«Ο “εκσυγχρονισμός” των παραστάσεων είναι παρασιτικός»

Το ραντεβού είχε δοθεί στην Κεντρική Σκηνή του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά, εκεί όπου προχθές ήταν προγραμματισμένη η πρεμιέρα του «Μισάνθρωπου» του Μολιέρου, με πρωταγωνιστές τους Βασίλη Χαραλαμπόπουλο και Ολια Λαζαρίδου και έναν πολυμελή θίασο. Λίγες ημέρες πριν ο Πέτερ Στάιν, που έχει συνδέσει όνομά του με την ιστορική Σαουμπίνε του Βερολίνου, κάθεται στα μπορντό βελούδινα καθίσματα της πλατείας μιλώντας για την πρόταση του Λευτέρη Γιοβανίδη, καλλιτεχνικού διευθυντή του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά, να παρουσιάσει Μολιέρο στο ελληνικό κοινό, τιμώντας έτσι τα 400 χρόνια από τη γέννησή του. Διορθώνει με την ίδια ευκολία τους τεχνικούς που στήνουν τα σκηνικά ενώ παράλληλα αναλύει την οπτική του στον «Μισάνθρωπο».

Πώς φτάσατε σκηνοθετικά στον «Μισάνθρωπο»;

Τον προσέγγισα πριν από δύο χρόνια στο Παρίσι στην αυθεντική του γλώσσα. Και έτσι μου ζητήθηκε να κάνω μια αναβίωση εδώ στην ελληνική. Είναι σαφώς πολύ δύσκολο γιατί ο αυθεντικός ήχος του Μολιέρου είναι πολύ όμορφος. Πρέπει λοιπόν να εμπιστευτώ τη μετάφραση που μου δίνεται. Ο «Μισάνθρωπος» ονομάζεται κωμωδία, αλλά δεν είναι. Είναι ένα είδος πολύ πικρής σάτιρας, μια συμπεριφορά που γνωρίζουμε καλά. Αυτό είναι ριζοσπαστισμός κατά μια άποψη, ότι δηλαδή η συμπεριφορά της ανθρωπότητας δεν είναι κατάλληλη και πρέπει να καταδικαστεί. Αλλά αυτός ο άνθρωπος υπερβάλλει με τέτοιον τρόπο που απομονώνεται τόσο πολύ και αφήνει τον κόσμο λίγο – πολύ στο τέλος του έργου. Επιπλέον, το μόνο κωμικό στοιχείο είναι ότι αυτός που μισεί τους πάντες στην ανθρωπότητα είναι ερωτευμένος με μια γυναίκα. Αυτό κάνει σαφώς όλα τα επιχειρήματά του αδύναμα και γελοία. Και έτσι, η μακρά ιστορία ταλαιπωρίας για αυτόν τον έρωτα, τελειώνει χωρίς συμβιβασμούς κι έτσι αξιολογείται και η μισανθρωπία απομονώνεται και χάνεται.

Τι σας ελκύει σ’ αυτό το έργο του Μολιέρου;

Με ενθουσιάζει το είδος σκέψης για ένα πρόβλημα που έχουμε όλοι. Αυτό σημαίνει ότι δεν είμαστε ευχαριστημένοι με το πώς κινείται ο κόσμος και ο Μολιέρος μιλάει για αυτό με πολύ πλούσιο τρόπο. Εχει μια φιλοσοφική διάσταση πολύ ενδιαφέρουσα. Επιπλέον, υπάρχει και ο συνδυασμός με την ιστορία αγάπης. Εχουμε λοιπόν δύο στοιχεία που είναι τόσο ενδιαφέροντα. Με τράβηξε και η ομορφιά της αρχικής γλώσσας.

Πώς συνομιλεί ο «Μισάνθρωπος» με το σήμερα;

Μιλάει για το μίσος, την αδικία και την εγκληματική συμπεριφορά του 17ου αιώνα. Το πρόβλημα είναι ότι αυτό δεν άλλαξε στην πορεία των αιώνων και υπάρχει και σήμερα. Αν θέλετε, μπορείτε να πείτε ότι μιλάει για κάτι πολύ σύγχρονο αλλά δεν με ενδιαφέρει όμως αυτό. Είμαι εδώ για να πω την ιστορία του 17ου αιώνα ώστε το κοινό να μπορεί να κάνει σύγκριση με το σήμερα. Δεν είμαι δάσκαλος. Δεν λέω στους ανθρώπους αυτό που πρέπει να σκέφτονται μόνοι τους λόγω μιας ιστορίας που μοιάζει πολύ μακρινή. Δεν έχουμε πλέον βασιλιάδες που κυβερνούν, ούτε την πολιτική του 17ου αιώνα. Πολλά πράγματα από τότε δεν υπάρχουν σήμερα. Παραμένουν όμως τα βασικά προβλήματα της ανθρωπότητας. Για παράδειγμα, η αγάπη. Αυτή η εμμονή για τον «εκσυγχρονισμό» των παραστάσεων είναι παράσιτο. Απολύτως παράσιτο που διδάσκει στο κοινό κάτι που δεν υπάρχει στο έργο. Είναι ένα είδος αντίληψης όπου ο άλλος πρέπει να σκέφτεται όπως σκέφτομαι κι εγώ. Δεν είναι του στυλ μου. Πρέπει να σκέφτεσαι όπως σκέφτηκε ο Μολιέρος και μετά να κάνεις έναν παραλληλισμό με την εποχή μας ή όχι. Οι ιστορίες του σήμερα είναι βαρετές. Τις ζούμε καθημερινά. Γιατί τις μεταφέρουν στη σκηνή; Είναι παράλογο. Εξαιρετικά βαρετό.

Πώς αποφασίσατε να σκηνοθετήσετε στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά;

Για τρεις διαφορετικούς λόγους. Ο πρώτος έχει να κάνει με κάτι που λέγεται ματαιοδοξία. Με προσκάλεσαν να έρθω, τρέφοντας εκτίμηση για την παράσταση που έκανα στο Παρίσι. Ο δεύτερος είναι ότι στη μεγάλη μου ηλικία δεν ανήκω πια στο θέατρο. Παρ’ όλ’ αυτά, έλαβα μια προσφορά. Και ο τελευταίος λόγος ήταν ότι μου άρεσε να είμαι εδώ, έχω πολλούς φίλους και μπορούσα να μείνω μαζί τους περιστασιακά και να πάω στην Αίγινα, στο Σούνιο και το Μουσείο της Ακρόπολης και έτσι να δω ωραία πράγματα.

Πώς είναι η μέχρι τώρα εμπειρία σας με τους έλληνες ηθοποιούς;

Δεν μπορώ να το κρίνω ξεκάθαρα γιατί μου λείπει η γλώσσα. Δεν μιλάω ελληνικά. Οι ηθοποιοί είναι πολύ φιλικοί, πολύ ανοιχτοί και περνάμε καλά. Αλλά δεν μπορώ να τους βοηθήσω να μιλήσουν γιατί το κείμενο είναι μετάφραση σε στίχους και ρίμες. Κι αυτό είναι ένα πρόβλημα γιατί οι ηθοποιοί δεν συνηθίζουν να μιλούν αυτό το είδος γλώσσας κι εγώ αλλά δεν μπορώ να τους βοηθήσω επειδή δεν μιλάω ελληνικά, έχω μόνο μια αίσθηση. Η εμπειρία μου, από ανθρώπινη πλευρά, είναι πολύ θετική. Και μερικές φορές σκέφτομαι ότι ίσως κάνουν επίσης καλή δουλειά. Αλλά δεν μπορώ να το κρίνω με ακρίβεια.