Η μεγάλη περιπέτεια των Ρωμιών του Πέρα

Και ΠΑΟΚ και ΑΕΚ έχουν κοινή γονική ρίζα, κοινό DNA, όχι λόγω Κωνσταντινούπολης. Ιδια πόλη-καταγωγή έχουν Πανιώνιος και Απόλλων, τη Σμύρνη. Διαφορετικά όμως σωματεία και αντίπαλοι από τον περασμένο αιώνα. Κανένα κοινό μητρικό σωματείο. Οι Δικέφαλοι είναι άλλη, μοναδική στον ελληνικό αθλητικό χώρο, περίπτωση. Κωνσταντινουπολίτες μεν, αλλά παιδιά της ίδιας γειτονιάς, το ξακουστό «Πέραν». Περαλήδες ουν αμφότεροι…

Και στο χάραµα του 20ου έως και τις παραμονές του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, το φούτμπολ, στην Τουρκία, ήταν κατά βάση υπόθεση αποκλειστικά ρωμαίικη. Ιδιαίτερα τα χρόνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Και όχι μόνον το ποδόσφαιρο, το βόλεϊ, το μπάσκετ, η κολύμβηση, ο στίβος, το τένις, το πινγκ-πονκ, η άρση βαρών, η γυμναστική, ενόργανη και σουηδική. Τα πάντα παιχνίδια των Ρωμιών. Οι Τούρκοι τα λαχταρούσαν, τα ήθελαν, τα ζήλευαν, δεν τολμούσαν να τ’ αγγίξουν. Ο,τι πάθαιναν στα χρόνια του Αντίοχου τα εβραιόπουλα. Λαχτάραγαν γυμναστικούς αγώνες, αρματοδρομίες, αλλά δράκοι οι Φαρισαίοι. Τα σφράγιζαν στα σπίτια τους και τα ρήμαζαν στο μαστίγωμα. Καταραμένα πράγματα, που μαζί με τα γράμματα, τη μουσική και το θέατρο, αλλοτρίωναν τα πιτσιρίκια, και άντε μετά να τα μαζέψεις.

Μιά από τα ίδια και τα εις την Πόλην (Ιστανμπούλ) ξεκίνημα του 20ου αιώνα, μεσούσης της οθωμανικής κυριαρχίας και πανίσχυρου του ισλαμικού νόμου… Και για τους μουφτήδες, ό,τι αθλητικό, δημιούργημα του Σαϊτάν. Μια μοναδική εξαίρεση, η συμπλοκή Πεχλιβάνηδων… Μια πάλη λειψό αντίγραφο της αρχαίας πάλης, με λαδωμένους τους ρεμπεσκέδες γυμνούς από τη μέση και πάνω… Από κει και μετά, στην αιώνια πόλη άκουγες μονάχα τις χαρούμενες κραυγές των Ρωμιών που επευφημούσαν τα παιδιά τους δρομολογώντας 25 αθλητικά σωματεία.

Και είναι συγκινητικό το ποδοσφαιρικό γίγνεσθαι της Βασιλεύουσας, να στο ερμηνεύει, να το βγάζει στο φως ένας τούρκος τοπογράφος, ο Ahmet Tansel, που εργάζεται στην Αγκυρα και λατρεύει τους Πράσινους της Πόλης, την Μπεσίκτας. Με έρωτα για την ιστορία και την έρευνα ο Ahmet, ολοκλήρωσε μια ιστορία που αφορά την αρχή του ποδοσφαίρου στη χώρα του. Και συγκινεί και εντυπωσιάζει η προσπάθειά του, γιατί στο βάθος της ιστορίας της Μπεσίκτας είδε να ζωντανεύει η ιστορία της Πέρα Κλουμπ και των παιδιών της, της ΑΕΚ και του ΠΑΟΚ, την οποία την έχουμε σε μετάφραση της εκλεκτής συναδέλφου, Αννας Παναγιωτίδου: Αχμέτ Τανσέλ, Bir Istanbul Hikayesi: Μια πολίτικη ιστορία.

Το ποδόσφαιρο που ήταν ξενόφερτο στα οθωμανικά εδάφη αγαπήθηκε πάρα πολύ και παρακολουθήθηκε με ενδιαφέρον από τους μουσουλμάνους τούρκους νέους. Ομως δεν έπαιζαν ποδόσφαιρο γιατί, όπως είπαμε, στην Οθωμανική Αυτοκρατορία ο δεσποτισμός θεωρούσε το ποδόσφαιρο ξενόφερτη, άπιστη (γκιαούρ) εφεύρεση και όποιος τολμούσε να παίξει καταδικαζόταν σε φάλαγγα, δηλαδή σε βασανιστικό χτύπημα με ραβδί στις πατούσες. Ομως οι οθωμανοί νέοι είχαν ήδη εμβολιαστεί μέχρι το κόκαλο με το γλυκό αυτό μικρόβιο. Με πλαστές ταυτότητες αλλοδαπών εμφανίζονταν στις ομάδες των μη μουσουλμάνων. Οι δικοί μας Αχμέτ, Μεχμέτ, με πλαστές ταυτότητες και φορώντας σταυρό στον λαιμό μετονομάζονταν σε Γιώργο και Αγκόπ… Η κωμικοτραγική πλευρά της υπόθεσης ήταν ότι μετά τον αγώνα αφαιρούσαν τον σταυρό από τον λαιμό, πήγαιναν για ντους και αμέσως στον δρόμο για το τζαμί.

