Διακωμωδώντας το απόλυτο κακό

Η (αληθινή) Γκέεσε Γκότφριντ έζησε στο πρώτο μισό του 19ου αιώνα στη Βρέμη: Ηταν μια γυναίκα θεοσεβούμενη, αστικής καταγωγής, που στην πορεία της ζωής της σκότωσε δεκαπέντε ανθρώπους. Οταν αποκαλύφθηκαν οι πράξεις της (1831), αποκεφαλίστηκε, στην τελευταία δημόσια εκτέλεση που έγινε στη γερμανική πόλη. Η ιστορία της στάθηκε έμπνευση και αφορμή για να γράψει ο Ράινερ Βέρνερ Φασμπίντερ (Rainer Werner Fassbinder, 1945-1982) το θεατρικό του «Ελευθερία στη Βρέμη».

Στη σύντομη αλλά ταραχώδη ζωή του, όπου ομοφυλοφιλία, περιθώριο, δύσκολες σχέσεις και ναρκωτικά πορεύτηκαν πλάι-πλάι με τη δημιουργική του φαντασία, ο Φασμπίντερ άφησε πλούσιο έργο. Εγραψε, σκηνοθέτησε, έκανε θέατρο, κινηματογράφο και άφησε το δικό του αυτόνομο στίγμα στην ιστορία της τέχνης του 20ού αιώνα.

Σε μια συμπαραγωγή του ΔΗΠΕΘΕ Κρήτης με το Θέατρο Τέχνης Κάρολος Κουν ο Νίκος Μαστοράκης ανέλαβε να σκηνοθετήσει την «Ελευθερία στη Βρέμη». Και οργάνωσε το υλικό του με έναν τρόπο σύγχρονο και παραδοσιακό μαζί, όπως σχεδιάζουμε στη γεωμετρία δύο κύκλους που τέμνονται: Κρατώντας τα στοιχεία εποχής του έργου, συνδυάζει τις κοινωνικές αξίες του 19ου αιώνα με έναν μικροαστικό κόσμο της δεκαετίας του ’70, οπότε και το πρωτοπαρουσίασε ο ίδιος ο Φασμπίντερ (στη Βρέμη, το 1971). Με τη θέση της γυναίκας να βρίσκεται στο επίκεντρο, η Γκέεσε, η θεατρική του ηρωίδα πια, είναι απόλυτα καταπιεσμένη από τον περίγυρο – τον σύζυγο, τους γονείς, τους γειτόνους. Δίχως καμία δυνατότητα να εκφράσει γνώμη, άποψη, συναίσθημα, έχει παράλληλα ενστερνιστεί όλα τα «πρέπει» της εποχής, με τη θρησκεία να κρατά τα σκήπτρα. Θεοσεβούμενη και δολοφόνος, με πίστη και άκρατη οργή, οδηγείται σε μια αλληλουχία πράξεων που εξοντώνουν τον «αντίπαλο» με την ελπίδα να βρει την αγάπη και κυρίως την ελευθερία.

Μέσα στο σκηνικό του σπιτιού της, τα σύμβολα της εκκλησίας δεσπόζουν: Ο σταυρός και τα κεριά είναι εκεί και «συνομιλούν» με τα εργαλεία του φόνου – το δηλητήριο στην κούπα του καφέ που σερβίρει σε όλους εκείνους που στέκονται εμπόδιο στην πορεία της προς το φως.

Ο σκηνοθέτης χρησιμοποιεί το μοντέλο της επανάληψης. Η Γκέεσε σε σκηνικά στιγμιότυπα με τον σύζυγο, τον πατέρα, τον εραστή, τη μάνα, τη γειτόνισσα, ακολουθεί το ίδιο τελετουργικό. Υπάκουη και υποταγμένη στην αρχή, καταλήγει σε αυτή τη μοιραία κούπα καφέ και σκοτώνει – ακόμα και τα παιδιά της. Μετά από κάθε πράξη αφαιρεί κι από ένα ρούχο της για να καταλήξει ολόγυμνη και δικαιωμένη (;)…

Εσωτερική δύναμη
Ακολουθώντας το αλληγορικό στοιχείο του έργου, ο Μαστοράκης διακωμωδεί, κατά κάποιον τρόπο, αυτό το απόλυτο κακό. Και επιμένει σε αυτή τη ροή περιστατικών, εμπλουτίζοντας κινησιολογικά και μουσικά τα «ιντερμέδια». Αυτή η «φυσικότητα» και το αναμενόμενο στις πράξεις της Γκέεσε είναι που προσδίδουν στην παράσταση μια εσωτερική δύναμη, υπογραμμίζοντας την απειλή της κάθε μορφής εξουσίας στον εξουσιαζόμενο.

Η Μαρία Κεχαγιόγλου ενσωματώνει την Γκέεσε στη φαινομενικά επιδερμική προσέγγιση της ηρωίδας της στους φόνους. Κι αυτό λειτουργεί πολλαπλάσια στην εσωτερική ένταση που προκαλεί η εξέλιξη της ιστορίας. Σε αυτό το αλληγορικό παιχνίδι σημαντική είναι τόσο η ερμηνεία της μάνας (Καίτη Μανωλιδάκη) όσο, κι ακόμη περισσότερο, της φίλης (Μαριάννα Δημητρίου), που αποτυπώνει με γνήσιο τρόπο τον ήχο της κοινωνίας – κάθε κοινωνίας.