H ιστορία ενός από τα πιο επιδραστικά φόρουμ της παγκόσμιας διπλωματίας

Πριν από δώδεκα χρόνια οι ΗΠΑ και η Ρωσία ενεργοποίησαν επίσημα τη Νέα Start, μια από τις τελευταίες συνθήκες ελέγχου των πυρηνικών όπλων της μεταψυχροπολεμικής περιόδου. Ο χώρος που επέλεξαν για αυτή την άκρως συμβολική πράξη ήταν η Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου, το «Νταβός της άμυνας» όπως το αποκαλούν.

Αυτό δεν ήταν τυχαίο. Η Διάσκεψη του Μονάχου είχε καθιερωθεί μέχρι τότε ως ένα από τα πιο επιδραστικά φόρουμ της παγκόσμιας διπλωματίας, ένα μέρος όπου οι εχθροί παραδοσιακά συναντιούνται και – περιστασιακά – κλείνουν συμφωνίες.

Χωρίς την παρουσία της Ρωσίας

Φέτος, ωστόσο, οποιαδήποτε διπλωματικά ανοίγματα μεταξύ της Ρωσίας και των ΗΠΑ αποκλείονται. Καθώς η επέτειος της εισβολής του προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν στην Ουκρανία πλησιάζει σε 4 ημέρες, κανένας ρώσος αξιωματούχος δεν έχει προσκληθεί. Για τους τακτικούς συμμετέχοντες θα είναι δύσκολο να παραβλέψουν την απουσία του υπουργού Εξωτερικών της Ρωσίας Σεργκέι Λαβρόφ, ο οποίος αποτελεί εδώ και καιρό σταθερό μέλος του Μονάχου. Με τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία «αντιμετωπίζουμε μια ρήξη και πρέπει να αποδεχτούμε τις συνέπειές της» δηλώνει ο επικεφαλής της διοργάνωσης Κρίστοφ Χέουσγκεν. «Κανείς δεν μπορεί να περιμένει από εμάς να προσφέρουμε στον Λαβρόφ, ο οποίος είναι ουσιαστικά το φερέφωνο του Πούτιν, ένα φόρουμ για την προπαγάνδα του». Πολλοί κατανοούν την αναγκαιότητα και του αποκλεισμού ιρανών αξιωματούχων μετά τη βίαιη καταστολή των διαδηλώσεων, παρατηρούν όμως, όπως ο Βόλφγκανγκ Ισινγκερ, ο οποίος προήδρευσε της Διάσκεψης από το 2008 έως το 2022, ότι «η Διάσκεψη ήταν μια σημαντική πλατφόρμα για να συζητήσουμε ανεπίσημα με δύσκολους αντιπάλους – χώρες με τις οποίες οι επίσημες επαφές μας ήταν φτωχές ή δεν υπήρχαν καθόλου». Φέτος ούτε αυτό μπορεί να γίνει.

Από έναν πρώην αξιωματικό της Βέρμαχτ

Η Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου δημιουργήθηκε από τον πρώην αξιωματικό της Βέρμαχτ, Χάινριχ φον Κλάιστ, στο αποκορύφωμα του Ψυχρού Πολέμου, και ξεκίνησε το 1963 διάσκεψη για τη στρατιωτική παράδοση. Σύντομα εξελίχθηκε σε διεθνές φόρουμ όπου δυτικοί πολιτικοί, στρατηγοί και επικεφαλής κατασκοπείας συναντιόντουσαν για να επιδείξουν ενιαίο μέτωπο στον αγώνα τους απέναντι στο σοβιετικό μπλοκ.

Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου διεύρυνε κατά πολύ τους ορίζοντές της, προσκαλώντας πρώην εχθρούς και υιοθετώντας μια νέα ατζέντα που ξεπερνούσε τα στρατιωτικά ζητήματα και περιελάμβανε θέματα όπως η κλιματική αλλαγή και η μετανάστευση. Τώρα η Διάσκεψη του Μονάχου φαίνεται ότι επιστρέφει στις ρίζες της. Αν και υπάρχουν πολλοί ηγέτες από την Ασία, την Αφρική και τη Λατινική Αμερική, η συντριπτική πλειοψηφία των συμμετεχόντων είναι από τις ΗΠΑ και την Ευρώπη.

Κάποιοι θεωρούν ότι η δυτική συμμαχία χρησιμοποιεί το Μόναχο ως ευκαιρία για να δείξει κοινό σκοπό, ιδίως όσον αφορά την Ουκρανία. Αλλοι πιστεύουν ότι μακροπρόθεσμα η Διάσκεψη μπορεί να χάσει την ταυτότητά της. Ομως η Διάσκεψη του Μονάχου ήταν και παραμένει σημείο συνάντησης σημαντικών πολιτικών που κανονίζουν να συναντηθούν εκεί και να ανταλλάξουν απόψεις για καίρια θέματα.