Μέχρι την τελευταία στιγμή μαθήτευε

Προσωπικό αντίδωρο. Ολο δικό του. Νωπό, αμήχανο, επικεντρωμένο στην ιδιότητα του αγαπημένου δασκάλου.

Ο Γιώργος Δερτιλής υπήρξε (ο παρελθόντας χρόνος μοιάζει ήδη κενός νοήματος…) ένα ακούραστο και ανήσυχο πνεύμα. Ενας εμπνευσμένος καθηγητής, ένας αμετάτρεπτα κοσμοπολίτης ιστορικός, ένας ώριμος γραφιάς, ένας διεισδυτικός και κριτικός διανοούμενος, μια διακεκριμένη ακαδημαϊκή persona. Πάνω απ’ όλα όμως, για εμάς τους μαθητές και τις μαθήτριές του, ήταν και παραμένει ο δάσκαλός μας. Ενας δάσκαλος που μέχρι την τελευταία στιγμή μαθήτευε: στα βιβλία, στην τέχνη, στη γλώσσα, στις επιστήμες, στις διαφορετικές κουλτούρες, στους οξύμωρους βίους, στα δικά του κείμενα. Ηταν ο καθηγητής Ιστορίας που αγαπήθηκε από τους φοιτητές και τις φοιτήτριές του, γοήτευε με την παρουσία του, ξένιζε με την «άναρχη» και δύσκολα ταξινομήσιμη συμπεριφορά του, τραβούσε τα βλέμματα καθώς δίδασκε πάντα όρθιος, κινώντας ακατάπαυστα τα χέρια του,  χαμηλόφωνα αλλά και μαζί παθιασμένα, με συνεχείς αναφορές στη λογοτεχνία και ευρύτερα τις τέχνες, υπηρετώντας καταστατικά τη διαλεκτική σχέση δασκάλου -μαθητή. Ο Γιώργος Δερτιλής ήταν ο δάσκαλος που μετέδιδε απλόχερα το πάθος του για την Ιστορία: ως μια διαδικασία συνεχούς καλλιέργειας, υπαρξιακής αυτοσυνειδησίας και ευεργετικής αβεβαιότητας. Οπως μαρτυρούν τα γεμάτα αμφιθέατρα της Σόλωνος, οι μεταπτυχιακοί  και διδακτορικοί φοιτητές και φοιτήτριες σε Ελλάδα και εξωτερικό, οι μαθητές και οι μαθήτριές του, που εξακολουθούμε να φέρουμε τον τίτλο του μαθητευόμενου με αγάπη και με τιμή – από σήμερα παραπανίσια, αντιστάθμισμα στη βαριά απουσία του. Οπως τεκμηριώνουν ακόμα η ακαδημαϊκή συνεισφορά, η δημόσια παρουσία, η κοφτερή σκέψη του.

Παρέμεινε δίπλα μας, όλα αυτά τα χρόνια, και δεν είναι καθόλου λίγα. Με διαφορετικό τρόπο στον καθένα και την καθεμία. Διακριτικά αλλά σταθερά. Με γλυκύτητα, με τρυφερότητα, με ουσιαστικό ενδιαφέρον. Σχέση ζωής. Θα μου λείψουν οι περίπατοι, οι διάλογοι, οι βραδιές με καλό ποτό και φαγητό, τα πειράγματα, η προοπτική ζωής που απέπνεε ο προσωπικός του βίος, οι αντιθέσεις, τα μακροσκελή ηλεκτρονικά μηνύματα, το κοινό πάθος για τη θάλασσα, όλα. Θα μου λείψει ειδικότερα, στην τακτή επικοινωνία μας, εκείνος ο πληθυντικός αριθμός από την πλευρά μου που, ωστόσο, μου επέτρεπε να κάνω μαζί του από τις πιο αναμενόμενες μέχρι τις πιο αντισυμβατικές και προσωπικές κουβέντες. Κλείνω, με το δικό του αυτοβιογραφικό δάνειο: «Είναι περίεργα τα μνημόσυνα που κάνουμε ολομόναχοι στους νεκρούς μας. Και πολύ αληθινότερα από τα άλλα, τα κοσμικά. Μας τα μαθαίνει ο χρόνος, καμιά φορά μετά μουσικής» (Γ.Β. Δερτιλής, «Συνειρμοί, μαρτυρίες, μυθιστορίες», Αθήνα: Πόλις, 2013).

Η Νίκη Μαρωνίτη είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.