Το μανιφέστο κατά των οπιοειδών και τα Οσκαρ

Το σενάριο της ζωής της βρίσκεται μια ανάσα πριν από τα βραβεία Οσκαρ, ενώ έχει ήδη τιμηθεί με τον Χρυσό Λέοντα στη φετινή Μόστρα της Βενετίας. Δικαίως, θα πουν πολλοί, αφού έχει όλα τα συστατικά όχι απλώς μιας ενδιαφέρουσας πλοκής με πολλές μεταπτώσεις, αλλά και επειδή αγγίζει το πορτρέτο του αρχετυπικού καλλιτέχνη, που αποθεώθηκε κυρίως στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα. Μια «καταραμένη» προσωπικότητα που ισορροπεί ανάμεσα στη διεθνή αναγνώριση και την απόλυτη καταξίωση από τη μία πλευρά και τον εθισμό και την κακοποίηση από την άλλη.

Το χαρακτηριστικό όμως που κάνει το ντοκιμαντέρ «All the Beauty and the Bloodshed» να ξεχωρίζει και να διεκδικεί με αξιώσεις το χρυσό αγαλματάκι είναι ότι δεν πρόκειται απλώς για τη βιογραφία της εμβληματικής εικαστικής φωτογράφου και ακτιβίστριας Ναν Γκόλντιν. Επί της ουσίας πρόκειται για το πορτρέτο της μέσα κυρίως από το δικό της βλέμμα καθώς το ντοκιμαντέρ βασίστηκε σε υλικό που γύριζε με σκοπό μια μελλοντική ταινία με θέμα την ακτιβιστική της δράση μέσω της ομάδας που έχει ιδρύσει με την επωνυμία PAIN (Παρέμβαση Εθισμού Συνταγογραφούμενων Τώρα) για την καταπολέμηση του εθισμού μέσω οπιούχων φαρμάκων. Μετά, όμως, από αρκετές συναντήσεις με την ήδη βραβευμένη με Οσκαρ Λόρα Πόιτρας (το 2014 για το «Citizenfour» με θέμα τον Εντουαρντ Σνόουντεν), της παρέδωσε τα ηνία της παραγωγής, με αποτέλεσμα η τελευταία να διευρύνει την προσέγγιση «χτίζοντας» τα κινηματογραφικά απομνημονεύματα της αμερικανίδας καλλιτέχνιδος, της οποίας η καριέρα έχει πλαστεί με πρώτη ύλη τις προσωπικές της φωτογραφίες – μαρτυρίες μιας οδυνηρής πραγματικότητας. Λήψεις που δεν έγιναν με πρωταρχικό το καλλιτεχνικό κίνητρο, αλλά την ανάγκη δημιουργίας ενός οπτικού ημερολογίου και καταγραφής των ανθρώπων που φοβόταν ότι θα χάσει από τη ζωή της.

Η 70χρονη Γκόλντιν γεννήθηκε στην Ουάσιγκτον ως το μικρότερο από τα τέσσερα παιδιά μιας μεσοαστικής εβραϊκής οικογένειας. Λάτρευε τη μεγαλύτερη αδερφή της, Μπάρμπαρα, αλλά εκείνη νοσηλευόταν περιστασιακά σε διάφορα ψυχιατρικά ιδρύματα μέχρι που αυτοκτόνησε στα 18 της, ξαπλώνοντας στις γραμμές του τοπικού τρένου, όταν η Ναν ήταν 11 ετών. Τρία χρόνια αργότερα, φοβούμενη ότι θα είχε την ίδια μοίρα με την αδερφή της, έφυγε από το σπίτι. Ανακάλυψε τη φωτογραφία ενώ ζούσε σε ανάδοχες οικογένειες στην περιοχή της Βοστώνης. Στο σχολείο γνώρισε τον Ντέιβιντ Αρμστρονγκ, τον πρώτο άνθρωπο που φωτογράφισε και αυτόν που άρχισε να την αποκαλεί Ναν. Εκείνη την εποχή ερωτεύτηκε τις drag queens και τις ζωές τους. Ονειρευόταν να γίνει φωτογράφος μόδας και να κάνει εξώφυλλα στα πιο γνωστά περιοδικά της εποχής.