Οι οµάδες των Ρωµιών, οι Κουρτουλούσπορ και Ερμής, των Αρμενίων η Ταξίμσπορ και των Εβραίων η Ματζάμπι, ήταν οι πιο ισχυρές της εποχής. Στις αρχές του 1900 αίρεται η απαγόρευση και οι σύντροφοι του Ατατούρκ ιδρύουν τον πρώτο επίσημο αθλητικό σύλλογο, τον Οθωμανικό Αθλητικό Σύλλογο Μπεσίκτας. Το ποδόσφαιρο εισήλθε στο σώμα του συλλόγου το 1910. Εκείνη την εποχή οι μη μουσουλμανικές ομάδες διεξήγαγαν τις Κυριακές αγώνες μεταξύ τους κι έτσι δημιούργησαν το πρωτάθλημα της Κυριακής. Ωστόσο, αργότερα οι τουρκικές ομάδες που ιδρύθηκαν, όπως η Γαλατασαράι και η Φενερμπαχτσέ, καθιέρωσαν το πρωτάθλημα της Παρασκευής με τους αγώνες που γίνονταν μεταξύ τους. Αυτό προκάλεσε την αντίδραση των μη μουσουλμανικών ομάδων που συμμετείχαν στο πρωτάθλημα της Κυριακής.

Το 1910 η Μπεσίκτας θέλησε να συμμετάσχει στο πρωτάθλημα της Παρασκευής μαζί με τις άλλες τουρκικές ομάδες, αλλά για άγνωστο λόγο αντιτάχθηκαν η Γαλατασαράι και η Φενερμπαχτσέ. Ετσι αναγκαστικά η Μπεσίκτας πήρε μέρος στο πρωτάθλημα των μη μουσουλμανικών ομάδων, στο πρωτάθλημα της Κυριακής και τη δεύτερη χρονιά έγινε ο αήττητος πρωταθλητής. Να γιατί είχαν αντίρρηση η Γαλατασαράι και η Φενερμπαχτσέ. Η Μπεσίκτας εκδικήθηκε και τις δυο ομάδες στο πρωτάθλημα της Ιστανμπούλ που δημιουργήθηκε αργότερα. Ο σύλλογος Πέραν ιδρύθηκε το 1914 με το όνομα «Ελληνική Ομάδα Ποδοσφαίρου» και με την εγκαθίδρυση της κεμαλικής Τουρκίας το 1922, αναγκάσθηκε να διακόψει τη λειτουργία του από τις τουρκικές αρχές και να αλλάξει την επίσημη ονομασία του σε Πέρα Κλουμπ και αργότερα σε Μπεγιόγλουσπορ. Την ομάδα Τάξιμσπορ της αρμένικης κοινότητας, τη θεωρούσαν αντίπαλό τους.

Από τις 13 Νοεµβρίου 1918 μέχρι τις 6 Οκτωβρίου 1923 η Κωνσταντινούπολη ήταν υπό κατοχή. Στους αγώνες που διεξήχθησαν κατά την περίοδο αυτή οι διαιτητές συμπεριφέρονταν καλύτερα στις μη μουσουλμανικές ομάδες. Ο τουρκικός λαός που δεν ήταν συνηθισμένος στη σκλαβιά, ενοχλήθηκε πολύ από την κατάσταση αυτή. Σιγά σιγά στα οθωμανικά εδάφη δυνάμωνε το εθνικιστικό κίνημα. Από την κατάσταση αυτή επηρεάστηκε ο μη μουσουλμανικός λαός και οι μη μουσουλμανικές ομάδες. Η ομάδα των Ρωμιών, ο Ερμής, ιδρύθηκε το 1886. Το 1914 μετονομάστηκε σε Πέρα. Στις 6 Οκτωβρίου 1923 μετά την κατοχή της Κωνσταντινούπολης το Πέρα αισθανόταν άβολα. Ετσι με το πρόσχημα ενός τουρνουά ποδοσφαίρου στη Γαλλία εγκατέλειψε τη χώρα. Η τουρκική εκδοχή της «φυγής» της ομάδας στο εξωτερικό κρύβει την αλήθεια, που είναι οι κεμαλικές διώξεις του ’22.

Μετά τη Συνθήκη της Λωζάννης άρχισε η ανταλλαγή πληθυσμών μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας. Οι Ρωμιοί της Τουρκίας μεταφέρονταν στην Ελλάδα και οι Τούρκοι της Ελλάδας μεταφέρονταν στην Τουρκία. Μόνο στους Ρωμιούς της Κωνσταντινούπολης δόθηκαν προνόμια διότι η καρδιά του εμπορίου της Κωνσταντινούπολης ήταν οι μη μουσουλμάνοι. Η ομάδα Πέρα που εγκατέλειψε τη χώρα με πρόσχημα το τουρνουά ποδοσφαίρου στη Γαλλία, δεν θα επέστρεφε ξανά στην Τουρκία. Μετά το τουρνουά πήγε μόνιμα στην Ελλάδα. Πέρα, είναι η ονομασία της σημερινής περιοχής Μπέιογλου και πήρε την ονομασία αυτή μετά την ίδρυση της Τουρκικής Δημοκρατίας. Οι Ρωμιοί του Πέρα που έμειναν πίσω, προς ανάμνηση της ομάδας τους που έφυγε στην Ελλάδα, το 1923 ίδρυσαν τον Μπέιογλουσπορ (Αθλητικός Σύλλογος του Πέρα). Ο Καντίρ Αϊτάτς και κάποιο διάστημα ο Λευτέρης Αντωνιάδης φόρεσαν τη φανέλα του Μπέιογλουσπορ, που ήταν το καμάρι της ρωμαίικης κοινότητας.