Εμπορικές εταιρείες και υγεία

Αν και οι περισσότερες εμπορικές εταιρείες μπορούν να συμβάλουν θετικά στην υγεία και την κοινωνία, ορισμένες από αυτές, και μάλιστα από τις πιο μεγάλες σε παγκόσμιο επίπεδο, είναι υπεύθυνες για ασθένειες που προλαμβάνονται, για καταστροφές στον πλανήτη, για τις ανισότητες στην κοινωνία και την υγεία.

Μόλις τέσσερις εμπορικές βιομηχανίες (καπνού, υπερεπεξεργασμένων τροφών, ορυκτών καυσίμων και αλκοολικών ποτών) ενοχοποιούνται για τουλάχιστον το 1/3 των θανάτων παγκοσμίως. «Ο φονταμενταλισμός των “αγορών” και η αυξανόμενη διεθνής δύναμη αυτών των εταιρειών έχουν επιβάλει ένα σύστημα που τους επιτρέπει να προκαλούν βλάβες στην υγεία του ανθρώπου και του πλανήτη με αύξηση των κερδών τους χωρίς να συμμετέχουν στις καταστροφικές βλάβες που αφήνουν πίσω τους» είναι το μήνυμα των επιστημόνων από όλον τον κόσμο σε μια πρόσφατη σειρά δημοσιεύσεων στο κορυφαίο ιατρικό περιοδικό «Lancet».

«Οι σειρές αυτές του “Lancet” δεν στρέφονται εναντίον των επιχειρήσεων, απλά υπερασπίζονται την υγεία» είναι το μήνυμα όσων προσπαθούν να αναδείξουν ότι η υγεία των πολλών προηγείται του υπερβολικού κέρδους των λίγων. Ο σημερινός γενικός διευθυντής του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), Dr Tedros Ghebreyesus, σημειώνει: «Η Δημόσια Υγεία δεν μπορεί και δεν θα βελτιωθεί χωρίς δράσεις για τους καθοριστικούς παράγοντες του εμπορίου πάνω στην υγεία, από τοπικό μέχρι παγκόσμιο επίπεδο. Πρέπει να απομακρυνθούμε από μετρήσεις όπως το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν και να μετρούμε αυτό που πραγματικά έχει σημασία, όπως την οικονομία του να είμαστε καλά, με νέα περιβαλλοντικά, κοινωνικά και διοικητικά κριτήρια».

Το 2021 ο ΠΟΥ καθιέρωσε συγκεκριμένες κατευθυντήριες οδηγίες για τον περιορισμό της χρήσης προϊόντων καπνού, τον κώδικα για τη διαφήμιση των υποκατάστατων του μητρικού θηλασμού και πολλών άλλων σύγχρονων βιομηχανιών που παράγουν προϊόντα ενάντια στην υγεία. Η προσπάθεια δεν γίνεται ενάντια στα προϊόντα μόνο αλλά και στις πρακτικές προώθησής τους στις διάφορες χώρες. Παρόλο που οι οδηγίες του ΠΟΥ και άλλων διεθνών Οργανισμών, αλλά και νομοθετικές ρυθμίσεις των κυβερνήσεων ενάντια σε αυτά τα προϊόντα και τις πρακτικές προώθησής τους, συνήθως υπάρχουν και αναγνωρίζονται, ουδέποτε υλοποιούνται. Για παράδειγμα, σχεδόν 200 οικονομικά Ιδρύματα [που μαζί διαχειρίζονται πάνω από 16 τρισ. δολάρια (!)] έχουν υπογράψει δέσμευση για αντικαπνιστικές πολιτικές (για όλα τα προϊόντα καπνού) στις χορηγίες τους για δάνεια, ασφαλιστικά και αναπτυξιακά προγράμματα. Στις περισσότερες χώρες, όπως η Ελλάδα, οι δεσμεύσεις αυτές δεν υλοποιούνται.

Στα άρθρα του «Lancet» παρουσιάζεται η «παράλυση» και η μη εφαρμογή από τις κυβερνήσεις πολλών πολιτικών λύσεων στα προβλήματα υγείας λόγω της υπερβολικής δύναμης αυτών των εταιρειών. «Οι κίνδυνοι για την υγεία κλιμακώνονται, ενώ τα συστήματα υγείας με αυξανόμενους ρυθμούς αδυνατούν να αντιδράσουν. Καθώς οι βλάβες στην υγεία των ανθρώπων και του περιβάλλοντος αυξάνονται, ο εμπορικός πλούτος και η δύναμή του αυξάνονται. Οι αντισταθμιστικές δυνάμεις που πρέπει να πληρώσουν το κόστος αυτών των βλαβών (τα άτομα, οι κυβερνήσεις, οι οργανισμοί της κοινωνίας) προοδευτικά φτωχαίνουν ή χάνουν τη δύναμή τους ή συλλαμβάνονται από τα εμπορικά ενδιαφέροντα» είναι η φωνή αγωνίας πολλών επιστημόνων από όλον το κόσμο. Ο γενικός γραμματέας του ΠΟΥ σημειώνει: «Καλούμε τα Πανεπιστήμια, τους ερευνητές, την κοινωνία των πολιτών, τα κράτη-μέλη του ΟΗΕ και όλους τους ιδιωτικούς φορείς που ασχολούνται με τη δημόσια υγεία να συνεργαστούν με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας. Μαζί μπορούμε να αναπτύξουμε καινούργια συστήματα μετρήσεων και αρχιτεκτονικές διακυβέρνησης, να επεκτείνουμε την ερευνητική βάση και να βοηθήσουμε στον επαναπροσανατολισμό των εμπορικών πρακτικών σε σχέση με την υγεία».

Η προεκλογική περίοδος στην Ελλάδα αποτελεί ευκαιρία για τους επιστήμονες και όλα τα πολιτικά κόμματα να μελετήσουν και να συμπορευθούν με τη νέα διεθνή επιστημονική προσπάθεια για την αντιμετώπιση της βίαιης τακτικής ορισμένων εμπορικών εταιρειών ενάντια στην υγεία των πολιτών. Δεν είναι θέμα «αριστερό» ή «προοδευτικό» αλλά θέμα ζωής ή θανάτου όλων μας και του πλανήτη που ζούμε. Τα τρία άρθρα του «Lancet» του Μαρτίου του 2023 μάς το ξεκαθαρίζουν.

Ο Δημήτρης Λινός είναι ομότιμος καθηγητής Χειρουργικής στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, λέκτορας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ και εθελοντής ιερέας.