Οι καινοτομίες και οι προκλήσεις της «προβλεπτικής δημοκρατίας»

Σήμερα, η ελληνική κοινωνία αντιμετωπίζει πολλαπλές προκλήσεις και αβεβαιότητες. Παρ’ όλα αυτά, όταν οι πολιτικοί αναλογίζονται το μέλλον το κάνουν έχοντας έναν ολοένα και μικρότερο χρονικό ορίζοντα. Τέσσερα, πέντε χρόνια, τα οποία συνήθως αντιστοιχούν στη διάρκεια της θητείας τους. Αυτή η πολιτική μυωπία ή αλλιώς η «μεροληψία του παρόντος» δεν επιτρέπει την ανάπτυξη των κατάλληλων μηχανισμών μελέτης του «μέλλοντος».

Το μέλλον υπάρχει στο παρόν, και το πολιτικό μας σύστημα οφείλει να το επηρεάσει και να το διαμορφώσει με τις πράξεις του. Το να ενεργήσει με γνώμονα το μέλλον, σημαίνει ότι χρειάζεται να είναι σε θέση να αντιληφθεί τις συνέπειες των πράξεών του, να γνωρίζει όχι μόνο τι συμβαίνει τώρα, αλλά και τι είναι πιθανόν να συμβεί στο μέλλον και κάτω από ποιες συνθήκες.

Το να λειτουργήσει έτσι είναι ένα απαραίτητο βήμα για να διαπιστώσουμε όχι μόνο τι έχει αλλάξει, αλλά και τι δεν έχει αλλά πρέπει. Και οι απαντήσεις θα μπορούσαν να αποδειχθούν πολύ ενοχλητικές για τα κόμματα, τους κυβερνητικούς θεσμούς λήψης αποφάσεων. Ισως το συμπέρασμα να είναι ότι απαιτείται μια συνολική και ριζική μεταρρύθμιση. Ή ότι πρέπει να προχωρήσουμε με λίγες αλλά ουσιαστικές τροποποιήσεις στο τρέχον σύστημα. Το ζητούμενο, όμως, πρέπει να παραμείνει το ίδιο, δηλαδή να εντοπιστούν και να αντιμετωπιστούν τα ελαττώματα και οι περιορισμοί του τρέχοντος μοντέλου λήψης αποφάσεων.

Προς αυτή την κατεύθυνση, θα πρέπει να τεθούν οι βάσεις της «προβλεπτικής δημοκρατίας» (anticipatory democracy), που θα αποσκοπεί στη βελτίωση της ικανότητας των υπεύθυνων λήψης αποφάσεων να επενδύουν στην ανάλυση και τη δράση, να ενεργοποιούν συστήματα τα οποία αποσκοπούν στον εντοπισμό των αδύναμων/προβληματικών σημείων, να αναπτύσσουν εναλλακτικές στρατηγικές και σενάρια, καθώς και να επενδύουν σε συστήματα ανατροφοδότησης για την επαναξιολόγηση πολιτικών.

Ειδικότερα, απαιτείται να αναβαθμιστούν οι συμβατικές διαδικασίες χάραξης πολιτικής και λήψης αποφάσεων με δύο τρόπους: πρώτον, με την υιοθέτηση διαδραστικών διαδικασιών ανταλλαγής πληροφοριών και απόψεων μεταξύ ατόμων, ομάδων, ιδρυμάτων και επίσημων θεσμών. Αυτό θα λειτουργήσει ως μέτρο οικοδόμησης εμπιστοσύνης και θα διευκολύνει την ανάπτυξη διαλόγου, κατανόησης και ενημέρωσης. Πάνω απ’ όλα, όμως, θα προσφέρει τη δυνατότητα διερεύνησης των ελλείψεων και αντιφάσεων των σημερινών πολιτικών. Δεύτερον, με την πολιτική δέσμευση του πολιτικού συστήματος ότι η άσκηση πολιτικής οφείλει να έχει μακροπρόθεσμο προσανατολισμό, την ενίσχυση της προορατικής κουλτούρας και την απαλλαγή από κοντόφθαλμες και μυωπικές πρακτικές.

Το ζητούμενο είναι η αναζήτηση καλύτερων απαντήσεων και λύσεων στα μεγαλύτερά μας προβλήματα που φαντάζουν ανυπέρβλητα. Αυτό όχι μόνο θα μειώσει την αγανάκτηση όσων βιώνουν τις επιπτώσεις των προβλημάτων, αλλά θα συμβάλλει και στην αύξηση της εμπιστοσύνης στις κυβερνήσεις και τους θεσμούς που σήμερα δεν απολαμβάνουν. Ιδού λοιπόν το διακύβευμα των εκλογών: μπορεί το πολιτικό μας σύστημα να προτείνει και να αναπτύξει στρατηγικές που απαιτούνται για τη βιωσιμότητα και ανθεκτικότητα της δημοκρατίας μας;