Εκλογές με ένα βαθύ κοινωνικό τραύμα

Στις ερχόμενες εκλογές τα πράγματα αποδεικνύονται πολύ πιο σύνθετα από ό,τι φάνταζαν πριν από τη μοιραία μέρα της 1/3/2023. Στις εκλογές αυτές δεν πρόκειται να κριθεί το κατά πόσο έχουμε έναν παγιωμένο νέο δικομματισμό ή εάν το κόμμα της ΝΔ θα αποδείξει τον ηγεμονικό ρόλο που είχε όλο το προηγούμενο διάστημα, τουλάχιστον δημοσκοπικά. Αυτά είναι ζητήματα που θα απασχολούσαν τη δημοσιογραφική και πολιτική ανάλυση των εκλογών πριν από το σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη με τους 57 νεκρούς.

Τώρα στις εκλογές τόσο τα ερωτήματα όσο και οι αντιπαραθέσεις αναμένεται να είναι εντελώς διαφορετικά και πιθανότατα η ένταση να ανέβει κατακόρυφα. Το μοναδικό γεγονός που είχε ανεβάσει το πολιτικό θερμόμετρο την τελευταία τετραετία υπήρξε το ζήτημα των παρακολουθήσεων. Το οποίο αποτέλεσε ένα σοβαρότατο ηθικοπολιτικό ολίσθημα της κυβέρνησης (με πολύ άκομψη επικοινωνιακή διαχείριση) αλλά και μια αφορμή για ανάπτυξη ανούσιας σκανδαλολογίας που περισσότερο συσκότισε παρά διαφώτισε το τι πραγματικά συνέβη. Κατά τα άλλα οι πολλαπλές κρίσεις που έτυχαν τα τελευταία χρόνια, από την πανδημία μέχρι τους εθνικούς κινδύνους με Τουρκία ή τον πόλεμο στην Ουκρανία και τις συνέπειές του, παρά τις όποιες επιμέρους αστοχίες ή αποτυχίες, δεν δημιούργησαν μεγάλες πολιτικές συγκρούσεις, αφού εμμέσως πλην σαφώς αναγνωρίστηκε από μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης και του πολιτικού κόσμου ότι η κυβέρνηση της ΝΔ διαχειρίστηκε σχετικά αποτελεσματικά όλες αυτές τις πρωτόγνωρες συνθήκες.

Εκεί που ουσιαστικά όλη η προεκλογική συζήτηση είχε γίνει ένας απλός υπολογισμός του ακριβούς εκλογικού αποτελέσματος (ειδικά μετά την μεγάλη εσωτερική κρίση με τις υποθέσεις Π. Πολάκη και Ν. Παππά) και του κατά πόσο θα χρειαστεί η περιβόητη δεύτερη εκλογική αναμέτρηση με τον εκλογικό νόμο ενισχυμένης αναλογικής, το σκηνικό άλλαξε εντελώς κάτω από την εθνική τραγωδία του σιδηροδρομικού δυστυχήματος. Τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές δεν είναι ξεκάθαρο ποιο πολιτικό διακύβευμα θα κυριαρχήσει στην επερχόμενη εκλογική αναμέτρηση. Αλλά είναι σαφές ότι αυτό θα αφορά σχεδόν αποκλειστικά τη συγκεκριμένη απρόσμενη και δραματική εξέλιξη.

Η πολιτική ποτέ δεν είναι γραμμική υπόθεση. Ομως το ευρύ και βαθύ πένθος που βιώνει η ελληνική κοινωνία και η αμηχανία της πολιτικής τάξης να δικαιολογήσει τα αδικαιολόγητα – αφού είναι σαφές ότι οι πολιτικές ευθύνες όσο και αν βαραίνουν την τελευταία κυβερνητική περίοδο δεν παύουν να είναι διαχρονικές – δημιουργούν ένα δύσκολα θεραπεύσιμο τραύμα. Εάν βέβαια επικρατήσουν ανέξοδες κοκορομαχίες χωρίς αναγνώριση μιας συνολικής πολιτικής ευθύνης, πέρα των προσωπικών ποινικών ευθυνών που αναμένεται να καταδειχτούν αργά ή γρήγορα, τότε είναι πολύ πιθανό στην εκλογική αναμέτρηση να δούμε να αναφύονται τα αντισυστημικά αντανακλαστικά του πρόσφατου παρελθόντος.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι όταν το πολιτικό σύστημα απεδείχθη ανήμπορο ή απρόθυμο να συναινέσει πάνω σε ένα μίνιμουμ διαπιστώσεων και πολιτικών επιλογών μπροστά στην οικονομική χρεοκοπία, τότε ξεφύτρωσαν όλοι εκείνοι οι επιτήδειοι πολιτικοί πρωταγωνιστές και φορείς οι οποίοι εκμεταλλεύτηκαν τη συναισθηματική οργή της κοινής γνώμης. Βέβαια δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι στο πρόσφατο παρελθόν, αλλά πριν από την περίοδο συνεχόμενων κρίσεων, μια φυσική καταστροφή, οι θανατηφόρες πυρκαγιές του 2007 δεν επηρέασαν δραματικά τους πολιτικούς συσχετισμούς.

Επειδή όμως το 2007 φαντάζει έναν αιώνα μακριά μετά τις εξελίξεις που μεσολάβησαν, το κρίσιμο ζήτημα είναι ποιος θα θέσει και με ποιον τρόπο την πολιτική συζήτηση που αναγκαστικά θα ξεκινάει και θα τελειώνει στην πρόσφατη εθνική τραγωδία. Μια τραγωδία που ανέδειξε όλες τις δυσκολίες ή αντιστάσεις εκσυγχρονισμού της ελληνικής πολιτικής και κοινωνίας. Μια τραγωδία που παρότι αποτέλεσε μια μαύρη τρύπα εν μέσω μιας γενικά ελπιδοφόρας αναμόρφωσης πολλών τομέων της δημόσιας ζωής τα τελευταία χρόνια, απέδειξε ότι αρκεί και περισσεύει για να μας κρατήσει καθηλωμένους στο παρελθόν και σε μια ανακύκλωση πόνου, μιζέριας και εσωστρέφειας.

Εάν το πολιτικό σύστημα δεν επιδείξει την ελάχιστη ειλικρίνεια που επιβάλλει η κατάσταση και δεν ομολογήσει τη γενικευμένη υποκρισία του ως προς τις ημιτελείς προσπάθειες αλλαγών που έχουν σημειωθεί σε πολλούς τομείς, τότε πολύ δύσκολα θα ξεπεραστεί ανώδυνα το βαθύ κοινωνικό τραύμα που προκλήθηκε. Οι δημοκρατίες δεν γνωρίζουν αδιέξοδα αλλά δεν είναι και πάντα ικανές να διαχειριστούν τα συναισθήματά τους.