Μας έκανε καλύτερους ανθρώπους

Η ελληνική ισραηλιτική κοινότητα αποχαιρέτησε χθες ένα σημαίνον τέκνο της, παιδί επιζώντων του Ολοκαυτώματος, εγγόνι θυμάτων της ναζιστικής κτηνωδίας. Η Ελλάδα αποχαιρέτησε τον πρώτο έλληνα εβραίο δήμαρχό της, που έσπασε τη σιωπή της, επούλωσε το τραύμα της και ξέπλυνε τις ενοχές της. Και τα Γιάννενα αποχαιρέτησαν τον λατρεμένο τους γιατρό, ιδρυτικό μέλος του ηπειρωτικού θεάτρου, πρόεδρο του Πνευματικού Κέντρου και ύστερα δήμαρχο, που τους πρόσφερε το πιο πολύτιμο δώρο, το παράδειγμα της ζωής του. Και τους χάρισε το προνόμιο, όπως είπε χθες ο Ευάγγελος Βενιζέλος στον επικήδειό του για τον Μωυσή Ελισάφ, να τον εκλέξουν πρώτο τους δημότη.

Το 1944, τα Γιάννενα έχασαν σχεδόν όλη τους την ισραηλιτική κοινότητα. Από τους 2.000 Εβραίους που στάλθηκαν στα ναζιστικά στρατόπεδα επέστρεψαν μόλις 112, ενώ άλλοι 69 διασώθηκαν επειδή είχαν κρυφτεί ή είχαν διαφύγει. Να το θυμόμαστε: «Το Ολοκαύτωμα δεν ήταν το διαστροφικό αποτέλεσμα της ευθύνης μόνο του παρανοϊκού δικτάτορα (…) Η επώδυνη μνήμη μάς διαβεβαιώνει ότι οι δηλητηριώδεις “ιοί” του μίσους, όταν έχουν διεισδύσει σε μεγάλο μέρος του κοινωνικού σώματος, τότε και μόνον τότε οδηγούν σε τραγωδία». (Από ομιλία του Μωυσή Ελισάφ σε εκδήλωση που έγινε στις 4/2/2021 στη μνήμη της Εσθήρ Κοέν).

Ηταν όλη η πόλη εκεί χθες το μεσημέρι για να τον ευχαριστήσει και να τον κατευοδώσει στην τελευταία του κατοικία. Ανθρωποι όλων των θρησκευμάτων, όλων των κοινωνικών τάξεων κι όλων των ηλικιών.

Πώς τα κατάφερε ο Ελισαφ και τους ένωσε όλους; Πώς μπόρεσε ο άνθρωπος που κατέβηκε ως ανεξάρτητος το 2019 στον δημοτικό στίβο να πολιτευτεί τα επόμενα χρόνια πέραν των τοπικών μικροπρεπειών και των κομματικών σκοπιμοτήτων και να διαψεύσει τα απαισιόδοξα στερεότυπα, όπως είπε στον δικό του επικήδειο ο Πρόεδρος της Βουλής;

Να αποδείξει δηλαδή ότι οι άξιοι όχι μόνο δεν είναι καταδικασμένοι να αποτύχουν στη διαχείριση των κοινών, αλλά, αντιθέτως, είναι υποχρεωμένοι να το κάνουν γιατί αλλιώτικα είμαστε όλοι καταδικασμένοι; Και ο Ελισάφ το έκανε, και πέτυχε, και έλαμψε. Γιατί δεν ήταν μόνο ένα σύμβολο, ήταν κι ο άνθρωπος που ακόμη και τις τελευταίες του μέρες παρακαλούσε τους συνεργάτες του να μην αφήσουν τίποτα ανολοκλήρωτο.

Τους έμαθε να ακούνε Χατζιδάκι και Μπαχ

Οσοι χώρεσαν μπήκαν στη συναγωγή, μια από τις μεγαλύτερες των Βαλκανίων, που χτίστηκε το 1828 μέσα στο κάστρο των Ιωαννίνων και θα είχε καταρρεύσει αν δεν την είχε πάρει αγκαλιά ο Ελισάφ πριν ακόμη εκλεγεί δήμαρχος και δεν είχε δώσει μάχη για την ανακαίνισή της.

Κι άκουσαν έναν συντετριμμένο ραβίνο (ήρθε από την Αθήνα, γιατί η τοπική ισραηλιτική κοινότητα αριθμεί πλέον μόλις 40 άτομα και δεν έχει ραβίνο) να ψάλει τους ύμνους στα γίντις και στα ελληνικά και κάθε τόσο να ζητά συγγνώμη για τη συναισθηματική του φόρτιση.

Κι άκουσαν τον πρόεδρο του δημοτικού συμβουλίου να λέει ότι, εκτός από όλα τα άλλα θαυμαστά που έκανε, ο Ελισάφ τους έμαθε να ακούνε Χατζιδάκι και Μπαχ.

Καμιά φορά, είπε στον δικό του επικήδειο ο αμερικανός πρέσβης Τζορτζ Τσούνης, όχι συχνά, ίσως μια φορά σε κάθε γενιά, έχεις την τύχη να αναγνωρίσεις ένα λαμπρό φως και να το αφήσεις να σε οδηγήσει. Αυτό το φως ήταν ο Ελισάφ.

Οσοι δεν χώρεσαν στη συναγωγή περίμεναν υπομονετικά απέξω. Οταν η τελετή έλαβε τέλος, στήθηκαν για ώρα στην ουρά για να συλλυπηθούν τη σύζυγο του αγαπημένου τους δημάρχου και να της πουν ότι συμμερίζονται τον πόνο της γιατί είναι και δικός τους. Κι ύστερα όλη η πομπή, με πρώτη την Πρόεδρο της Δημοκρατίας που δεν μπορούσε να κρύψει τη συγκίνησή της γιατί πέρυσι τέτοιες μέρες ήταν εδώ με αφορμή την επέτειο της απελευθέρωσης της πόλης και ξεναγήθηκε στα ίδια αυτά μέρη από τον Ελισάφ, κατευθύνθηκε στο νεκροταφείο, που έχει τόσο συχνά βεβηλωθεί από τους αντισημίτες, κι είπε το τελευταίο αντίο.

Ολοι αυτοί που ήμασταν εκεί, και αμέτρητοι ακόμη, θα είμαστε πάντα ευγνώμονες στον Μωυσή Ελισάφ γιατί μας έκανε καλύτερους ανθρώπους.