Τι κρύβεται πίσω από την επίθεση φιλίας της Αγκυρας;

Μέχρι πριν από μερικές εβδομάδες ο φόβος που πλανιόταν επί της ελληνικής πολιτικής σκηνής ήταν πως ένα διάστημα ακυβερνησίας ανάμεσα στις πρώτες και (πιθανές) δεύτερες εκλογές θα μπορούσε να γίνει αντικείμενο εκμετάλλευσης από την μεριά της Αγκυρας. Η συνεχής ρητορική όξυνση της Τουρκίας δημιουργούσε ασφυκτικές συνθήκες στις ελληνοτουρκικές σχέσεις και μια δύσκολη περίοδος έντασης προμηνυόταν πανταχόθεν.

Η αλληλεγγύη και συμπαράσταση που επέδειξε η Αθήνα προς τη γείτονα την επαύριο των καταστροφικών σεισμών αποτέλεσε καταλύτη για την αλλαγή στάσης της κυβέρνησης Ερντογάν. Η Αθήνα εκμεταλλεύτηκε τις ταχύτατα βελτιούμενες διμερείς σχέσεις και εξασφάλισε, με αντάλλαγμα τη δική της στήριξη στον τούρκο υποψήφιο για τη θέση του γενικού γραμματέα του Διεθνούς Οργανισμού Ναυτιλίας (ΙΜΟ), την υποστήριξη της Τουρκίας, χώρας με μεγάλη περιφερειακή επιρροή, στην υποψηφιότητά της ως μη μόνιμου μέλους του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Η ανταπόκριση της Ελλάδας σε αυτή την επίθεση φιλίας, που κλιμακώθηκε με το συγχαρητήριο τηλεγράφημα της τουρκικής προεδρίας επ’ αφορμή της εθνικής μας επετείου, είναι σωστή και επιβεβλημένη. Αποτελεί απτή απόδειξη της ελληνικής διάθεσης για ειλικρινή συνεννόηση στη βάση της αμοιβαίας επιθυμίας των δύο λαών, όπως άλλωστε έδειξε και πρόσφατη έρευνα κοινής γνώμης του ΕΛΙΑΜΕΠ, για ειρηνική συνύπαρξη. Επιπλέον, η ελληνική στάση υπενθυμίζει με τρόπο αδιαμφισβήτητο προς τη διεθνή κοινή γνώμη πως η συγκρουσιακή λογική και αντίστοιχες κινήσεις επί του πεδίου δεν εκπορεύονται από την Αθήνα και όποιος τις επιλέγει θα πρέπει να υφίσταται και τις συνέπειες μιας τους. Είναι στο χέρι της Τουρκίας, από εδώ και στο εξής, να επιτρέψει την εμβάθυνση των ΜΟΕ μέσω διμερών συνομιλιών με στόχο την παραγωγή απτών αποτελεσμάτων σε τομείς, εν αρχή, χαμηλής πολιτικής.

Είναι παράλληλα απαραίτητο να μην τρέφουμε αυταπάτες αναφορικά με τα κίνητρα της τουρκικής ηγεσίας αλλά και τον χρονικό ορίζοντα της αλλαγής στάσης της. Η γείτονα κυβερνάται εδώ και χρόνια από έναν de facto συνασπισμό εξουσίας η συγκολλητική ουσία του οποίου είναι ο εθνικισμός και η αντιδυτική προσέγγιση. Ενόψει μιας αμφίρροπης εκλογικής μάχης που προμηνύεται ως η δυσκολότερη που έχει δώσει ο πρόεδρος Ερντογάν, η ακραία ρητορική δεν αποδίδει πλέον εκλογικούς καρπούς την επαύριο των σεισμών, εξ ου και η διαφορετική προσέγγιση έναντι της χώρας μας αλλά και των ΗΠΑ και της ΕΕ. Ας σημειωθεί επίσης πως η τουρκική ηγεσία εξακολουθεί να παίζει το εθνικιστικό χαρτί εντώς των τειχών, κατηγορώντας τον Κιλιτσντάρογλου και τους συν αυτώ πως είναι επικίνδυνοι γιατί, συν τοις άλλοις, προτίθενται να «πουλήσουν τη χώρα στη Δύση».

Ενώ το τωρινό κλίμα ηρεμίας στο Αιγαίο είναι φυσικά καλοδεχούμενο, τίποτα δεν εξασφαλίζει πως θα συνεχιστεί την επαύριο των τουρκικών εκλογών. Ενώ είναι αληθές πως πολιτική αλλαγή στη γείτονα θα ενισχύσει την αβεβαιότητα σχετικά με τις προθέσεις της Αγκυρας, μιας και ο ετερόκλητος συνασπισμός κρατά κλειστά τα χαρτιά του σε θέματα εξωτερικής πολιτκής και δη σε θέματα ελληνικού ενδιαφέροντος, πιθανή επανεκλογή Ερντογάν θα εμπεδώσει τον αντιδυτικό και σφόδρα αντιφιλελεύθερο χαρακτήρα του καθεστώτος. Για την Ελλάδα, που επεδίωξε τον εξευρωπαϊσμό της Τουρκίας και, μέσω της ΕΕ, τη φιλελευθεροποίηση της πολιτικής της ταυτότητας ως μέσο επίλυσης των διμερών μας διαφορών επί τη βάσει κανόνων δικαίου, ένα τέτοιο ενδεχόμενο δεν θα πρέπει να θεωρείται θετικό ή καλοδεχούμενο. Ο διάβολος που γνωρίζουμε δεν παύει να παραμένει διάβολος.

Ο Δημήτρης Τσαρούχας είναι επισκέπτης καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Virginia Tech των ΗΠΑ και επιστημονικός συνεργάτης του ΕΛΙΑΜΕΠ στο Πρόγραμμα Τουρκία