1997: η χρονιά που άλλαξε τη μόδα

Το 1997 ήταν μία εξαιρετική χρονιά στην ιστορία της μόδας. Η σεζόν άνοιξη – καλοκαίρι 1997 παρουσιάστηκε τον Οκτώβριο του 1996 με τις επιδείξεις του πρετ α πορτέ, όπου πέντε ανερχόμενοι σχεδιαστές πρότειναν τα ριζοσπαστικά οράματά τους. Στη συνέχεια, τον Ιανουάριο του 1997, στο Παρίσι, στην εβδομάδα υψηλής ραπτικής παρουσιάστηκαν οι πρώτες πολυαναμενόμενες συλλογές σημαντικών προσωπικοτήτων της μόδας σε ιστορικούς οίκους. Αυτό σηματοδότησε την αναβίωση ενός κλάδου που τότε θεωρούνταν θνησιγενής. Παράλληλα μία σειρά γεγονότων που συνέβησαν την ίδια χρονιά σε διαφορετικά δημιουργικά πεδία, προετοίμασαν τη μεγάλη πορεία της μόδας προς τον 21ο αιώνα, όσον αφορά την προσέγγιση του στυλ, τα μοντέλα που ανεδείκνυαν το ντύσιμο στη νέα εποχή, τις θεματικές, τις επιρροές και τις καριέρες ορισμένων βασικών συντελεστών οι οποίοι καθόρισαν τη μόδα τα τελευταία είκοσι έξι χρόνια.

Το «1997 Fashion Big Bang» – που φιλοξενείται στο Μουσείο Μόδας Παλέ Γκαλιερά – επιδιώκει να αποκαταστήσει τη δημιουργική ενέργεια εκείνης της εποχής, που καταγράφηκε ως «Big Bang» στο εξώφυλλο της «Vogue Paris» τον Ιανουάριο του 1997.

Ο Αλεξάντρ Σαμσόν, επιμελητής της έκθεσης, επιχειρεί να προσδιορίσει την αλλαγή παραδείγματος που σημειώθηκε το 1997 και το οποίο διαμόρφωσε τις παρεκκλίσεις στο σημερινό σύστημα μόδας, το οποίο αμφισβητείται από τα κινήματα του φεμινισμού και της οικολογίας.

Στα 1997 πολλοί ήταν εκείνοι που αμφισβήτησαν την κληρονομιά αλλά και την καλλιτεχνική αξία της μόδας, άρα και τη νομιμότητά της να συγκεντρωθεί και να εκτεθεί σε ένα μουσείο. Το MET στη Νέα Υόρκη δεν είχε αφιερώσει έκθεση σε έναν σύγχρονο σχεδιαστή μόδας από την αμφιλεγόμενη αναδρομική έκθεση του Yves Saint Laurent που συνέλαβε και σκηνοθέτησε η Νταϊάνα Βρίλαντ το 1983. Η συζήτηση γινόταν γύρω από την εμπορική διάσταση της μόδας, τον εφήμερο χαρακτήρα της . Αυτά τα χαρακτηριστικά της χρησίμευσαν στους επικριτές της για το κύριο επιχείρημά τους να της αρνηθούν την ποιότητά της ως καλλιτεχνικής εκδήλωσης. Μέχρι η μόδα να θεωρηθεί τέχνη, δεν θα άξιζε τη θέση της στους ναούς της αιώνιας ομορφιάς και υπεροχής, δηλαδή να γίνει μουσειακό έκθεμα.

Η ανάδυση και η σταδιακή καθιέρωση στο τοπίο της μόδας ιαπώνων και βέλγων σχεδιαστών, που το διάστημα 1980 – 1990 αμφισβήτησαν τόσο τους καθιερωμένους κανόνες της ομορφιάς όσο και το ίδιο το σύστημα μόδας, έδωσε νέα πνοή σε αυτούς που υπερασπίστηκαν τη μόδα ως τέχνη. Στα μάτια ορισμένων κριτικών, η δουλειά σχεδιαστών όπως ο Issey Miyake, η Rei Kawakubo ή ο Martin Margiela φαινόταν ότι υπερβαίνει τις εμπορικές και ωφελιμιστικές προθέσεις που καθιστούσαν τη μόδα μια κοινότοπη μορφή έκφρασης. Αυτή η νέα ευαισθησία εκδηλώθηκε γρήγορα μέσα από εκθεσιακά έργα που έδειξαν στενό ενδιαφέρον για τη διασταύρωση μόδας και τέχνης εξερευνώντας τη γόνιμη σχέση τους. Αυτό αποδεικνύεται από την έκθεση «Art/Fashion» («Τέχνη/Μόδα»), που σχεδιάστηκε αρχικά από τους θεωρητικούς τέχνης Τζερμάνο Τσέλαν, Λουίτζι Σετεμπρίνι, Ινγκριντ Σίσκι για την Μπιενάλε της Φλωρεντίας το φθινόπωρο του 1996, και η οποία παρουσιάστηκε σε διευρυμένη έκδοση στο Μουσείο Guggenheim SoHo μεταξύ Μαρτίου και Ιουνίου 1997, στη Νέα Υόρκη. Το «Art/Fashion» δημιούργησε μια ιστορική ανασκόπηση καλλιτεχνών που έχουν συνεργαστεί με σχεδιαστές μόδας ή έχουν ενσωματώσει θέματα σχετικά με τη μόδα στη δουλειά τους. Η έκθεση παρουσίασε επίσης έργα οκτώ σύγχρονων καλλιτεχνών που χρησιμοποιούν τη μόδα για να αντιμετωπίσουν μια μεγάλη ποικιλία θεμάτων, όπως το σώμα, το φύλο και τη σεξουαλικότητα.

