«Μια τραγωδία μετατρέπει τη μνήμη σε θρυμματισμένο καθρέφτη»

Μια όμορφη γυναίκα, η Μία, κάθεται σε ένα παριζιάνικο μπιστρό. Οταν σηκώνεται για να πάει στην τουαλέτα, όλα αλλάζουν. Το μπιστρό έχει μόλις δεχθεί τρομοκρατική επίθεση. Ανθρωποι δολοφονούνται εν ψυχρώ και μπροστά στα μάτια της. Και από τότε η τραγικότητα της ανάμνησης αυτής τη στοιχειώνει.

Δεν είναι δύσκολο να συνδυάσει κανείς το φόντο της ταινίας «Παρίσι ξανά», όπου συμβαίνουν τα παραπάνω και η πολύ καλή γαλλίδα ηθοποιός Βιρζινί Εφιρά κρατά τον ρόλο της Μία, με το μπαράζ των τραγικών τρομοκρατικών επιθέσεων που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια στο Παρίσι – από το «Σαρλί Εμπντό» ως το Μπατακλάν. Ενα από τα υποψήφια θύματα ήταν και ο αδελφός της Αλίς Βινοκούρ, σκηνοθέτριας της ταινίας, ο οποίος επέζησε μετά το χτύπημα στο Μπατακλάν. Η απόφασή της να κάνει αυτή την ταινία ήταν υπόθεση καθαρά προσωπική. «Ηταν πολύ σημαντικό για μένα να μην ενορχηστρώσω με λεπτομέρειες την ίδια την τρομοκρατική επίθεση· ίσως επειδή συζητώντας με τον αδελφό μου κατάλαβα ότι είναι σχεδόν αδύνατο να παρουσιάσεις κάτι τέτοιο, που τελικά ξεπερνά τα όρια της λογικής», μας λέει η σκηνοθέτρια στο πλαίσιο του πρόσφατου φεστιβάλ γαλλικού κινηματογράφου της Unifrance. «Η ταινία είναι εμπνευσμένη από πραγματικά γεγονότα, όμως η επίθεση στη δική μου ιστορία είναι προϊόν μυθοπλασίας».

Για την ολοκλήρωση του σεναρίου της τέταρτης αυτής ταινίας μεγάλου μήκους της καριέρας της (έχουν προηγηθεί οι «Proxima», «Ατίθασες» και «Διαταραχή»), η 47χρονη Βινοκούρ χρειάστηκε δύο χρόνια. Το σενάριο τράφηκε, όπως είπε, μέσα από τις συζητήσεις που έκανε με τον αδελφό της και με άλλους επιζήσαντες. Επίσης συνομίλησε με πολλούς ψυχιάτρους και ψυχολόγους, λόγος για τον οποίο θεωρεί ότι η ταινία είναι «ένα μείγμα της δικής μου εμπειρίας με το τραύμα». Τη βραδιά που ο αδελφός της Βινοκούρ βρισκόταν στο Μπατακλάν είχαν ανταλλάξει αρκετά μηνύματα στο κινητό. «Με άλλα λόγια, βρισκόταν στο μυαλό μου και νομίζω ότι η ταινία στηρίζεται πολύ στις δικές μου αναμνήσεις από τα γεγονότα εκείνης της βραδιάς συν τη γοητεία που μου ασκούν όλοι εκείνοι οι επιζήσαντες τους οποίους συνάντησα».

Κάτι σαν διαλογισμός πάνω στην ουσία της θεραπείας, η ταινία «Παρίσι ξανά» εμμένει στην προσπάθεια της Μία να ξεφύγει από το στοίχειωμα των αναμνήσεων της τραγικής επίθεσης. Αναζητεί τρόπους για να ανασυνθέσει τη σειρά των γεγονότων και να αποκαταστήσει την αίσθηση της κανονικότητας. Επίσης, νιώθει ενοχές. Επιστρέφει επανειλημμένα στο μπιστρό, δημιουργεί δεσμούς με άλλους επιζώντες, έναν τραπεζίτη (Μπενουά Μαζιμέλ), μια κοπέλα (Νάστια Γκολούμπεβα). «Η Μία βρίσκεται σε μια κατάσταση λίμπο ανάμεσα σε δύο κόσμους και στόχος μου ήταν ο θεατής να την “ακολουθεί” ενώ προσπαθεί να βαδίσει στο μονοπάτι της επαναφοράς στην πραγματικότητα», είπε η Βινοκούρ. «Οταν έχεις ζήσει μια τέτοια κατάσταση και έχεις επιβιώσει, ο εσωτερικός κόσμος σου αναπόφευκτα διαταράσσεται. Το έζησα προσωπικά με τον αδελφό μου. Ενώ νιώθεις ότι το σώμα σου όπως και το μυαλό σου είναι ασφαλή, κατά έναν περίεργο τρόπο ταξιδεύεις, νιώθεις ότι ακόμα κι αν επιβίωσες είσαι νεκρός ή απλώς δεν είσαι εδώ μαζί με τους υπόλοιπους ζωντανούς. Είσαι κάπου αλλού».

