«Θέλω να βλέπω τη μυθολογία των πόλεων»

Σαν διασώστης ανασύρει από τον ορυμαγδό της λήθης ανθρώπινες ιστορίες για να ανασυγκροτήσει τον ιστό των μεγαλουπόλεων. Με ρίζες στην κλασική γερμανική κουλτούρα ο Χρήστος Αστερίου, ακολουθεί το ένστικτό του και καταφεύγει σε σύμπαντα παράξενα για να ξεπεράσει την καθημερινότητα, αναζητώντας πίσω από εμβληματικά ή άσημα τοπόσημα πληροφορίες για ανθρώπους που πέρασαν και άφησαν ίχνη κάποιας άγνωστης ελληνικότητας. Και ανεξάρτητα από την εκπαιδευτική του δραστηριότητα, αφιερώνει χρόνο για να οργανώνει ταξίδια προς αναζήτηση προσώπων που οι αφηγήσεις τους θα συμπληρώσουν την τεκμηρίωσή του που ολοκληρώνεται με τη συγγραφή. Σε έναν τέτοιον κόσμο βυθίστηκε για τέσσερα χρόνια και μεταξύ Βερολίνου, Νέας Υόρκης και Δομινικανής Δημοκρατίας συμμετείχε ως συν-σεναριογράφος στον εντοπισμό της «βασίλισσας της Νέας Υόρκης» Τσέλι Γουίλσον:

«Βρισκόμουν το 2017 στη Νέα Υόρκη και έψαχνα πληροφορίες για τα βιβλία που έγραφα τότε. Εμενα στον θείο μου ο οποίος στα 60s δούλευε σε ένα ελληνικό μαγαζί, γωνία 44 Δρόμου και Ογδοη Λεωφόρος. Του ζήτησα να μου πει ιστορίες για την παλιά Νέα Υόρκη. Αρχισε να μου λέει, ότι ήταν τόσο μικρό το μαγαζί τους που δεν είχαν τουαλέτα και χρησιμοποιούσαν την τουαλέτα στο διπλανό τσοντάδικο, που το είχε μια Εβραία από τη Θεσσαλονίκη. Ε αυτό ήταν, χτύπησε μέσα μου το καμπανάκι».

Ποια είναι η αρχή του νήματος αυτής της έρευνας;

Κάτι ελάχιστες ενδείξεις σε site ειδικευμένα στην ιστορία της πορνογραφίας. Τρεις εβδομάδες αργότερα γνωρίζω τη σκηνοθέτρια Βάλερι Κοντάκου, συζητάμε αλλά δεν υπήρχε υλικό. Επιστρέφω στην Ελλάδα και συνέχιζα να το σκαλίζω. Πάντα στην αρχή τα πρώτα στα οποία πέφτεις πάνω τους είναι απογοητευτικά. Παρ’ όλα αυτά αν μετά την πρώτη εβδομάδα εξακολουθείς να θέλεις να κάνεις κάτι συνεχίζεις και δεν εγκαταλείπεις. Εξι μήνες αργότερα, μετά από συνδέσεις και πολλά άρθρα που σε πηγαίνουν μακριά, πέφτω στο όνομα Ντάνιελ Μπουρλάς. Τον εντοπίζω και αρχίζει μια αλληλογραφία στα αγγλικά και μου λέει ότι είναι επιζών του Ολοκαυτώματος. Δεν είπε τίποτα για τη μητέρα του, αλλά ύστερα από αρκετά μηνύματα επιβεβαιώνει ότι είναι ο γιος της Τσέλι Γουίλσον και μου στέλνει ένα αρχείο με φωτογραφίες της από τη Θεσσαλονίκη του 1920, να φορά κοστούμι και να οδηγεί αυτοκίνητο. Κάποια στιγμή στο τέταρτο μήνυμα μου λέει μόλις έχασε τον καλύτερο του φίλο, τον Νίκο Κούνδουρο, μου στέλνει φωτογραφία του σε μία βίλα σε μια παραλία στη Σοσούα στη Δομινικανή Δημοκρατία και με καλεί. Πρώτον, δεν μπορούσα, ούτε θα τολμούσα να πάω μόνος. Επικοινωνώ με τη Βάλερι Κοντάκου, τη σκηνοθέτη του μετέπειτα ντοκιμαντέρ, της εξηγώ ότι βρήκα κάποιον σύνδεσμο και πήγαμε για πέντε μέρες να του πάρω συνέντευξη. Μετά από πολλές κασέτες μαζεύτηκε υλικό και έτσι ξεκινήσαμε. Καταρχήν μάθαμε ότι την έλεγαν Ραχήλ Σερέρο. Είχε κάνει δύο γάμους, έναν στη Θεσσαλονίκη και έναν στην Αμερική, απέκτησε τέσσερα παιδιά και στο τέλος ζούσε στη Νέα Υόρκη με τέσσερις ερωμένες μέσα στο σπίτι της. Η Ραχήλ είναι η μόνη από την οικογένειά της στη Θεσσαλονίκη που γλίτωσε και δεν πήγε στο Αουσβιτς. Επίσης ο άντρας της και τα παιδιά της γλίτωσαν γιατί ήρθαν Αθήνα.