Το 1997 ήταν μία εποχή που σήμερα μοιάζει με όνειρο καλοκαιρινής νύχτας. Σε αυτή την αναδρομή στην οποία μας καλεί το Big Bang της Μόδας θυμόμαστε ότι εκείνη την εποχή οι αγορές και οι πωλήσεις – στην καλύτερη περίπτωση – γίνονταν με fax και οι τεχνολογικές δυνατότητες του Ιντερνετ μπορούσαν να αντεπεξέλθουν σε παραγγελίες μέσω mail order. Υπήρξε η χρονιά που στη διάρκειά της η μόδα απογειώθηκε σε όλες τις μητροπόλεις, η ροκ μουσική είχε γόνιμες μέρες και οι δημιουργοί της έβγαζαν επιτυχημένα άλμπουμ που στη συνέχεια έκαναν με αυτά μεγάλες διεθνείς περιοδείες.

Λίγο μετά τα μέσα της δεκαετίας του ’90 η ποπ κουλτούρα, το σινεμά και η μόδα είχαν ανοίξει κανάλια επικοινωνίας ανταλλάσσοντας πληροφορίες, πρόσωπα, εμπνεύσεις. Σε μία εποχή που η καθαρότητα του μινιμαλισμού είχε καθιερωθεί ως στυλ και είχε εκτοπίσει τις βάτες και το κιτς γκλαμ της αμερικανικής σαπουνόπερας, η αναζήτηση του καινούργιου έγινε τρόπος ζωής. Στο όνομα του cool κυκλοφόρησαν νέα περιοδικά που συνδύαζαν βιωματική γραφή, δημοσιογραφική έρευνα, πειραματική φωτογραφία και στις σελίδες μόδας, ευρηματικό στάιλινγκ.

Παραγωγή ιδεών

Ηταν ακόμη εποχή παραγωγής ιδεών, με τους νέους δημιουργούς να τολμάνε να δείξουν το ταλέντο τους σε ένα κοινό που τότε είχε την οικονομική δυνατότητα να τους στηρίξει και να τους προβάλλει φορώντας τις δημιουργίες τους. Με σημερινούς όρους θα λέγαμε ότι το περιβάλλον της μόδας ήταν υγιές επειδή η βιοποικιλότητα δεν είχε διαταραχθεί. Από την ανώτερη κλίμακα της χειροποίητης υψηλής ραπτικής, την επόμενη βαθμίδα του πρετ α πορτέ πολυτελείας, στο προσιτό ντιζάιν πρετ α πορτέ, η παραγωγή ρούχων δεν είχε διογκωθεί στο ανεξέλεγκτο φαινόμενο του fast fashion των επόμενων δεκαετιών.

Εκείνη τη χρονιά το Παρίσι διεκδίκησε να πάρει τον πρωταγωνιστικό ρόλο από την ανερχόμενη σκηνή μόδας του Λονδίνου. Ο Αλεξάντερ Μακουίν, ο Τζον Γκαλιάνο, η Στέλλα Μακάρτνεϊ άφησαν την αγγλική πρωτεύουσα για να αποκαταστήσουν με τη νεανική ορμή τους τη γαλλική ιστορία του ενδύματος μέσα στους οίκους Givenchy, Dior, Chloe. Η είσοδος των δύο πρώτων άγγλων σχεδιαστών πρετ α πορτέ μαζί με τον Ζαν Πολ Γκοτιέ και τον Τιερί Μιγκλέρ στους κύκλους της υψηλής ραπτικής ήταν το δεύτερο μεγάλο σοκ. Η «Monde» γράφει πως ο Γκοτιέ ήταν συντριπτικός, ο Μιγκλέρ θεατρικός, ο Γκαλιάνο τρελός και ο Μακουίν παράξενος.

