας, ένας άνθρωπος της διπλανής πόρτας, ο οποίος κατέληξε να εκλεγεί πρόεδρος της Ουκρανίας χάρη σε ένα βιντεάκι που γυρίστηκε και έγινε viral ερήμην του, δείχνοντάς τον να ασκεί κριτική στην κυβέρνηση για τη διαφθορά στην Ουκρανία. Στην πραγματική ζωή, είναι ένας κωμικός που έγινε πολιτικός που έγινε ηγέτης -ηγέτης μιας εμπόλεμης χώρας, σύμβολο της θαυμαστής αντίστασής της στον εισβολέα, πρωτεργάτης της συμμαχίας που τη στηρίζει στρατιωτικά, οικονομικά, ανθρωπιστικά.

Εκείνη η φράση που είπε ο Ζελένσκι στον Τζο Μπάιντεν όταν αυτός προσφέρθηκε, λίγο μετά τη ρωσική εισβολή, να τον μεταφέρει σε κάποιο ασφαλές καταφύγιο -«Χρειάζομαι πυρομαχικά, όχι μεταφορικό μέσο» – έχει πια περάσει στην Ιστορία, κομμάτι του θρύλου που συνοδεύει το όνομά του. Το ίδιο και τα μηνύματα που στέλνει κάθε βράδυ, χωρίς εξαιρέσεις, από τις 25 Φεβρουαρίου του 2022 ο Ζελένσκι στους συμπατριώτες του, το ίδιο και οι εμπνευσμένες ομιλίες του σε Κοινοβούλια και θεσμούς όλου του δυτικού κόσμου, όπως και το χαρακτηριστικό του ντύσιμο, στα χακί, από την αρχή του πολέμου. Και να σκεφθεί κανείς πως ο Ζελένσκι ανέκαθεν απεχθανόταν τον πόλεμο, τους τραυματίες, το αίμα. Λένε πως όταν σπούδαζε νομικά στο Κρίβι Ριχ, εκεί όπου ζουν πάντα οι γονείς του, οι εβραίοι γονείς του (ο παππούς του πολέμησε στον Β΄Παγκόσμιο  Πόλεμο μαζί με τον Κόκκινο Στρατό, τρεις αδελφοί του εκτελέστηκαν από τους Ναζί, και ο Βλαντίμιρ Πούτιν μιλούσε για «αποναζιστικοποίηση» της Ουκρανίας…) είχε κάνει ένα σταζ στο νεκροτομείο και ήταν για εκείνον σκέτος «εφιάλτης». Στην πραγματικότητα, ο Ζελένσκι ουδέποτε έκανε στρατιωτική θητεία – και εντούτοις, οι ειρωνείες της ζωής θέλησαν να καταλήξει οιωνεί αρχιστράτηγος.

Με τα φώτα της δημοσιότητας στραμμένα τόσο καιρό πάνω του, λίγα πράγματα παραμένουν άγνωστα σε σχέση με τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Ενα από αυτά, ίσως είναι ότι μικρός, λάτρευε τον γάλλο κωμικό Λουί ντε Φινές: μεγαλώνοντας, άλλωστε, έβλεπε μόνο γαλλικές και ιταλικές ταινίες στον κινηματογράφο, οι αμερικανικές ήταν απαγορευμένες. Ενα δεύτερο, είναι ότι στα τέλη της δεκαετίας του 1990, όταν εκείνος ήταν ένας 20χρονος κωμικός και ο Βλαντίμιρ Πούτιν 50χρονος πρωθυπουργός, είχε δώσει στη Μόσχα μια παράσταση ειδικά για εκείνον: «δεν νομίζω ότι γέλασε», θα έλεγε αργότερα, κάποιες από τις πλάκες που έκαναν άλλωστε είχαν εκείνον ως στόχο. Ενα τρίτο, είναι πρώτη φορά απευθύνθηκε στους πολιτικούς απολύτως σοβαρός την 1η Μαρτίου του 2014, λίγο μετά την εξέγερση – και τη σφαγή – στην πλατεία Μαϊντάν, καλώντας από τα πλατό του τηλεοπτικού σταθμού 1+1 τον φιλορώσο πρόεδρο της Ουκρανίας, Βίκτορ Γιανουκόβιτς, που είχε ήδη αναζητήσει καταφύγιο στη Ρωσία, να «κάνει στην άκρη» και τον «αγαπητό Βλαντίμιρ Βλαντιμίροβιτς», να «μην αφήσει να απομακρυνθεί η παραμικρή πιθανότητα αποφυγής μιας στρατιωτικής σύρραξης» στην ουκρανική επικράτεια.

Η δημοτικότητα του Βολοντίμιρ Ζελένσκι αγγίζει σήμερα το 84% – κι ας είχε πέσει πολύ χαμηλότερα προπολεμικά. Οι εσωτερικοί του αντίπαλοι τον καταγγέλλουν για απολυταρχισμό και μεγαλομανία, λένε πως νομίζει ότι είναι ο νούμερο ένα πολιτικός στον κόσμο και πως έχει γίνει κομμάτι του προβλήματος, της διαφθοράς που υποσχέθηκε να πατάξει, δεν αποκλείουν μάλιστα μελλοντικά ένα νέο Μαϊντάν, γιατί «ο πόλεμος πυροδότησε μεγάλες ελπίδες και ο κόσμος θα είναι πολύ ανυπόμονος, θα θέλει χρήματα και δικαιοσύνη, και την ολοκλήρωση της μεταρρύθμισης που απαίτησαν το 2014, και όλα αυτά θα τα θέλει γρήγορα», όπως δήλωσε χαρακτηριστικά ένας ουκρανός πρώην υπουργός στο Politico – ανώνυμα όμως, ώστε να μην υπονομεύσει την πολεμική προσπάθεια και να μην προσφέρει προπαγανδιστικό υλικό στη Ρωσία. Η επόμενη, η μεταπολεμική ζωή του Ζελένσκι, όπως και της Ουκρανίας, δεν έχει ξεκινήσει ακόμα. Αλλά αυτό, ακριβώς, είναι το ζητούμενο. Και τότε, ας κριθούν όλοι από το μηδέν.