Για ποιον λόγο γίνονται οι ισραηλινές διαμαρτυρίες και τι θα συμβεί στη συνέχεια;

Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι διαδηλώνουν εδώ και εβδομάδες σε όλο το Ισραήλ ενάντια στα σχέδια της κυβέρνησης Νετανιάχου για την αναμόρφωση του δικαστικού συστήματος.

1      Τι προτείνει η κυβέρνηση;

Στις προτάσεις της κυβέρνησης Νετανιάχου περιλαμβάνονται σχέδια να επιτραπεί σε μια απλή πλειοψηφία 61 βουλευτών στη Βουλή, την Κνεσέτ των 120 εδρών, να υπερισχύει σχεδόν κάθε απόφασης του ανώτατου δικαστηρίου και να επιτραπεί στους πολιτικούς να διορίζουν τους περισσότερους από τους δικαστές του. Στις αλλαγές δεν πρωτοστατεί ο πρωθυπουργός αλλά ο συνάδελφός του στο Λικούντ, ο υπουργός Δικαιοσύνης Γιαρίβ Λεβίν, και ο θρησκευτικός σιωνιστής βουλευτής Σίμτσα Ρόθμαν, ο οποίος προεδρεύει της επιτροπής νόμου και δικαιοσύνης της Κνεσέτ.

Και οι δύο άνδρες τρέφουν μακροχρόνιο μίσος για το ανώτατο δικαστήριο του Ισραήλ, το οποίο θεωρούν υπερβολικά ισχυρό και προκατειλημμένο έναντι του κινήματος των εποίκων, της υπερ-θρησκευτικής κοινότητας του Ισραήλ και του πληθυσμού των Μιζράχι, των Εβραίων με καταγωγή από τη Μέση Ανατολή. Πολλοί από την ισραηλινή Δεξιά δεν συγχώρεσαν ποτέ το δικαστήριο για τις αποφάσεις που αφορούσαν τη μονομερή αποχώρηση του Ισραήλ από τη Λωρίδα της Γάζας το 2005.

2      Γιατί συμβαίνουν όλα αυτά τώρα;

Η δίκη του Νετανιάχου για διαφθορά πυροδότησε τέσσερα χρόνια πολιτικής κρίσης κατά τα οποία το Ισραήλ διχάστηκε για το αν ήταν κατάλληλος να ηγηθεί της χώρας. Από το 2019 έχουν γίνει πέντε εκλογικές αναμετρήσεις, στις οποίες οι πολιτικοί απέτυχαν να σχηματίσουν σταθερές κυβερνήσεις. Στις  εκλογές του περασμένου Νοεμβρίου ένα μπλοκ εξτρεμιστικών και θρησκευτικών κομμάτων με επικεφαλής το συντηρητικό Λικούντ του Νετανιάχου εξασφάλισε πλειοψηφία και σχημάτισε την πιο δεξιά κυβέρνηση στην ιστορία του Ισραήλ.

Στην ατζέντα του κυβερνητικού συνασπισμού βρίσκονται επίσης η πλήρης προσάρτηση της κατεχόμενης Δυτικής Οχθης, η ανατροπή της νομοθεσίας υπέρ των ΛΟΑΤΚΙ+, η κατάργηση των νόμων που προστατεύουν τα δικαιώματα των γυναικών και των μειονοτήτων και η χαλάρωση των κανόνων εμπλοκής της ισραηλινής αστυνομίας και των στρατιωτών.

3      Τι λένε οι επικριτές των μέτρων;

Το Ανώτατο Δικαστήριο του Ισραήλ διαδραματίζει σημαντικό ελεγκτικό ρόλο, καθώς η χώρα δεν διαθέτει Σύνταγμα ή δεύτερο νομοθετικό σώμα. Οι ανησυχίες ότι οι προτάσεις θα οδηγήσουν σε διάβρωση των δημοκρατικών κανόνων και του κράτους δικαίου έχουν προκαλέσει το μεγαλύτερο κίνημα διαμαρτυρίας στην ιστορία του Ισραήλ, με εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους να βγαίνουν στους δρόμους σε διάφορες πόλεις. Τις τελευταίες εβδομάδες, οι διαδηλώσεις έχουν γίνει πιο βίαιες και έχουν γίνει δεκάδες συλλήψεις. Το κίνημα είναι σε μεγάλο βαθμό χωρίς ηγέτη, αλλά σημαντική και απροσδόκητη πίεση ασκείται από τους στρατιωτικούς εφέδρους και τον ζωτικής σημασίας τεχνολογικό τομέα του Ισραήλ. Σε διεθνές επίπεδο, πολλοί από τους συμμάχους του Ισραήλ έχουν εκφράσει ανησυχία για την κατεύθυνση προς την οποία οδεύει η χώρα.

4      Τι θα συμβεί στη συνέχεια;

Οι προσπάθειες συμβιβασμού που μεσολάβησαν από τον πρόεδρο της χώρας, Ισαάκ Χέρτζογκ, απορρίφθηκαν από την κυβέρνηση ως μη εφαρμόσιμες. Ακολούθησε προχθές έκκληση για πάγωμα της νομοθεσίας από τον δημοφιλή υπουργό Αμυνας, Γιοάβ Γκαλάντ, όμως ο Νετανιάχου έσπευσε να τον απομακρύνει. Αν και τα ισραηλινά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν ότι ο Νετανιάχου θα ήταν πρόθυμος να συνάψει συμφωνία, μέχρι τώρα ο πρωθυπουργός φαινόταν να είναι όμηρος των ακροδεξιών εταίρων του, οι οποίοι θα μπορούσαν να ρίξουν την κυβέρνηση αν δεν ικανοποιηθούν τα αιτήματά τους. Ο Νετανιάχου θα μπορούσε αντ’ αυτού να προσπαθήσει να σχηματίσει συνασπισμό με τα κόμματα της αντιπολίτευσης, αλλά τα περισσότερα είναι επιφυλακτικά στο να τον εμπιστευτούν.

Εάν τα σχέδια για το δικαστικό σώμα προχωρήσουν με την παρούσα μορφή τους, το Ισραήλ είναι πιθανό να αντιμετωπίσει μια πρωτοφανή συνταγματική κρίση, κατά την οποία το Ανώτατο Δικαστήριο θα μπορούσε να ακυρώσει το σύνολο ή μέρος της νομοθεσίας που αποσκοπεί στον περιορισμό των εξουσιών του και η κυβέρνηση θα μπορούσε να επιλέξει να μη συμμορφωθεί.