Το Προσφυγικό, πρόβλημα για την τουρκική ταυτότητα

Σημαντικές διαφορές ανάμεσα στην ελληνική και την τουρκική κοινή γνώμη όσον αφορά τους πρόσφυγες αναδεικνύονται από τη δημοσκόπηση. Στην Τουρκία, το αντιπροσφυγικό αίσθημα βρισκόταν ήδη στα ύψη πριν από τους πρόσφατους καταστροφικούς σεισμούς αλλά αναμένεται να ενταθεί ακόμα περισσότερο όπως καταδεικνύουν οι αντιδράσεις εις βάρος των προσφύγων τις τελευταίες μέρες, με δημοσιεύματα και αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης να τους στιγματίζουν και να τους κατηγορούν για λεηλασίες ιδιοκτησιών και ανθρωπιστικής βοήθειας προς τους σεισμόπληκτους.

Σύμφωνα με την έρευνα, το 53% των Ελλήνων θεωρεί ότι οι πρόσφυγες αυξάνουν τα ποσοστά της εγκληματικότητας, ενώ την άποψη αυτή υιοθετεί το 80% των τούρκων πολιτών. Το 40,2% των Ελλήνων θεωρεί ότι οι πρόσφυγες απειλούν τον εθνικό πολιτισμό της Ελλάδας, έναντι 71,6% των Τούρκων, γεγονός που δείχνει την απήχηση των εθνικιστικών αφηγημάτων.  Το 33,2% των Ελλήνων θεωρεί ότι οι πρόσφυγες παίρνουν τις δουλειές των ανθρώπων που έχουν γεννηθεί στη χώρα, έναντι 74% των Τούρκων. Το 42,7% των Ελλήνων θεωρεί ότι ο αριθμός των μεταναστών έχει αυξηθεί πολύ σε σχέση με τα 2-3 προηγούμενα χρόνια, έναντι 73,6% των Τούρκων. Το 21,8% των Ελλήνων εκτιμά ότι οι πρόσφυγες κάνουν καλό στην ελληνική οικονομία, ενώ μόλις το 10% των Τούρκων εκτιμά ότι κάνουν καλό στην τουρκική οικονομία. Το 17,1% των Ελλήνων θεωρεί ότι οι πρόσφυγες βελτιώνουν την ελληνική κοινωνία φέροντας νέες ιδέες και πολιτισμούς ενώ μόνο το 8,8% των Τούρκων έχει την ίδια άποψη για την τουρκική κοινωνία.

Τα ευρήματα αυτά επιβεβαιώνουν ότι το προσφυγικό πρόβλημα αποτελεί βασικό πλέον πρόβλημα για την τουρκική ταυτότητα και θα αποτελέσει έναν από τους καταλύτες στις επερχόμενες τουρκικές εκλογές.

Για τη μεγάλη πλειονότητα της τουρκικής κοινής γνώμης, ένας από τους αρνητικούς παράγοντες για το Προσφυγικό θεωρείται η ΕΕ. Η κυριαρχούσα αντίληψη στην Τουρκία είναι ότι η ΕΕ εκμεταλλεύεται την Τουρκία και την έχει μετατρέψει σε «γκαράζ μεταναστών». Ενώ λοιπόν το 2021 το 53,6% των Τούρκων ήταν σίγουρα/μάλλον υπέρ της ένταξης της Τουρκίας στην ΕΕ, το 2022 το ποσοστό αυτό μειώθηκε στο 43,7%.

Οσον αφορά την ελληνική κοινή γνώμη, ενώ το 2021 το 20,2% των Ελλήνων ήταν σίγουρα/μάλλον υπέρ της ένταξης της Τουρκίας στην ΕΕ, το 2022 το ποσοστό αυτό μειώθηκε στο 13,5%, αποτέλεσμα προφανώς του κλίματος έντασης που κυριαρχούσε μέχρι τους σεισμούς στα ελληνοτουρκικά.

Ενδιαφέρον επίσης παρουσιάζει το ότι η ελληνική κοινή γνώμη έχει θετικότερη άποψη για την ελληνική εξωτερική πολιτική, καθώς το 32,4% τη θεωρεί πολύ επιτυχημένη/επιτυχημένη, ενώ την ίδια άποψη για την τουρκική εξωτερική πολιτική έχει μόνο το 27,2% των Τούρκων. Η λιγότερο θετική άποψη των Τούρκων για την εξωτερική πολιτική της χώρας τους οφείλεται κυρίως στο αίσθημα απομόνωσης και μόνιμης έντασης που κυριαρχεί στις σχέσεις της Τουρκίας με τις ξένες χώρες, αλλά και στην αδυναμία της κυβέρνησης Ερντογάν να μεταφράσει σε συγκεκριμένα οφέλη την εξωτερική της πολιτική για τους τούρκους πολίτες.

Ηδη πριν από τους σεισμούς, η αντίληψη της τουρκικής κοινής γνώμης για το κατά πόσο η Τουρκία είναι μια περιφερειακή δύναμη καταγράφεται εξασθενημένη: Ενώ το 2021 το 78,5% των Τούρκων θεωρούσε ότι η Τουρκία είναι μια περιφερειακή δύναμη πολιτικά και οικονομικά, στην τελευταία έρευνα το ποσοστό αυτό έχει μειωθεί στο 71,2%.

Ο Ευάγγελος Αρεταίος είναι δημοσιογράφος και επιστημονικός συνεργάτης στο πρόγραμμα Τουρκίας στο Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ)