Ολο το αίμα στα χέρια του

Εχουν περάσει δυόμισι χρόνια από εκείνο το πρωινό της 2ας Οκτωβρίου του 2020, όταν η Ιρίνα Σλάβινα, ιδρύτρια και αρχισυντάκτρια του ανεξάρτητου ειδησεογραφικού ιστότοπου Κόζα Πρες στο Νίζνι Νόβγκοροντ, μια μεγάλη βιομηχανική πόλη πάνω στον Βόλγα, αυτοπυρπολήθηκε μπροστά στο τοπικό αρχηγείο της αστυνομίας. Το γιατί, φρόντισε να το εξηγήσει προκαταβολικά στο Facebook: «Ζητώ να θεωρηθεί η Ρωσική Ομοσπονδία υπεύθυνη για τον θάνατό μου». Μήνες την παρενοχλούσαν οι αστυνομικές και δικαστικές Αρχές με απανωτά πρόστιμα και καταδίκες. Μία ημέρα πριν αυτοπυρποληθεί, αστυνομικοί είχαν εισβάλει στο διαμέρισμά της κατάσχοντας μπλοκ σημειώσεων, υπολογιστές και τηλέφωνα. «Ο τρόμος έχει τυποποιηθεί στο πνεύμα της κοινωνίας», είχε καταγγείλει τότε η «Νόβαγια Γκαζέτα», αυτός ο φάρος της ελευθεροτυπίας στη Ρωσία που έχει πια σβήσει – ή μάλλον αυτοεξοριστεί στη Λετονία.

Η Ιρίνα Σλάβινα άφησε πίσω της έναν σύζυγο, τον Αλεξέι, και δύο παιδιά, την 20χρονη τότε Μαργκερίτα και τον 28χρονο Βιάτσεσλαβ. Εκείνο το πρωί, είχε πει ή γράψει σε όλους τους: «Σ’ αγαπάω». «Το επάγγελμά μου βλάπτει την οικογένειά μου», είχε εκμυστηρευτεί τις μαύρες σκέψεις της σε κάποιον φίλο. Ο ακτιβισμός της είχε ήδη στοιχίσει στον σύζυγό της τη δουλειά του. «Χωρίς εμένα, θα ζήσουν καλύτερα». Την επομένη, η Μαργκερίτα και ο Βιάτσεσλαβ είχαν κατεβεί μαζί στον δρόμο, με ένα απλό πανό: «Οσο καιγόταν η μητέρα μας, εσείς σωπαίνατε». Μία μομφή εναντίον όλων όσοι αρνούνταν να ακούσουν τις προειδοποιήσεις της, να διαβάσουν τις έρευνές της για τη διαφθορά και τη βία των τοπικών ελίτ. Γιατί ήταν αυτή η αδιαφορία των συμπολιτών της που απέλπιζε την Ιρίνα Σλάβινα περισσότερο από καθετί.  «Μετά τον θάνατο της μητέρας μου, διαγνώσθηκα με διαταραχή μετατραυματικού στρες. Τους πρώτους μήνες, ήταν δύσκολο για μένα να βγω από το σπίτι και να είμαι στο διαμέρισμα μόνη. Και ο πραγματικός ήχος με έκανε να τρέμω», θυμάται η Μαργκερίτα μιλώντας στον εξόριστο ειδησεογραφικό ιστότοπο Holod. «Πήρα πολύ βαριά τον θάνατό της», ομολογεί και ο αδελφός της, ο Βιάτσεσλαβ. «Πώς διαχειρίζεσαι τον θάνατο της μητέρας σου; Ιδιαίτερα όταν μιλούν για αυτόν σε κάθε γωνία;». Μόλις κατάφερε λίγο να συνέλθει, η Μαργκερίτα έπεσε με τα μούτρα στη δουλειά, έβαλε τάξη στο Κόζα Πρες, τον ιστότοπο της μητέρας της, ολοκλήρωσε τα πρότζεκτ που είχε αφήσει σε εκκρεμότητα και μετά τον έκλεισε και αφιερώθηκε στις σπουδές της. «Δεν ήθελα να διακινδυνεύσω την εξαιρετική του φήμη λόγω της ηλικίας μου και της έλλειψης επαγγελματισμού μου», εξηγεί. «Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν θα επιστρέψω σε αυτόν εν ευθέτω χρόνω».