Αναφέρω στη Βινοκούρ ότι η δουλειά της ηθοποιού πάνω σε μια τέτοια ηρωίδα θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα δύσκολη και τη ρωτώ πώς το χειρίστηκε μαζί με τη Βιρζινί Εφιρά, που εν τέλει θα κέρδιζε το Σεζάρ καλύτερης γυναικείας ερμηνείας. Η Βινοκούρ συμφωνεί ότι η Εφιρά είχε κάτι εξαιρετικά σκληρό να «βγάλει», ενώ το γεγονός ότι μία από τις ταινίες που χρησιμοποίησαν ως μοντέλο ήταν η «Νεκρή ζώνη» του Ντέιβιντ Κρόνενμπεργκ με ξαφνιάζει. Σ’ εκείνη την ταινία, που στηρίζεται σε μυθιστόρημα του Στίβεν Kινγκ, ο Κρίστοφερ Γουόκεν υποδύεται έναν άνθρωπο που γλιτώνει από τροχαίο δυστύχημα, μένει σε κώμα για πολύ καιρό και όταν αναρρώνει ανακαλύπτει ότι έχει την ικανότητα να «διαβάζει» το μέλλον ή το παρελθόν αγγίζοντας τους ανθρώπους. «Ηταν μια καλή έμπνευση για τη Βιρζινί, πώς να βρίσκεται εκτός χρόνου αλλά την ίδια στιγμή παρούσα ανάμεσα στους ανθρώπους που την περιστοιχίζουν. Μια τραγωδία μπορεί να μετατρέψει τη μνήμη σου σε θρυμματισμένο καθρέφτη και στη συνέχεια θα πρέπει να προσπαθήσεις να ενώσεις τα κομμάτια».

Kατά τη διάρκεια των γυρισμάτων γίνονταν οι δίκες των κατηγορουμένων για την επίθεση από την οποία γλίτωσε ο αδελφός της. «Αυτό το γεγονός έκανε ακόμα πιο δύσκολη τη δουλειά όλων όσοι εργάζονταν στην ταινία. Ολη η πόλη ήταν ηλεκτρισμένη, παντού αστυνομία, δεν μπορούσες καλά καλά να κινηθείς στους δρόμους. Σε πολλές περιπτώσεις ο κόσμος σταματούσε στα γυρίσματα της ταινίας και ρωτούσε ανήσυχος αν είχε γίνει μια νέα τρομοκρατική επίθεση». Μάλιστα, ο δήμαρχος του Παρισιού ζήτησε από την παραγωγή να τοποθετήσει μια πινακίδα που να λέει «αυτό είναι γύρισμα ταινίας».

Η ειλικρίνεια στις προθέσεις δικαιώθηκε. H ταινία προβλήθηκε στο Δεκαπενθήμερο των Σκηνοθετών του Φεστιβάλ των Καννών και από την πρώτη στιγμή η υποδοχή της ήταν ολόθερμη. «Δεν ήταν μόνο άνθρωποι που είχαν ζήσει την εμπειρία αυτή στον ίδιο χώρο με τον αδελφό μου που είδα ότι η ταινία άγγιξε, αλλά και άνθρωποι που είχαν ζήσει εντελώς διαφορετικές καταστάσεις. Για παράδειγμα, ουκρανοί μετανάστες ή θύματα σεξουαλικής καταπίεσης». Εν τέλει, παρά το δυσάρεστο θέμα, η Βινοκούρ βρίσκει ότι η ταινία της αναβλύζει αισιοδοξία. «Θεωρώ αυτήν την ταινία και κάτι σαν γράμμα αγάπης προς το Παρίσι, την πόλη μου, την οποία αγαπώ πολύ και η οποία έχει τραυματιστεί τόσο πολύ», κατέληξε.

info

Το «Παρίσι ξανά» προβάλλεται από την Πέμπτη 16 Μαρτίου σε διανομή Weird Wave