Ο Κιλιτσντάρογλου, {LF}η Ελλάδα και η Δύση

Ο δημόσιος διάλογος στην Ελλάδα σχετικά με τον κύριο αντίπαλο του Ερντογάν, τον Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου, τείνει να χαρακτηρίζει τον επικεφαλής της αντιπολίτευσης ως χειρότερη εναλλακτική λύση έναντι του τωρινού προέδρου. Η εθνικιστική του ρητορική, ειδικά όσον αφορά το Αιγαίο και την υποτιθέμενη «κατοχή» τους από την Ελλάδα, υποδηλώνει ότι πιθανή εκλογή του θα οδηγούσε σε επιδείνωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων και αύξηση της έντασης. Τουλάχιστον ο Ερντογάν είναι έμπειρος με επίγνωση των συνεπειών της πολιτικής του.

Ωστόσο, αυτό το επιχείρημα είναι λάθος. Ο υπερεθνικιστικός εκλογικός συνασπισμός του Ερντογάν και το ιστορικό του τα τελευταία χρόνια υποδηλώνουν ότι η αύξηση των εντάσεων με την Ελλάδα αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου αντιδυτικού αισθήματος που η κυβέρνησή του έχει θρέψει ξανά και ξανά. Αξίζει να θυμηθούμε ότι πριν από τους καταστροφικούς σεισμούς του περασμένου Φεβρουαρίου ανώτεροι τούρκοι αξιωματούχοι υποστήριζαν επανειλημμένα ότι η Ελλάδα δεν είναι κάτι περισσότερο από το πιόνι της Ουάσιγκτον στην Ανατολική Μεσόγειο. Αυτό μπορεί να ακούγεται αβλαβές, αλλά υποδηλώνει ότι η Ελλάδα δεν έχει αυτόνομη βούληση, ότι άγεται και φέρεται στην περιοχή επί τη βάσει ξένων επιλογών. Πώς μπορεί κανείς να λύσει προβλήματα με μια χώρα που (υποτίθεται πως) παίρνει τις κατευθύνσεις της από το εξωτερικό;

Η κοσμική αντιπολίτευση στην Τουρκία συμπεριφέρεται πολύ διαφορετικά ως προς αυτό το θέμα. Αφενός διεκδικεί αυτά που η ίδια αποκαλεί δικαιώματα της Τουρκίας στη Μεσόγειο και στο Αιγαίο και το λέει δημόσια. Ωστόσο, δεν βλέπει την Τουρκία ως το τελευταίο προπύργιο αντίστασης έναντι της Δύσης, όπως η σημερινή κυβέρνηση, και αυτό έχει σημαντικές επιπτώσεις και για την Ελλάδα. Εάν η Δύση, υπό την ηγεσία των Ηνωμένων Πολιτειών, δεν στοχεύει να ταπεινώσει και να υποτιμήσει την Τουρκία, τότε μπορούν να αναζητηθούν λογικές ρυθμίσεις που βασίζονται σε πολιτικούς κανόνες και αρχές που μπορούν να μετατρέψουν τις διμερείς και πολυμερείς διαφορές σε εφαρμόσιμες λύσεις, αποφεύγοντας τη στρατιωτική εμπλοκή. Από αυτή την άποψη, οι διμερείς διαφορές με την Ελλάδα αποτελούν για την τουρκική αντιπολίτευση ένα θέμα εξωτερικής πολιτικής που αξίζει προσοχή και πρέπει να προσεγγιστεί μέσω των συμβατικών καναλιών της διπλωματίας.

Επιπροσθέτως, μια νίκη του Κιλιτσντάρογλου στην Τουρκία θα εγκαινιάσει μια νέα εποχή στις σχέσεις ΕΕ – Τουρκίας. Ενας νέος ηγέτης έπειτα από 20 χρόνια έχει, εξ ορισμού, πολιτικό κεφάλαιο για να χρησιμοποιήσει έναντι των Βρυξελλών, του Βερολίνου και του Παρισιού, ειδικά καθώς τονίζει πώς η πιθανή νίκη του θα συνοδευτεί από την αποκατάσταση των πολιτικών ελευθεριών και του κράτους δικαίου στη χώρα του. Αυτή είναι μια ευκαιρία που η Αθήνα θα πρέπει να εκμεταλλευθεί. Η ελληνική εξωτερική πολιτική των τελευταίων 30 περίπου χρόνων επένδυσε πολλά στον εξευρωπαϊσμό και πέτυχε σε μεγάλο βαθμό να πείσει τους δυτικούς συμμάχους της ότι μια δημοκρατική Τουρκία εν ειρήνη με τον εαυτό της ήταν προϋπόθεση για τη βραχυπρόθεσμη βελτίωση των σχέσεών της με την ΕΕ και τη μακροπρόθεσμη ένταξή της στην Ενωση. Το πάγωμα της ενταξιακής διαδικασίας της Τουρκίας συνδυάστηκε εν καιρώ με την ολοένα και πιο εχθρική στάση της Αγκυρας έναντι της Ελλάδας, μια που η αιρεσιμότητα έπαψε να υφίσταται, μαζί με τις δικλίδες ασφαλείας που αυτή παρείχε.

Ο Κιλιτσντάρογλου, αν μη τι άλλο, θα επισκεφτεί τις Βρυξέλλες για σοβαρές συνομιλίες σχετικά με το πώς μπορεί να αναβιώσει η προοπτική προσχώρησης της χώρας του στην ΕΕ. Το αν θα αποδειχθεί γνήσιος δημοκράτης ή όχι είναι ήσσονος σημασίας εν προκειμένω, αν και αμφιβάλλω πολύ ότι θα είναι τόσο αυταρχικός όσο ο σημερινός πρόεδρος. Αυτό που έχει σημασία είναι ότι μια τέτοια εξέλιξη θα ενισχύσει εκ νέου τη διαπραγματευτική θέση της Ελλάδας ως κομβικού παράγοντα των ευρωτουρκικών σχέσεων, απελευθερώνοντας την ελληνική διπλωματική προσπάθεια από τη δικαιολογημένη αλλά άχαρη προσπάθεια απάντησης στις τουρκικές προκλήσεις. Ενα τέτοιο σενάριο θα ανοίξει νέους δρόμους κινητικότητας στις διμερείς σχέσεις και θα επιτρέψει νέες συζητήσεις με ευρύτερη γκάμα θεμάτων. Ενδεικτικά αναφέρω τις συζητήσεις για εκσυγχρονισμό της Τελωνειακής Ενωσης ΕΕ – Τουρκίας, που έχουν παγώσει στο Συμβούλιο και που πιθανό ξεπάγωμά τους ως ένδειξη καλής θέλησης θα μπορούσε να συνδυαστεί με νέα αιρεσιμότητα σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και αναγνώριση, έστω και έμμεση, της Κυπριακής Δημοκρατίας από τη νέα κυβέρνηση της Τουρκίας. Συμπερασματικά, η εκλογή Κιλιτσντάρογλου είναι το καλό σενάριο για την Αθήνα αλλά και τη Δύση συνολικότερα.

Ο Δημήτρης Τσαρούχας είναι αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Μπίλκεντ, κύριος ερευνητής Εξωτερικού στο Πρόγραμμα Τουρκίας του ΕΛΙΑΜΕΠ