Η τουρκική κυβέρνηση δεν θα βγει αλώβητη από τους σεισμούς

Τα τελευταία δύο χρόνια, ο Ερντογάν δεν τα πηγαίνει καλά πολιτικά. «Παρ’ όλο που έχει τον έλεγχο του δικαστικού σώματος, των μέσων ενημέρωσης και της εκτελεστικής εξουσίας, η αντιπολίτευση έχει καταφέρει να σχηματίσει συνασπισμούς που λειτουργούν αρκετά αποτελεσματικά σε καίριες στιγμές που τον έβλαψαν πολιτικά», λέει ο δρ Καρακεμπίρ Ακογιουνλού, ειδικός στην τουρκική πολιτική και λέκτορας στο Πανεπιστήμιο SOAS του Λονδίνου. «Για παράδειγμα, στις αυτοδιοικητικές εκλογές του 2019, κατάφεραν να πάρουν τους δήμους της Κωνσταντινούπολης και της Αγκυρας από τα χέρια του κυβερνώντος κόμματος έπειτα από 24 χρόνια, κάτι που αποτέλεσε τεράστιο πλήγμα για τον πρόεδρο».

Η πτώση της δημοτικότητας του Ερντογάν οφείλεται, σε μεγάλο βαθμό, στην αποδυνάμωση της τουρκικής οικονομίας: η λίρα καταρρέει σε αξία εδώ και χρόνια, ενώ πρόσφατα έφτασε σε χαμηλά επίπεδα-ρεκόρ έναντι του δολαρίου. Και ενώ ο πληθωρισμός έχει μειωθεί τους τελευταίους δύο μήνες, ο μέσος πολίτης στην Τουρκία είναι απίθανο να αισθανθεί άμεση ανακούφιση, καθώς η χώρα έχει σταθερά μερικά από τα υψηλότερα ποσοστά πληθωρισμού στην Ευρώπη – τον Οκτώβριο έφτασε σε υψηλό 24 ετών, 85,5%.

Για να αντιστρέψει τις χαμηλές δημοσκοπήσεις του, ο Ερντογάν άρχισε να ανακοινώνει «λαϊκιστικά μέτρα της τελευταίας στιγμής», λέει ο Ακογιουνλού, τα οποία ενδέχεται να μην είναι σε θέση να υλοποιήσει. Τον Οκτώβριο παρουσίασε αυτό που αποκάλεσε «το μεγαλύτερο πρόγραμμα κοινωνικής στέγασης στην ιστορία της τουρκικής δημοκρατίας», υποσχόμενος να χτίσει 500.000 νέες κατοικίες. Αρχισε να βγάζει αυτές τις πολιτικές από το τσουβάλι, παρότι προφανώς θα είχαν τεράστιο κόστος για τα ήδη άδεια κρατικά ταμεία της Τουρκίας.

Καθώς τώρα στη Νοτιοανατολική Τουρκία καταρρέουν κτίρια που θα έπρεπε να έχουν αντέξει στον σεισμό, η κυβέρνηση αντιμετωπίζει δριμεία κριτική για την έλλειψη εποπτείας των κατασκευαστικών εταιρειών που είχαν τη δυνατότητα να παρακάμπτουν τους κανονισμούς ασφαλείας προς όφελος της ταχύτητας και του κόστους. «Τίποτα από αυτά δεν ήταν κρυφό, είχαν επισημανθεί από ομάδες της κοινωνίας των πολιτών, ακτιβιστές και πολιτικούς του συνασπισμού στο παρελθόν, αλλά συχνά αγνοούνταν ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, έμπαιναν στη φυλακή λόγω του ακτιβισμού τους», προσθέτει ο τούρκος πολιτικός επιστήμονας. Τώρα, με έναν αριθμό τουρκικών πόλεων να έχουν μετατραπεί σε ερείπια, το ενδιαφέρον έχει επιστρέψει σε αυτό που πολλοί αποκαλούν συστημική διαφθορά.

Ενώ η κοινή γνώμη θα αλλάξει καθώς η χώρα θα αρχίσει να ανοικοδομείται και ο Ερντογάν πιθανότατα θα πάρει όλα τα εύσημα για την ανάκαμψη της Τουρκίας, η κυβέρνηση δεν θα μπορέσει να αποτινάξει από πάνω της αυτή την κρίση, όπως κατάφερε συχνά στο παρελθόν. «Καθώς μιλούμε δύο εβδομάδες μετά την καταστροφή, νομίζω ότι η κυβέρνηση δεν θα ξεφύγει αλώβητη όσον αφορά την κοινή γνώμη. Πιστεύω ότι θα οδηγήσει σε μια συντριπτική απώλεια της δημόσιας υποστήριξης», παρατηρεί ο Ακογιουνλού.

Ο Ερντογάν έχει καταστήσει σαφές ότι δεν επιθυμεί να εγκαταλείψει τον έλεγχο και θα κάνει ό,τι μπορεί για να παραμείνει στην εξουσία, ακόμα και έξω από το πλαίσιο της δημοκρατικής διαδικασίας. Επί του παρόντος, τα επίσημα σχέδια είναι ότι οι εκλογές θα διεξαχθούν τον Μάιο, ή το αργότερο τον Ιούνιο, και αν συμβεί αυτό οι προοπτικές του Ερντογάν δεν φαίνονται καλές. Αυτός είναι ίσως και ο λόγος για τον οποίο προωθεί αντισυνταγματικές κινήσεις για την καθυστέρηση των εκλογών, λέγοντας ότι η Τουρκία δεν μπορεί να διεξαγάγει εκλογές υπό αυτές τις συνθήκες. Εκείνο που φαίνεται να προσπαθεί ο τούρκος πρόεδρος είναι να αποφύγει τη λογοδοσία.

Ο εξακομματικός συνασπισμός της αντιπολίτευσης έχει να δώσει τη δική του δύσκολη μάχη και δεν έχει ακόμη ανακοινώσει ποιος θα είναι ο υποψήφιος πρόεδρός του. Εάν κερδίσουν, οι δημόσιοι θεσμοί θα μπορούσαν εύκολα να εξακολουθούν να είναι γεμάτοι με πιστούς στον Ερντογάν, γεγονός που θα τους δυσκόλευε να κυβερνήσουν. Ή μπορεί να κληρονομήσουν κούφιες κυβερνητικές υπηρεσίες που απλώς δεν είναι λειτουργικές. Ο πολιτικός επιστήμονας σημειώνει, ωστόσο, ότι αυτό δεν έχει να κάνει τόσο «με το να γίνουν τα πράγματα τέλεια, όσο με το να κάνουμε ένα βήμα για να αποτρέψουμε τα χειρότερα από το να συμβούν».

Καθώς πλησιάζει η εκατονταετηρίδα της τουρκικής δημοκρατίας, οι επερχόμενες εκλογές είναι μια κρίσιμη συγκυρία για τη χώρα. Πέντε ακόμη χρόνια διακυβέρνησης Ερντογάν θα σήμαινε περαιτέρω διολίσθηση προς τον αυταρχισμό και την πελατειακή πολιτική. Αυτές οι εκλογές θα καθορίσουν αν υπάρχει μια τελευταία έξοδος πριν από τη γέφυρα για τη διάσωση της τουρκικής δημοκρατίας.