Αυτό που λέμε βίος και πολιτεία της ταιριάζει.

Υστερα από διάφορες ντεντεκτιβικές προσπάθειες ψάξαμε σε τηλεφωνικούς καταλόγους, οπουδήποτε μπορούσαμε να βρούμε ποιος από τον περίγυρο της ζούσε για να μας συμπληρώσει την ιστορία της. Με τα πολλά βρίσκουμε την κόρη από τον δεύτερο γάμο η οποία είχε τα φωτογραφικά αρχεία της μητέρας της.

Οι συναντήσεις με την κόρη της σου έδωσαν υλικό για το σενάριο;

Η συνάντησή μας ήταν και θα έλεγα κάπως μυθική, γιατί έγινε σε ένα ντάινερ απέναντι από το Chelsea Hotel στο Μανχάταν. Ηρθαν προς το μέρος μας δύο ηλικιωμένοι και κάθε τόσο μας έφερναν από κάτι, ένα home movie, μία κασέτα, φωτογραφίες. Αυτό κράτησε τρία χρόνια και έτσι επειδή χρειαζόμασταν αφηγητή στην ταινία, έφτασα και σε έναν άλλο Ελληνα, τον Κοσμά Σκλήφα, ο οποίος επί 30 χρόνια βρισκόταν καθημερινά στο σινεμά της Τσέλι. Τον εντοπίσαμε να πουλάει μπέιγκελ στο Νιου Τζέρσεϊ.

Παράλληλα εσύ βρισκόσουν και στο Βερολίνο ως εκπαιδευτικός και δούλευες και τη συλλογή του υλικού;

Πετούσα ανά τακτικά διαστήματα και βρισκόμουν για πέντε μέρες για να μαζέψω αρκετές από αυτές τις συνεντεύξεις. Ηταν σημαντικό να έχουμε τη μαρτυρία τους γιατί η Τσέλι είναι μία περσόνα στο Μανχάταν την εποχή της δεκαετίας του ’60 όπου το ελληνικό στοιχείο είναι έντονο. Δηλαδή έπαθα σοκ όταν είδα τις φωτογραφίες από εκείνη την εποχή. Από τους 43 μέχρι 44 δρόμους στην Ογδοη Λεωφόρο βλέπεις στις φωτογραφίες το «Πάνθεον», το εστιατόριο που σέρβιρε γεμιστά και ελληνικό φαγητό. Δίπλα, ελληνικό καφέ, δίπλα το πορνοσινεμά της Τσέλι και δίπλα το μαγαζί που πουλούσε φωτογραφικές μηχανές όπου δούλευε ο θείος μου και ο Σκλήφας. Και μέχρι κάτω σε αυτόν τον δρόμο υπήρχαν ελληνικά μπουζουκτσίδικα και καφενεία. Πολύ ελληνική ζωή.

Μέσα από τις αφηγήσεις και το αρχείο τους βρήκες μία άλλη εκδοχή της Νέας Υόρκης;

Επρεπε να φτιάξουμε μια εποχή ολόκληρη με ανθρώπους που ήξεραν τι γινόταν τότε στα 60s, 70s. Φυσικά την έχουμε μυθοποιήσει, γιατί είναι η βρώμικη Νέα Υόρκη, η πόλη στην οποία τότε ζει στο Chelsea η Πάτι Σμιθ, γύρω κυκλοφορούν οι μαφιόζοι. Θα προτιμούσα να τη γνώριζα τότε παρά τώρα που περπατάς και μοιάζει με λούνα παρκ. Ωστόσο ήταν πολύ επικίνδυνα. Και σε αυτό το περιβάλλον σκέφτομαι ότι ζούσε μια Ελληνίδα που είχε στην κατοχή της, επίσημα, εφτά σινεμά.

Πώς γίνεται βασίλισσα της πορνογραφίας;

