Μετασεισμική αν-ακολουθία

Βοηθάς γιατί αυτός είναι ο κανόνας σου. Αυτό είναι τα μέτρο στο οποίο αναφέρεσαι και σε δομεί. Καλύτερα, δηλαδή, να μιλάμε με τους όρους του κατακτημένου ευρωπαϊσμού. Δεν βοηθάμε για να αρέσουμε, αλλά γιατί πρέπει να βοηθάμε, γιατί αυτό είναι το ηθικό χρέος. Βοηθάμε γιατί είναι καθήκον ανθρωπιστικό, ουσιαστικό, όχι για κάποιο αντάλλαγμα, όχι για τα δημοσιεύματα και τις αναρτήσεις στα social με τα «ευχαριστούμε». Υπάρχει η διπλωματία των σεισμών, υπάρχει όμως και η πολιτική αυτοσυντήρηση του τουρκικού συστήματος, όπως επίσης και η αδιάρρηκτη επεκτατική κουλτούρα. Η διπλωματία των σεισμών του 1999 άμβλυνε κάποιες οξείες γωνίες, δεν ανέτρεψε τη βαθύτερη βούληση του τουρκικού κρατικο-πολιτικού συστήματος και τον επεκτατισμό ως φιλοσοφία. Σήμερα η «διπλωματία των σεισμών» έχει ως αποδέκτες λαϊκούς καταναλωτές της προπαγανδιστικής τουρκικής ειδησιογραφίας και επομένως είναι λειτουργική σε έναν βαθμό, αλλά δεν θα ανατρέψει ούτε τη «γαλάζια πατρίδα», ούτε την παροξυσμική στροφή του καθεστώτος Ερντογάν, εφόσον το τελευταίο κρίνει, πάντα με όρους αυτοσυντήρησης, ότι έχει ανάγκη την όξυνση και την επάνοδο της πολεμικής ρητορικής. Η «διπλωματία των σεισμών» δίνει κάποιες δυνατότητες στην Ελλάδα για βελτίωση της εικόνας της στο εσωτερικό της Τουρκίας, δεν τη μετατοπίζει όμως στη θέση του βολικού τοπικού παίκτη, που δεν θα ενοχλεί τον ογκώδη γείτονα. Η αναπαραγωγή δημοσιευμάτων ή αναρτήσεων με φιλόφρονα σχόλια, η αφελής πρόσληψη της αναγνώρισης «ότι είμαστε καλοί άνθρωποι», δεν αντιστοιχεί στα ρεαλιστικά και κρίσιμα επίδικα της τουρκικής θεώρησης. Η συνδρομή, η βοήθεια, η συμπαράσταση, είναι μέρη μιας κουλτούρας δικαίου, που εκτείνεται από το διεθνές δίκαιο, τη βαθιά κοινοβουλευτική δημοκρατία, τη δικαιική ποιότητα και φτάνει και στο άτυπο, άγραφο (και διωκόμενο) εθιμικό δίκαιο, το δίκαιο της καλής ανατροφής, το δίκαιο της τίμιας συμπεριφοράς. Μ’ αυτή την έννοια, η διπλωματία (των σεισμών στην περίπτωσή μας) δεν είναι περιτύλιγμα δημοσίων σχέσεων, αλλά η αντικειμενοποίηση και πολιτικοποίηση της ουσίας.

Μήπως πάμε στη μεταφυσική, στις εύκολες αναγωγές; Ολοι είμαστε αδέλφια ή ανυποχώρητα εχθροί; Τα διλήμματα συνήθως αποτυγχάνουν και στην εξωτερική πολιτική και στην ανθρωπιστική πολιτική. Τα διλήμματα εξαφανίζουν το πραγματικό. Το αμφίβολο, το δίσημο, την εννοιολογική πολυσημία, την κρυπτανάλυση. Ο τρόπος που αναπτύσσεται η περιγραφή της μετασεισμικής «νέας ελληνοτουρκικής φιλίας» (και παραλείπεται η καημένη η Συρία σαν να είναι «υποδεέστερη» τραγωδία), αναδεικνύει τα ερωτήματα, τις αγωνίες ταυτότητας, αυτανάγνωσης και αυτοεκτίμησης. Είμαστε ο διπλά εκφραζόμενος ναρκισσισμός μας. Μας θεμελιώνουν ο έπαινος ή οι ύβρεις του άλλου. Ισως αυτή είναι πιο βαθιά πολιτιστική μας αδυναμία.

Ο Μάριο Βίτι είχε την ιστορική και θεωρητική ψυχραιμία να αναμορφώσει ερμηνευτικά το λογοτεχνικό, το γλωσσικό πρόσωπο του τόπου μας, όχι σαρωτικά στην «Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας» του, αλλά κυρίως με την επιμελή ανάδειξη του ελάσσονος, του υπόρρητου, του αφανούς, ως οργανικών στοιχείων μιας ακανθώδους συνέχειας. Με την οξυδερκή ανακεφαλαίωση του γλωσσικού, του λογοτεχνικού χρόνου και της συναρπαστικής εκφραστικής πολυτροπίας, που μας χάρισε, μου φαίνεται ότι ο Βίτι μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως έμμεση απάντηση στα ερωτήματα που προηγήθηκαν. Ας πούμε ότι το φευγιό του συγγράφει έναν υποδειγματικό αποχαιρετισμό στη χώρα μας, που τόσο αγάπησε. Φτάνει να καταλάβουμε την κριτική του.

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι ζωγράφος, καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