Οι προεκλογικές παροχές και ο Αντενάουερ

Οι παροχές που εξαγγέλλει σταδιακά ο Πρωθυπουργός προφανώς είναι προεκλογικές. Μπορεί να ικανοποιούν το αίσθημα της κοινωνικής δικαιοσύνης, επειδή καλύπτουν πραγματικές ανάγκες – σε αυτό δεν αντιλέγω. Είναι όμως προεκλογικές, αποσκοπούν δηλαδή στην επίτευξη του στρατηγικού στόχου, τη νίκη στις εκλογές. Κάθε περαιτέρω συζήτηση επ’ αυτού νομίζω ότι υποτιμά τη νοημοσύνη του ακροατηρίου.

Εξίσου, όμως, υποτιμά τη νοημοσύνη μας (τη δική μου τουλάχιστον οπωσδήποτε) και η φρίκη όλων των άλλων, εκείνων που καταγγέλλουν τις παροχές, επειδή είναι προεκλογικές. Δηλαδή, δεν κατάλαβα, από πότε μας σοκάρουν οι προεκλογικές παροχές σε μια προεκλογική περίοδο; Από τότε που οι Ελληνες επινόησαν την ιδέα της δημοκρατίας, όπου και όποτε εφαρμόστηκε και εφαρμόζεται το σύστημα αυτό, η μέθοδος της προεκλογικής παροχής είναι κανόνας του παιχνιδιού. Η πιο ακραία μορφή της μεθόδου που γνωρίζω είναι στη Ρωμαϊκή Δημοκρατία της παρακμής. Εκεί, οι κομματάρχες έστηναν τα τραπέζια τους στο forum, ο καθένας με τον ταμία της εκλογικής παράταξης δίπλα του, και αγόραζαν τις ψήφους κανονικά, στην κοινή θέα και χωρίς προσχήματα. Μάλιστα οι μαζικές συρράξεις μεταξύ οπαδών, συχνά με δεκάδες νεκρούς, ξεκινούσαν κατά κανόνα από τα τραπεζάκια αυτής της πιο απροσχημάτιστης αγοράς ψήφων που γνώρισε η Ιστορία. Δεν είναι να απορείς, λοιπόν, γιατί έπρεπε να περάσουν 19 ολόκληροι αιώνες για να νοσταλγήσουν ξανά τη δημοκρατία σε εκείνα τα μέρη…

Οι προεκλογικές παροχές, αφού είναι κανόνας του παιχνιδιού, πρέπει να κρίνονται με τα εξής δύο κριτήρια: Αν ανταποκρίνονται σε πραγματικές ανάγκες (δεν είναι δηλαδή επιδόματα πρωινής έγερσης – υπήρχε την παλιά κακή εποχή…) και αν η πορεία της οικονομίας και οι προοπτικές της το επιτρέπουν. Εφόσον πληρούνται αυτές οι προϋποθέσεις, ο αποτροπιασμός που εκδηλώνεται είναι καθαρή υποκρισία. Οταν όμως δεν είναι υποκρισία, τότε υπάρχει ο κίνδυνος να είναι ηλιθιότητα, με την έννοια που έδινε στον όρο ο Κόνραντ Αντενάουερ.

Για να εξηγήσω πώς το εννοούσε αυτό ο Αντενάουερ, καταφεύγω σε ένα απόσπασμα από το τελευταίο βιβλίο του Χένρι Κίσινγκερ «Leadership: Six Studies in World Strategy», που κυκλοφόρησε πέρυσι. Στο κεφάλαιο για τον ιστορικό ηγέτη της μεταπολεμικής Γερμανίας, ο συγγραφέας αποκαλύπτει το περιεχόμενο των εμπιστευτικών συνομιλιών που είχε μαζί του, καθ’ όλη την τελευταία δεκαετία της ζωής του Αντενάουερ. Στην τελευταία τους συνάντηση, Ιανουάριο του 1967, τρεις μήνες πριν από τον θάνατο του, ο Αντενάουερ χαρακτήρισε «ηλίθιο» τον διάδοχο του Λούντβιχ Ερχαρντ, τον αρχιτέκτονα του μεταπολεμικού οικονομικού θαύματος. Ο Κίσινγκερ τον διέκοψε: Μήπως ο όρος «μη πολιτικός» (non-political) θα ήταν προτιμότερος για τον Ερχαρντ; «Για έναν πολιτικό ηγέτη το επίθετο “μη πολιτικός” είναι ο ορισμός της ηλιθιότητας», του απάντησε ο Αντενάουερ και το θέμα έκλεισε εκεί.

ΕΜΕΙΣ ΝΑ ΔΕΙΣ!

«Ελπίζω», είπε ο Μεβλούτ Τσαβούσογλου, «ότι η αλληλεγγύη για τον σεισμό θα είναι καθοριστική για το άνοιγμα μιας νέας σελίδας με την Ελλάδα». Ναι, φίλε Μεβλούτ (που θα έλεγε κι ο Νίκος), εμείς να δεις πόσο το ελπίζουμε! Μακάρι να πεισθεί αυτό το θεριό το ανήμερο, ο Νίκος Παναγιωτόπουλος, που όλο σας απειλεί και στέλνει τα μαχητικά του να παραβιάζουν τον εναέριο χώρο σας, αλλά και ο άλλος ο Νίκος Δένδιας, ο ακόρεστος Τουρκοφάγος, που μέρα παρά μέρα σας απειλεί ότι θα έρθει νύχτα! Για να δούμε, βρε Μεβλούτ, κι εμείς το ελπίζουμε ότι η τραγωδία θα μαλακώσει τη σκληρή τους καρδιά. Για να δούμε…

Αντιλαμβάνεστε ότι ειρωνεύομαι, παρόλο που οι περιστάσεις δεν είναι οι κατάλληλες, αλλά πώς να το αντέξω όταν ο φίλος Μεβλούτ θέτει το ζήτημα λες και ευθύνεται η Ελλάδα για μήνες ολόκληρους αδιανόητων προκλήσεων; Βεβαίως, προέχει η ανθρώπινη ζωή, αλλά ευθυνόμαστε εξίσου για τις εντάσεις στα Ελληνοτουρκικά. Το λέει πολύ ωραία και ο Μακιαβέλι, αλλά και ο Κινέζος Σουν-Τζου, που ήταν σύγχρονος του Θουκυδίδη: Υπάρχουν φορές που πρέπει να επιτρέψεις στον αντίπαλο μια οδό ευπρεπούς υποχώρησης· και, προφανώς, αυτή είναι μία τέτοια. Το κορόιδο, λοιπόν, και πάμε παρακάτω…

Είναι κρίμα, πάντως, που ο υπουργός Αμυνας Χουλουσί Ακάρ δεν θα παραστεί στη σύνοδο των υπουργών Αμυνας του ΝΑΤΟ στις Βρυξέλλες. Η δική του θέση για τα Ελληνοτουρκικά θα είχε ιδιαίτερη σημασία, δεδομένου ότι θεωρείται άνθρωπος των Αμερικανών και, συγχρόνως, σκληρός στα θέματα των σχέσεων με την Ελλάδα.