Αντί αυτού όμως αποτύπωνε διαρκώς με τον φακό της στιγμιότυπα από το περιβάλλον και τους ανθρώπους που συνέθεταν τον κόσμο της: πάρτι, ποτά, σκηνές σεξ και χαλάρωσης στην παραλία με «μοντέλα» queer, χρήστες ναρκωτικών και γενικά με όσους δεν ακολουθούσαν τους κανόνες. Εικόνες ακατάστατες, οικείες, ειλικρινείς, που θα περίμενε να δει κάποιος πεταμένες σε ένα συρτάρι με ενθυμήματα κι όχι αναρτημένες ως έργα σε μια γκαλερί. Η σύνθεση και τα χρώματα όμως αποδείχθηκαν τόσο συναρπαστικά που η πόρτα του κόσμου της τέχνης άνοιξε για εκείνη το 1986 με την «Μπαλάντα της Σεξουαλικής Εξάρτησης», ένα σύνολο φωτογραφιών που έκτοτε βρίσκεται σε διαρκή προσαρμογή και επεξεργασία. Εργάτρια του σεξ για ένα διάστημα και η ίδια, θύμα κακοποίησης από τον σύντροφό της, όσο η καριέρα της έπαιρνε την ανιούσα τόσο η ίδια βυθιζόταν στα ναρκωτικά, ενώ κάθε φορά που έβγαινε από ένα πρόγραμμα απεξάρτησης ανακάλυπτε μια νέα πραγματικότητα οφειλόμενη σε μια εκάστοτε επιδημία: στα τέλη της δεκαετίας του 1980 οι φίλοι της πέθαιναν από AIDS. Με το γύρισμα της νέας χιλιετίας άφηναν την τελευταία τους πνοή εξαιτίας του εθισμού τους σε οπιούχα φάρμακα.

ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΤΩΝ ΣΑΚΛΕΡ. Η ένταση και ο θυμός που είναι διάχυτα στο παρελθόν της Γκόλντιν είναι υπεραρκετά ώστε οι θεατές να κατανοήσουν από τις πρώτες κιόλας σκηνές του ντοκιμαντέρ το πάθος της για το PAIN, το οποίο επικεντρώνεται ταυτοχρόνως στον αγώνα για τη μείωση των συνεπειών στους χρήστες οπιοειδών και την απόδοση ευθυνών στους υπαίτιους: την οικογένεια Σάκλερ, ιδιοκτήτρια του φαρμακευτικού κολοσσού Purdue, που προώθησε την ευρεία χρήση του παυσίπονου OxyContin.

Οι Σάκλερ είναι επίσης σπουδαίοι συλλέκτες έργων τέχνης και για δεκαετίες έκαναν δωρεές σε μουσεία σε όλο τον κόσμο. Το ντοκιμαντέρ ξεκινά ακριβώς από τη στιγμή που η Γκόλντιν αρχίζει, το 2018, τις «επιθέσεις» – διαμαρτυρίες με φυλλάδια και δράσεις – σε μουσεία που υποστηρίχτηκαν από την οικογένεια, Μητροπολιτικό, Γκούγκενχαϊμ, Λούβρο, Βρετανικό Μουσείο, Εθνική Πινακοθήκη στο Λονδίνο, Μουσείο Βικτωρίας και Αλβέρτου, υποστηρίζοντας ότι οι Σάκλερ δεν μπορούν να χρησιμοποιήσουν την τέχνη ως φύλλο συκής.

Το μένος της Γκόλντιν για τους Σάκλερ δεν προέρχεται μόνο από το δικό της κατρακύλισμα στον εθισμό που έφτασε στα πρόθυρα του θανάτου, λόγω της παρατεταμένης χρήσης του OxyContin έπειτα από μια επέμβαση στο χέρι της. Οι ρίζες του είναι βαθύτερες, στην εποχή της αυτοκτονίας της αδερφής της, στην οποία συνταγογραφούνταν συχνά Valium, τα οποία επίσης προωθούνταν με ανάλογη επιθετική στρατηγική πωλήσεων από την ίδια εταιρεία.