Πώς μπορεί να τελειώσει ειρηνικά ο πόλεμος

Μετά από εννιά χρόνια πολέμου – και έναν χρόνο πιο έντονων συγκρούσεων μετά τη γενικευμένη εισβολή της Ρωσίας – το μέλλον της Ουκρανίας παραμένει σκοτεινό. Στη Δύση η τρέχουσα συζήτηση επικεντρώνεται κυρίως στο ζήτημα της αποστολής όπλων προς την Ουκρανία. Η Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και οι ΗΠΑ έχουν συμφωνήσει να την προμηθεύσουν με σύγχρονα τανκς, κάτι που αρνούνταν πρωτύτερα, τώρα όμως η Ουκρανία ζητεί επίσης πυραύλους μεγαλύτερου βεληνεκούς και μαχητικά αεροσκάφη.

Δεν υπάρχει συναίνεση σε αυτό. Ορισμένοι φοβούνται πως η προμήθεια μαχητικών και άλλων όπλων με επιθετικές δυνατότητες ενδεχομένως ενέχει τον κίνδυνο κλιμάκωσης ή πρόκλησης μιας πυρηνικής απάντησης εκ μέρους του Κρεμλίνου. Αλλοι, οπαδοί της θεωρίας του τέως προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, περί εθνικού απομονωτισμού, αμφισβητούν το γιατί οι φορολογούμενοι της Δύσης πρέπει να πληρώνουν για την άμυνα της Ουκρανίας. Καθώς δε όλες αυτές οι συζητήσεις καθίστανται ολοένα πιο διχαστικές, εκείνοι που πιστεύουν πως αυτός ο πόλεμος είναι αναγκαίος θα αναγκαστούν να αρχίσουν να σκέφτονται και πώς θα μπορούσε και θα έπρεπε να τελειώσει.

Θα είναι ένας ακόμη αέναος πόλεμος, υπάρχει περίπτωση να τελειώσει ως μια «παγωμένη» διαμάχη που θα συνοδεύεται από μια αποστρατιωτικοποιημένη ζώνη ή το τέλος θα δοθεί με μια γνήσια και σταθερή ειρήνη;

Είναι δύσκολο να εκτιμηθούν οι πιθανότητες που συγκεντρώνει καθένα από αυτά τα σενάρια. Οι θεωρούμενοι ως ρεαλιστές ευνοούν τη δεύτερη «λύση». Ωστόσο, μια σταθερή ειρήνη είναι πολύ πιο πιθανή από ό,τι δείχνουν να πιστεύουν πολλοί σχολιαστές. Δεν είναι, μάλιστα, μόνο η Ρωσία αυτή που θα μπορούσε να δώσει τέλος στον πόλεμο, υπάρχουν και βήματα που θα μπορούσαν να κάνουν η Ευρώπη και οι ΗΠΑ προκειμένου να διευκολύνουν μια τέτοια κατάληξη.

Η ιστορία προσφέρει, άλλωστε, πολλά παραδείγματα – ειδικά με βάση την εμπειρία της Ρωσίας – για το πώς πόλεμοι που έγιναν με λάθος τρόπο και με λάθος διαχείριση μπορούν να καταστρέψουν το πολιτικό κατεστημένο, να φέρουν αστάθεια και, τελικά, να οδηγήσουν σε αλλαγή καθεστώτος.

Το κατά πόσο, όμως, μπορεί να επιτευχθεί μια βιώσιμη ειρήνη εξαρτάται όχι μόνο από τον τρόπο που θα τελειώσει ο πόλεμος, αλλά και από το τι θα ακολουθήσει αμέσως μετά. Θα ήταν άδικο και αντιπαραγωγικό να υπάρξει μονομερής κατάσχεση των περιουσιακών στοιχείων του ρωσικού κράτους. Τεχνικά, άλλωστε, αυτά αποτελούν περιουσία του ρωσικού λαού.

Η Γερμανία μετά το 1919 προσφέρει ένα ιδιαιτέρως γνωστό παράδειγμα αναφορικά με το τι πρέπει να αποφευχθεί. Στην πράξη, η νέα Γερμανία εξιλεωνόταν για τις αμαρτίες της παλιάς και οι δημοκράτες πλήρωναν τις καταστροφές που προξένησε ο αυτοκράτορας Γουλιέλμος. Σήμερα, οι ρώσοι δημοκράτες δεν πρέπει να υποχρεωθούν να πληρώσουν τον λογαριασμό του Πούτιν.

Αυτό που χρειάζεται είναι ένα πιο γενικό πλαίσιο για την ανοικοδόμηση κοινωνιών οι οποίες έχουν καταστραφεί από συγκρούσεις. Αυτό θα έπρεπε να θυμίζει την προσέγγιση που υπήρξε για την περίοδο μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, με την ίδρυση της Διοίκησης για την Ανακούφιση και τη Συμφιλίωση του ΟΗΕ τον Νοέμβριο του 1943, πολύ πριν από την επικράτηση των Συμμάχων. Εάν το τέλος του πολέμου στην Ουκρανία αντιμετωπιστεί ως πλευρά ενός παγκόσμιου σχεδίου για την παροχή βοήθειας σε όλα τα θύματα επιθέσεων, εισβολών και βίας, είναι πιο πιθανό να κερδίσει την υποστήριξη του κόσμου. Ακόμη και οι Ρώσοι θα συνειδητοποιήσουν ότι υπάρχουν πολύ καλύτερες εναλλακτικές από τον πουτινισμό.

Ο Χάρολντ Τζέιμς είναι καθηγητής Ιστορίας και Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο του Πρίνστον. Είναι ειδικός στην Οικονομική Ιστορία της Γερμανίας και σε ζητήματα παγκοσμιοποίησης.