Η πορεία της είναι τελείως διαφορετική. Στη Θεσσαλονίκη της άρεσε να παίζει θέατρο. Οταν έρχεται στην Αθήνα είναι χωρισμένη, με το ένα της παιδί και ανοίγει στην οδό Λυκούργου κατάστημα πουλώντας ψυγεία πάγου. Μπαίνει στη ζωή της Αθήνας, γνωρίζει τον δήμαρχο Κοτζιά και πρέπει από τότε να παίζει χαρτιά με τη Ρένα Βλαχοπούλου και να γνωρίζει τον καλλιτεχνικό κόσμο της πόλης. Το 1939 ανεβαίνει να δει τους δικούς της στη Θεσσαλονίκη για να τους πάρει μαζί της. Η οικογένειά της αρνείται, εκείνη τους αφήνει την κόρη της και μπαίνει στο τελευταίο καράβι που φεύγει για Αμερική. Χωρίς να ξέρει αγγλικά, πουλάει φυστίκια και αναψυκτικά και για πολλά χρόνια μέχρι το ’60 ζει φτωχικά. Στη διάρκεια του πολέμου με κάτι λεφτά που μαζεύει, αγοράζει ελληνικά επίκαιρα από την Αθήνα, φτιάχνει μία ερασιτεχνική ταινία και την προβάλλει στην ελληνική κοινότητα με θέμα η αντίσταση των Ελλήνων. Εκδηλώνει λοιπόν ενδιαφέρον για το σινεμά. Και έτσι αργότερα έγινε και παραγωγός στο «Κόκκινο Ποτάμι» του Νίκου Κούνδουρου. Κάποια στιγμή νοικιάζει ένα παρηκμασμένο θέατρο μέσα στο Μανχάταν και παντρεύεται τον μηχανικό προβολής, τον Ρεξ Γουίλσον. Πιστεύω ότι ήθελε να πατήσει στην Αμερική και να εδραιωθεί καλύτερα μέσα από έναν γάμο. Τότε εισάγει και προβάλλει ελληνικές ταινίες, Βουγιουκλάκη, Μάρθα Βούρτση…

Για την ομογένεια δηλαδή.

Ο Σκλήφας μας λέει στην ταινία ότι Κυριακή στη Νέα Υόρκη σήμαινε εκκλησία και ελληνικές ταινίες στο σινεμά της Τσέλι. Μια κωμωδία και ένα δράμα. Κι επειδή μεσοβδόμαδα το σινεμά δεν λειτουργούσε, της εμφανίζεται ένας τύπος και της δίνει κάποιες ταινίες soft porno για καθημερινές προβολές. Από εκεί αρχίζει το χρήμα να ρέει. Κάποια στιγμή το 1969 απελευθερώνεται η πορνογραφία στην Αμερική με έναν τρόπο που μου θυμίζει τον τρόπο που έπεσε το Τείχος του Βερολίνου. Η φράση κλειδί είναι «community standards». Δεν έγινε επίσημη νομιμοποίηση της πορνογραφίας, με ομοσπονδιακή απόφαση, αλλά αν το δεχόταν η κοινότητα τότε ελεύθερα κυκλοφορούσαν τέτοιες ταινίες. Και η Νέα Υόρκη ήταν μία τέτοια περιοχή όπου η κοινότητα ήταν ανθεκτική και στο hard core πόρνο. Οπότε η Τσέλι αρχίζει να εισπράττει πάρα πολλά χρήματα και μπαίνει και στην παραγωγή ταινιών πορνό, αφού υπήρχε μεγάλη ζήτηση για αυτό το είδος.

Από τα φυστίκια στη βιομηχανία του πορνό. Οπως συμβαίνει στο αμερικανικό όνειρο.

Η ταινία έχει και συνέχεια. Η Τσέλι είχε επιχειρηματικό μυαλό και δεν σταμάτησε στο σινεμά. Υπάρχουν και άλλες πτυχές της προσωπικότητάς της που προβάλλονται στο ντοκιμαντέρ. Οπως το «Μύκονος». Το πιο ακριβό νυχτερινό κέντρο της Νέας Υόρκης. Ας αφήσουμε τους θεατές να ανακαλύψουν το υπόλοιπο του βίου της. Είναι ωραία η ιστορία της. Με παρακίνησε ότι ήταν Ελληνίδα. Αυτό ήταν και το κίνητρό μου άλλωστε στην έρευνά μου που έγινε βιβλίο για τους Μουράτογλου και την καπνοβιομηχανία Muratti. Μία άλλη ιστορία, μεταξύ Κωνσταντινούπολης, Βερολίνου, Μάντσεστερ και νήσων της Μάγχης.

Τι κράτησες για εσένα από αυτές τις έρευνες;

Τρέφομαι με ιστορίες. Οταν είμαι σε μία πόλη δεν θέλω να βλέπω αυτό που είναι μπροστά μου. Θέλω να βλέπω τη μυθολογία τους. Καμιά φορά τη μυθολογώ μόνος μου την πόλη γιατί η καθημερινότητα είναι τρομερά βαρετή και οι ιστορίες χρειάζονται για να εκτιμήσεις τον περίγυρο. Αλλιώς δεν έχει νόημα. Το Βερολίνο για παράδειγμα δεν είναι μία πόλη με χίπστερ καφέ. Εγώ φαντάζομαι την εποχή του Μεσοπολέμου τον κόσμο στα καμπαρέ της πόλης να έχει τσιγάρα με καπνά από την Καβάλα και την Ξάνθη χάρη στους Μουράτογλου. Ετσι και με αυτό το ντοκιμαντέρ δώσαμε στην πόλη της Νέας Υόρκης έναν ακόμη μύθο, τον οποίο δεν γνώριζαν. Αλλά φέραμε πίσω την Τσέλι και στη Θεσσαλονίκη, 90 χρόνια μετά την αναχώρησή της.