Χρυσώνει το ποδόσφαιρο το χάπι μιας κοινωνίας που καταρρέει;

Μήπως το ποδόσφαιρο έχει τελικά μετατραπεί στο έκδοχο που μας χρυσώνει το χάπι της σημερινής κοινωνίας της κατανάλωσης και του θεάματος; Ενα ερώτημα που κάθεται στην ακροστιχίδα των χειλέων όσων στο ποδόσφαιρο διαβάζουν ιδιότητες παγκοσμίου αγαθού κοινής ωφελείας. Βιώνοντας τα σκληρότερα χρόνια των τελευταίων 50 ετών, δοκιμασίες πανδημιών κάθε λογής, ιατρικών, οικονομικών, ενεργειακών, επισιτισμών και πάνω απ’ όλα πολιτικής αδυναμίας…

Απέναντι στην κοινωνική κατολίσθηση που βιώνουμε, το ποδόσφαιρο αντέχει. Τα γήπεδα γεμίζουν, η αγάπη των λαών εκφράζεται με κάθε τρόπο… Σε μια εποχή που δόγματα, ιδεολογισμοί, πολιτεύματα, ανθρώπινες σχέσεις έχουν υποστεί καθίζηση. Και το ερώτημα εύλογο απέναντι στο μοναδικό φαινόμενο που ενώνει, που γεννά όνειρα, που επικοινωνεί ανθρώπους, που κρατάει λάβαρο το μαζί σε κάθε έκφραση. Δίπλα σε αυτές τις διαπιστώσεις ένα ελλοχεύει που αναστατώνει το είναι του κάθε σκεπτόμενου λάτρη του ποδοσφαίρου: μήπως το ποδόσφαιρο έχει μετατραπεί σε έκδοχο που χρυσώνει το χάπι μιας εποχής προδομένων ελπίδων;

Στην ιατρική ως έκδοχο χαρακτηρίζεται κάθε ουσία φαρμακευτικώς ουδέτερη που προστίθεται στη σύσταση ενός σκευάσματος, προκειμένου να μας κάνει να πάρουμε το φάρμακο. Υπό αυτήν την έννοια η διατύπωση τούτη είναι πολύ πετυχημένη. Το ποδόσφαιρο μετατράπηκε σταδιακά σε αθλητικές μπίζνες και θέαμα εντός των οποίων μόνο η νίκη είναι προσοδοφόρα. Αντιστοίχως, οι παραδοσιακές αξίες του ωραίου παιχνιδιού και του fairplay βαίνουν προς εξαφάνιση, εφόσον δεν είναι οικονομικά αποδοτικές.

Λέγεται ακόμα ότι στόχος των ομάδων δεν είναι πια «να δημιουργήσουν παιχνίδι προκειμένου να κερδίσουν, αλλά να καταστρέψουν το παιχνίδι του αντιπάλου ούτως ώστε να μη χάσουν». Ωστόσο, όλο και περισσότερες ομάδες (όπως η Μπαρτσελόνα, η Μπάγερν, η Ντόρτμουντ ή η Αρσεναλ) υιοθετούν πλέον έναν φιλόδοξο κι επιθετικό τρόπο παιχνιδιού. Μήπως το ποδόσφαιρο αρχίζει να αλλάζει; Μήπως παρακολουθούμε την εξαφάνιση του αντι-ποδοσφαίρου του Ελένιο Ερέρα; Ενα ερώτημα που στην πραγματικότητα περιγράφει τη βιτρίνα του σύγχρονου ποδοσφαίρου. Με άλλα λόγια, το G14 που συγκεντρώνει τους πιο πλούσιους συλλόγους του πλανήτη.

Καθώς οι συγκεκριμένοι σύλλογοι διαθέτουν εξ ορισμού τους καλύτερους παίκτες του κόσμου (εν μέρει επειδή έχουν τα οικονομικά μέσα για να λαφυραγωγούν τις ακαδημίες των μικρότερων ομάδων), επόμενο είναι να επιδιώκουν τη διασφάλιση τούτου του μίνιμουμ θεάματος που είναι αναγκαίο για την «απόδοση της επένδυσής» τους. Μόλις όμως βγούμε από τούτο το ομολογουμένως λαμπερό σύμπαν, διαπιστώνουμε πως αυτό που τείνει να κυριαρχήσει και να αποτελέσει κανόνα είναι ένα ποδόσφαιρο μονότονο, αμυντικογενές και φτωχότατο από άποψη τεχνικής.