Στην απέναντι όχθη βρισκόταν ο Χέλμουτ Λανγκ. Οσοι κυκλοφορούσαν στα 90s και είχαν φορέσει τα αυθεντικά κομμάτια του βιεννέζου σχεδιαστή εκτιμούσαν την αρετή της ερμηνείας του για το – τότε ανδρόγυνο – είδος ντυσίματός του. Ηταν άψογα ραμμένο και πρακτικά σύγχρονο. Ο Χέλμουτ Λανγκ υπήρξε ο εκφραστής μίας νέας αισθητικής. Με ένα ύφος απαλλαγμένο από τα βαρίδια της μόδας των σαλονιών και των υψηλών κύκλων. Ο μινιμαλισμός του απηχούσε τη σύγχρονη πραγματικότητα της μόδας που κατευθυνόταν προς τη δημοκρατική ελευθερία. «Το ντύσιμο προσδιορίζει την τάξη. Και δεν έχει χάσει ούτε σήμερα τη σημασία του», σημείωνε.

Η χρονιά ξεχωρίζει από εμβληματικές συλλογές: παραμορφωμένα σώματα από την Comme des Garçons με τη συλλογή «Body Meets Dress, Dress Meets Body», η συλλογή «Stockman» σε σύλληψη του Martin Margiela που προέκυψαν από την έρευνά του για τη σημασία του πατρόν στην κατασκευή του ρούχου, ή τους κανόνες της ανδρικής ομορφιάς που επαναπροσδιόρισε ο Raf Simons με τη συλλογή «Black Palms»…

Εκείνο το διάστημα νέοι σχεδιαστές, φωτογράφοι, στυλίστες, καλλιτεχνικοί διευθυντές, καθώς και οι συνεργάτες τους στο στάιλινγκ των μαλλιών και του μακιγιάζ, εμφανίστηκαν και ανέτρεψαν τον τρόπο που παρουσιαζόταν μέχρι τότε η μόδα και το ντιζάιν. Στον χώρο της φωτογραφίας, η ελευθερία του βλέμματος αγκάλιαζε όλες τις οπτικές: από το επικό ασπρόμαυρο ειδύλλιο του Λίντμπεργκ με τις τοπ μόντελς, τη σέξι ελευθερία της Φον Ούνβερτ, έως τον αποκαλούμενο «βρώμικο ρεαλισμό» των Ντέιβιντ Σιμς, Κορίν Ντέι, Γιούργκεν Τέλερ και Μάριο Σορέντι, οι οποίοι υπερασπίστηκαν την ατέλεια και την καθημερινότητα στο φωτογραφικό ύφος τους.

Η διαφήμιση καθόρισε την οπτική κουλτούρα με τους καλλιτεχνικούς διευθυντές και τους φωτογράφους να αναπτύσσουν τη νέα τολμηρή γλώσσα της επικοινωνίας. Ο ανταγωνισμός για τη δημιουργία καθοριστικών εικόνων με στόχο την παγκόσμια προβολή ενός προϊόντος είχε αρχίσει να είναι έντονος. Σε αυτό το απαιτητικό διαφημιστικό τοπίο η θρυλική σειρά φωτογραφιών του Μάριο Τεστίνο για τον Gucci με διευθυντή τον Τομ Φορντ και επιμέλεια στάιλινγκ τη μετέπειτα διευθύντρια της γαλλικής «Vogue» Καρίν Ρόιτφελντ άνοιξαν τη στυλιστική συνομιλία, ξεσήκωσαν μία θύελλα αντίθετων απόψεων για την εμπορευματοποίηση του ερωτισμού και στη συνέχεια, θεωρήθηκαν συλλεκτικές εικόνες.

«Ο ρόλος του supermodel ήταν να προωθήσει την εικόνα μιας μάρκας κατά τη διάρκεια της παγκόσμιας εξάπλωσης της μόδας. Ο εκδημοκρατισμός της μόδας εκείνης της εποχής επέτρεψε να συμβεί το φαινόμενο των supermodels. Γίναμε επίσης σύμβολα αυτοδημιούργητης επιτυχίας, σε μια εποχή που υπερασπίστηκε τη γυναικεία φιλοδοξία και που τροφοδοτήθηκε επίσης από το φύλο, τη δύναμη και τη γοητεία», θα πει η Κλόντια Σίφερ κάνοντας χώρο στα νέα πρόσωπα της εποχής που αναδείκνυαν τον μινιμαλισμό, το άβαφο πρόσωπο , τη γυμνή ανεπιτήδευτη ομορφιά τους.