Στις 2 Οκτωβρίου του 2022, η Μαργκερίτα επέστρεψε στο σημείο όπου αυτοπυρπολήθηκε η μητέρα της, κρατώντας ένα πανό που έλεγε «Η μητέρα μου θα είχε πει: “Πούτιν, άντε στον διάβολο μαζί με τον πόλεμό σου”. Αλλά ο Πούτιν τη σκότωσε εγκαίρως». Εισέπραξε ένα αναπάντεχα μικρό πρόστιμο, οι Αρχές, εκτιμάει, ήθελαν να αποφύγουν την αμηχανία του να κλείσουν φυλακή την κόρη της Ιρίνα Σλάβινα. Οσο για τον αδελφό της, αυτός είχε πια πάρει άλλο δρόμο. Λίγες ημέρες αργότερα, ο Βιάτσεσλαβ κατετάγη εθελοντικά στον στρατό, προκειμένου να πολεμήσει στην Ουκρανία. Ή μάλλον να υπηρετήσει ως οδηγός, παρότι είχε ήδη πάρει απαλλαγή από τον στρατό λόγω προβλημάτων υγείας.

Ο ίδιος αναγνωρίζει πως η μητέρα του θα είχε «αντιδράσει αρνητικά στα γεγονότα στην Ουκρανία, φυσικά. Πώς αλλιώς μπορεί να αντιδράσει ένας ψυχικά υγιής άνθρωπος στον πόλεμο;». Αναγνωρίζει επίσης πως για τον θάνατό της φταίει «ένα σύστημα… που δυστυχώς δεν μπορεί να ηττηθεί». Αλλά δεν θεωρεί ότι υπερασπίζεται αυτό το «σύστημα» στην Ουκρανία, αναπαράγει όλη τη γνωστή ρωσική προπαγάνδα για τα πολύχρονα ουκρανικά εγκλήματα στο Ντονμπάς, για τα «νηπιαγωγεία, τα σχολεία, τους χώρους πολιτισμού, τα νοσοκομεία, τα διοικητικά κτίρια», που στοχοποιούνται εδώ και 13 μήνες από τους Ουκρανούς, για το πώς αυτοί οι τελευταίοι «χρησιμεύουν ως πεζικό στη Δύση, που τους χρησιμοποιεί ώστε να πολεμήσει τη Ρωσία». «Ανοησίες», απαντά μονολεκτικά η αδελφή του, στα μάτια της όλα αυτά είναι ένα ψέμα που λέει στον εαυτό του ο Βιάτσεσλαβ προκειμένου να δικαιολογήσει τα αδικαιολόγητα, ο πραγματικός λόγος που κατετάγη στον στρατό και πήγε στην Ουκρανία, επιμένει, ήταν τα χρέη και οι δικαστικές του περιπέτειες: ένας στρατιώτης βγάζει δέκα φορές το μέσο εισόδημα στην περιοχή της.

Ο διάλογος ανάμεσα στα δύο αδέλφια είναι πια αδύνατος. Η Μαργκερίτα κατηγορεί τον αδελφό της ότι πρόδωσε τα ιδανικά της μητέρας της, συνεχίζει να μιλάει κατά του πολέμου στην Ουκρανία, λέει πως δεν φοβάται πια τίποτα, πως το χειρότερο έχει ήδη συμβεί. Ο Βιάτσεσλαβ, πάλι, που είναι πατέρας δύο παιδιών, λέει ότι νιώθει καλά με τις επιλογές του, δηλώνει πεπεισμένος ότι θα επιστρέψει, μια μέρα, «νικητής». «Λυπάμαι τα παιδιά του που άφησε χωρίς πατέρα: οι άνθρωποι δεν επιστρέφουν από τον πόλεμο», λέει η αδελφή του. Μια μέρα, ο Βλαντίμιρ Πούτιν θα πρέπει να λογοδοτήσει και για τη Ρωσία. Για όλα αυτά τα αδέλφια που σκοτώνονται – εντός και εκτός εισαγωγικών.