Εν ολίγοις, ο «νόμος Μποσμάν» οδήγησε, όπως ήταν αναμενόμενο, στη δημιουργία ενός ποδοσφαίρου δύο ταχυτήτων. Και δεν αποκλείεται, κάποια μέρα, να φτιαχτεί ένα πρωτάθλημα ευρωπαϊκών συλλόγων -ανοιχτό μόνο στις πιο μεγάλες ομάδες – που θα μονοπωλεί, εφεξής, το κύριο μέρος των οικονομικών και μιντιακών πόρων.

Την ίδια στιγμή, οι υπόλοιπες ομάδες θα φυτοζωούν στα αβαθή των εθνικών πρωταθλημάτων, τα οποία θα έχουν χάσει κάθε ενδιαφέρον.

Τότε είναι που το ποδόσφαιρο θα έπαυε πλέον οριστικά να είναι ένα λαϊκό άθλημα, με την πρωταρχική έννοια του όρου, για να μετατραπεί σε μια απλή παραλλαγή του Rollerball πλαισιωμένο από μαζορέτες και με διαρκείς διακοπές για διαφημίσεις.

Αλλά πώς ορίζεται το «ωραίο» ποδόσφαιρο; Για ν’ απαντήσω σε αυτήν την ερώτηση, θα στοιχηθώ πίσω από δύο προπονητές που εκτιμώ πολύ. Θα υποστήριζα, ακολουθώντας τον Ζιστ Φοντέν (τον ξεχωριστό γάλλο διεθνή ποδοσφαιριστή και προπονητή που «έφυγε» πρόσφατα), ότι «η πάσα είναι ο δεσμός ανάμεσα σε δύο παίκτες και, κατά συνέπεια, αποτελεί το πιο σημαντικό στοιχείο» και εκ του οποίου ο Φοντέν συμπεραίνει πως είναι ανεπίτρεπτο για έναν παίκτη «να είναι απρόσεκτος κατά τις μεταβιβάσεις του».

Και το είπε ο 4ος κορυφαίος γκολτζής στην ιστορία του Παγκόσμιου Κυπέλλου. Οσο για το γενικό πνεύμα του παιχνιδιού, θα υιοθετούσα την ιδέα του Χένες Βάισβάιλερ, σύμφωνα με την οποία η νίκη δεν είναι τόσο ο πρωταρχικός σκοπός του παιχνιδιού όσο η λογική του συνέπεια.

Πρόκειται για μια εξαιρετικά ευφυή διατύπωση που καταδεικνύει ότι πρωταρχική κινητήριος δύναμη του θεαματικού ποδοσφαίρου – δηλαδή του επιθετικού ποδοσφαίρου, που συνιστά προϊόν συλλογικής δημιουργίας – είναι η ευχαρίστηση να παίζεις για τον άλλον στη βάση μιας κοινής φιλοσοφίας.
Η πάσα αποτελεί το στοιχείο που ενδυναμώνει, με τον πιο φυσικό τρόπο, τούτη τη συλλογική ευχαρίστηση. Είναι το ποδόσφαιρο της Μπαρτσελόνα του Γκουαρδιόλα αλλά και της μεγάλης Ουγγαρίας του ’50 – τότε που τόσο ο Σέμπες όσο κι ο Μπιλ Σάνκλι έφταναν να μιλούν για «σοσιαλιστικό ποδόσφαιρο».

Είναι αυτονόητο ότι η συγκεκριμένη αντίληψη προϋποθέτει την ικανότητα εναλλαγής των συστημάτων που υλοποιούν τούτη την επιθετική φιλοσοφία – ακόμα και κατά τη διάρκεια του αγώνα – ανάλογα με τα προβλήματα που θέτει η αντίπαλη ομάδα.