Τρεις σταθμοί

18 Μαρτίου 1997

Εγκαίνια του «Colette»,  πρώτου concept store στο Παρίσι

Με μόττο «Style, Design, Art, Food» και με μία μπλε βούλα στη λευκή τετράγωνη χάρτινη σακούλα το Colette στον αριθμό 213 της οδού Saint Honore συστήνει στη γαλλική πρωτεύουσα μία νέα ιδέα δημιουργικής συνύπαρξης διαφορετικών χώρων. Μεταξύ μπουτίκ ρούχων, βιβλιοπωλείου, εστιατορίου και αίθουσας τέχνης το Colette συνδυάζει νεωτερισμούς, αποκλειστικές συνεργασίες σχεδιαστών, ανερχόμενα brands, παρουσιάσεις νέων σχεδιαστών με dj πάρτι και αφίξεις διασημοτήτων. Το παράρτημα των αθλητικών παπουτσιών, η επιλογή ενός μπαρ με φιάλες νερού από όλον τον κόσμο, τα ψαγμένα cd μουσικής και η αποκλειστική συλλογή T-shirts συγκεντρώνει όλους όσοι αναζητούν το καινούργιο. Το κλείσιμο του καταστήματος στις 20 Δεκεμβρίου 2017 καταγράφηκε από τον Τύπο ως «τέλος εποχής».

25 Απριλίου  1997

Ο βέλγος σχεδιαστής Walter Van Beirendonck δημιούργησε τα κοστούμια των U2 για την παγκόσμια περιοδεία τους PopMart που θα έκανε πρεμιέρα στο Λας Βέγκας.

Από τα τέλη της δεκαετίας του 1980, ο σχεδιαστής ανδρικών συλλογών από την Αμβέρσα διακρίνεται για την αχαλίνωτη φαντασία του και τις συλλογές του με πολιτικές, οικολογικές και κοινωνικές διαστάσεις. Είναι από τους πρώτους σχεδιαστές που αμφισβήτησε τις συμβάσεις και την έννοια της αρρενωπότητας γι’ αυτό και όταν το 1997 οι U2 τον καλούν να συνεργαστεί για την εικόνα του γκρουπ, η κίνηση αυτή ξαφνιάζει. Οι προκλητικές δημιουργίες του Van Beirendonck συνδέονταν περισσότερο με τα Club Kids, τα υπόγεια νυχτερινά κέντρα της δεκαετίας του 1990, παρά με ένα παγκοσμίου φήμης ροκ συγκρότημα. Κι όμως αυτή η συνάντησή τους θα σημαδέψει την καριέρα του δημιουργού όσο και των μουσικών, μέχρι το σημείο να μεταγραφεί σε ένα επεισόδιο της σειράς κόμικ The Simpsons.

20 Σεπτεμβρίου 1997

Κυκλοφορία του άλμπουμ της Bjork «Homogenic»

Η Bjork προσκαλεί τον Σκωτσέζο Αλεξάντερ Μακουίν να συνεργαστεί για το εξώφυλλο του «Homogenic», λέγοντας στον σχεδιαστή την επιθυμία της να εμφανιστεί ως «πολεμίστρια με μοναδικό της όπλο την αγάπη». Η καλλιτέχνις εξερευνούσε τη φωνητική παράδοση της γενέτειρας της Ισλανδίας και τη συνδύαζε με τους πειραματισμούς της στην ηλεκτρονική μουσική. Ο Μακουίν δύο μήνες νωρίτερα είχε παρουσιάσει τη συλλογή του «Ecclect Dissect» για τον Givenchy που βασίστηκε πάνω στην ανάμειξη διαφορετικών έθνικ στοιχείων. Πριν από τη φωτογράφισή της από τον Νικ Νάιτ η Bjork ξεχώρισε το φόρεμα κιμονό του Μακουίν, φόρεσε το μεταλλικό περιδέραιο που παραπέμπει στις κοινότητες της Νότιας Αφρικής Ντμπελέ και Μπούρμα και τη γλυπτική της κόμμωση που θύμιζε τους Ινδιάνους Hopi και τη φυλή Tewa. «Είχα 10 κιλά μαλλιά στο κεφάλι μου, ειδικούς φακούς επαφής στα μάτια, ένα μανικιούρ που με εμπόδιζε να τρώω με τα δάχτυλά μου, κολλητική ταινία γύρω από τη μέση μου και τόσο ψηλά τσόκαρα που δεν μπορούσα να περπατήσω εύκολα», είπε η Bjork στη συνέντευξη της στη «Chicago Tribune» για την εμπειρία της φωτογράφισης του εξωφύλλου του άλμπουμ της.