Κωμική υπερβολή…

Είναι ίσως ένα από τα πιο δημοφιλή έργα του ευρωπαϊκού αλλά και παγκόσμιου ρεπερτορίου, με μια θεματολογία που δεν γερνάει παρά τα χρόνια που έχουν περάσει από τη συγγραφή του: Ενα δίπολο διατρέχει τη «Φιλουμένα Μαρτουράνο» («Filumena Marturano», 1946) από την αρχή ως το τέλος, ένα δίπολο που φέρνει απέναντι τον άνδρα και τη γυναίκα, και μαζί δύο κόσμους που παλεύουν με στόχο να συνεννοηθούν και να συνυπάρξουν. Μέσα από ταμπού και στερεότυπα που περιορίζουν τις κοινωνίες και τις οικογένειες, μέσα από ανατροπές και εκπλήξεις, ξετυλίγεται το νήμα αυτής της γλυκόπικρης ιστορίας.

Νόθος γιος του μεγαλύτερου συγγραφέα, σκηνοθέτη και πρωταγωνιστή της εποχής και μιας ηθοποιού του θιάσου του, ο Εντουάρντο ντε Φιλίπο (Νάπολη, 1900-1984) μεγάλωσε μέσα στο θέατρο. Και δεν άργησε, αφού πέρασε από όλες τις πιθανές δουλειές του χώρου, να καταλήξει στη συγγραφή, επιμένοντας πάντα να χρησιμοποιεί τη ναπολιτάνικη διάλεκτο. Η «Φιλουμένα Μαρτουράνο» αποτελεί το πληρέστερο δραματολογικά έργο του, με την ηρωίδα του να σκιαγραφεί μια ολοκληρωμένη γυναικεία φωνή, που ξέρει να διεκδικεί και να κερδίζει. Ρόλος-σύμβολο που τον έχουν ερμηνεύσει σημαντικές ηθοποιοί ανά τον κόσμο (με τη Σοφία Λόρεν ανάμεσά τους), το έργο ανεβαίνει στην Ελλάδα μέσα από τις ερμηνείες ηθοποιών όπως, μεταξύ άλλων, η Αλέκα Κατσέλη, η Ελλη Λαμπέτη, η Αλίκη Βουγιουκλάκη, η Λυδία Κονιόρδου, η Σμαρούλα Γιούλη, η Αννα Βαγενά, η Ελένη Ράντου.

Γυναίκα ελευθέρων ηθών που κάποια στιγμή γίνεται ερωμένη ενός από τους πελάτες της, του Ντομένικο Σοριάνο, η Φιλουμένα έχει όλα τα χαρακτηριστικά του θηλυκού που ξέρει να ανέχεται αλλά και να βάζει τα όρια, όταν αυτό χρειαστεί. Και δεν κλαίει. Ως την τελευταία σκηνή του έργου δεν κλαίει…

Ο Οδυσσέας Παπασπηλιόπουλος στη δεύτερη συνεργασία τους, μετά το «Master Class», που σημείωσε ξεχωριστή επιτυχία, σκηνοθετεί τη Μαρία Ναυπλιώτου, σε μια παράσταση που επιδιώκει να συνομιλήσει με το σήμερα. Το φλέγον θέμα της γυναικείας χειραφέτησης όχι μόνο του το επιτρέπει – σχεδόν του το επιβάλλει, καθώς και η εποχή που διατρέχουμε.

Ωστόσο στη σκηνοθετική του προσέγγιση επιχειρεί να φωτίσει το έργο μέσα από μια κωμική, ενίοτε ακόμα και ειρωνική, ματιά, που δεν καταφέρνει να βρει την ισορροπία της – αντιθέτως, λειτουργεί εις βάρος του αποτελέσματος. Μέσα στο πολύχρωμο σπιτικό που έχει στηθεί επί σκηνής του Θεάτρου Χορν όχι τόσο το πρωταγωνιστικό ντουέτο όσο και οι υπόλοιποι ρόλοι του 9μελούς θιάσου, κινούνται υποκριτικά με γνώμονα μια υπερβολή, εμπλουτισμένη με φαρσικά στοιχεία. Ως εκ τούτου το αποτέλεσμα υπονομεύεται, ο στόχος χάνεται και η ελαφράδα που διαπερνά την παράσταση δεν είναι αυτή που ζητά το ίδιο το έργο – ούτε καταφέρνει να αιτιολογηθεί. Με εξαίρεση την τελευταία σκηνή που η σκηνογραφική «έκρηξη» συνδυάζεται με μια εσωτερικότητα, η παράσταση διαθέτει μια εξωστρέφεια που αποπροσανατολίζει.

Οι ερμηνείες

Η Μαρία Ναυπλιώτου προσεγγίζει τη Φιλουμένα Μαρτουράνο επιχειρώντας να απεκδυθεί των αστικών χαρακτηριστικών της. Αντλεί πολλά από τη γνησιότητα και την αυστηρότητα που τη χαρακτηρίζουν ως ηθοποιό και καταθέτει, τελικά, μια Φιλουμένα λιγότερο γήινη.

Στο πλάι της ο Μελέτης Ηλίας, περισσότερο επηρεασμένος από το εξωστρεφές και το κωμικό της σκηνοθετικής γραμμής, δεν καταφέρνει να αποδώσει στην ολότητά της την προσωπικότητα του Ντομένικο Σοριάνο. Κι αυτό είναι που χαρακτηρίζει συνολικά τη διανομή, που καταφεύγει σε υπερβολές χωρίς αντίκρισμα. Ενδιαφέρουσα η τριάδα των «γιων» της Φιλουμένα, με τον Βαγγέλη Δαούση στον ρόλο του οικογενειάρχη Μικέλε να δίνει την προσωπική του πινελιά.