Η ικανότητα των ηγεσιών στη διαχείριση κρίσεων

Δεν υπάρχουν εκλογές που να μην έχουν χαρακτηριστεί κρίσιμες. Στην πολιτική επιστήμη η κρισιμότητα καθορίζεται περιοριστικά. Η αναμέτρηση είναι κρίσιμη αν σηματοδοτεί μια διαρκή, σε βάθος χρόνου, αλλαγή των πολιτικών συσχετισμών, των κυρίαρχων αξιών. Αυτό σημαίνει όμως ότι πρέπει να μεσολαβήσει μια ακόμα αναμέτρηση ώστε να διαπιστωθεί αν η προηγούμενη είχε μονιμότερα χαρακτηριστικά.

Συχνά, στον δημόσιο διάλογο μιλάμε για κρίσιμες εκλογές λόγω του διακυβεύματος. Το 2023 δεν καλύπτεται κανείς από τους παραπάνω όρους. Αν η Νέα Δημοκρατία επανεκλεγεί, επιβεβαιώνοντας την ισχυρή παρουσία της στον κεντρώο χώρο, θα επιβεβαιωθεί ταυτόχρονα η κρισιμότητα των προηγούμενων εκλογών.

Μεγάλο διακύβευμα δεν υπάρχει, η παραμονή μας στη ευρωζώνη κρίθηκε το 2015. Αν υπάρχει ένα κρίσιμο στοιχείο στις φετινές κάλπες είναι το ιστορικό τους πλαίσιο. Οι εκλογές δεν διεξάγονται πλέον σε συνθήκες ομαλότητας ή συνθήκες κρίσης, αλλά σε μια διαρκή αβεβαιότητα. Η αβεβαιότητα προκύπτει κατ’ αρχάς από γεγονότα στο διεθνές σύστημα, η κλίμακα των οποίων είναι τέτοια ώστε δυσχεραίνουν σε μεγάλο βαθμό την ικανότητα των κυβερνήσεων, ιδίως μικρών κρατών, όπως η Ελλάδα, να τα διαχειριστούν. Τέτοια γεγονότα ήταν η χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, η πανδημία του 2020 αλλά και οι οικονομικές συνέπειες του πολέμου της Ουκρανίας του 2022. Αβεβαιότητα όμως εισάγουν και άλλα απρόβλεπτα, εντοπισμένα γεγονότα, φυσικές καταστροφές ή δυστυχήματα που αναδεικνύουν τεχνολογική υστέρηση, ελλιπή ή κακή χρήση διαθέσιμων τεχνικών μέσων και μειωμένες δυνατότητες του ανθρώπινου δυναμικού του Δημοσίου ή επιχειρήσεων, διαστάσεις δηλαδή που κατέστησαν προφανείς στο δυστύχημα των Τεμπών.

Σε αυτές τις εκλογικές αναμετρήσεις της δομικής πλέον αβεβαιότητας κρίνεται η ικανότητα των πολιτικών ηγεσιών στη διαχείριση, στην υλική αποκατάσταση των ζημιών, αλλά και στη συγκρότηση αφηγημάτων τα οποία δίνουν νόημα στο γεγονός, το εξηγούν και προτείνουν μια συγκεκριμένη πολιτική στρατηγική υπέρβασής του.

Για μεγάλο μέρος του 20ού αλλά και του 21ου αιώνα η βασική πολιτική διαίρεση στον δυτικό κόσμο ήταν μεταξύ Δεξιάς και Αριστεράς. Η δεξιά πλευρά του πολιτικού φάσματος πολύ συχνά ταύτιζε τον εαυτό της με τη θέαση του κόσμου «όπως πράγματι είναι», τη διαχειριστική επάρκεια, και η αριστερή με την «ουτοπία» της ισότητας. Η διαίρεση αυτή, αν και έχει σχετικοποιηθεί, δεν έχει αναιρεθεί. Οι εκλογές του 2023 όμως, εκτός άλλων παραγόντων, έχουν σημασία και ως προς αυτό: αν το πολιτικό φάσμα των κομμάτων που αποδέχονται τον πλουραλισμό και τα θεμελιώδη δικαιώματα είναι σε θέση να προβάλουν πειστικές αφηγήσεις σχετικά με τον ρόλο του κράτους και την προστασία από τις ποικίλες διακινδυνεύσεις. Αν δεν το κατορθώσουν, ωφελημένη θα είναι κυρίως η Ακρα Δεξιά, η οποία και δύναται με τη βίαιη, ισοπεδωτική ρητορική της να κινηθεί σε ένα περιβάλλον που το διαπερνά η δυσπιστία στον ορθό λόγο και τη δημοκρατία.