Ευτυχώς δεν {LF}είμαστε ένα, {LF}αλλά πολλά

«Οταν είσαι ερωτευμένος και έχεις πηδηχτεί καλά, ο κόσμος γύρω σου καταβάλλει διπλή προσπάθεια προκειμένου να λάβει μια αισθητή μορφή. Αυτό είναι απίστευτα συναρπαστικό, επειδή κινητοποιεί τη διάπλαση της ψυχής, χωρίς ο νους να ενοχλείται που δεν δύναται να προσδιορίσει τη θέση της».

Αυτές οι εναρκτήριες 43 λέξεις του βιβλίου με τις οποίες ο, κατά βάσιν Ποιητής, Γκέρχαρντ Φάλκνερ μάς βάζει στο προσωπικό (;) του Σύμπαν, ήταν κάτι παραπάνω από πάρα πολλές για να με ερεθίσουν ώστε να ξεκινήσω την ανάγνωση αυτού του Κειμένου Ποταμού, μέχρι να φτάσω στη σελίδα 617, και εκεί, στην καταληκτική φράση των 7 λέξεων: «Αφού το ξέρεις, ο διάβολος είναι καυχησιάρης», να θυμηθώ μια παλιά μου γνώση: ότι πραγματικός Ερεθισμός είναι ένας ερεθισμός που δεν Ολοκληρώνεται ποτέ, καθώς, εν τω μεταξύ, έχει προλάβει, γιατί αυτή είναι η φύση του πραγματικού Ερεθισμού, να μη σταματάει ποτέ αλλά, αντιθέτως, να προκαλεί δεκάδες άλλους ερεθισμούς.

Ως γνωστόν, ζούμε σε μία εποχή απόλυτης παγκόσμιας σύγχυσης, πράγμα που, ενώ, εκ πρώτης όψεως, είναι ή μοιάζει με κάτι πολύ κακό, μπορεί, ωστόσο, να είναι και το ακριβώς αντίθετό του, δηλαδή κάτι πολύ καλό με την έννοια ότι, ίσως, μόνο μέσω μιας απόλυτης σύγχυσης, υπάρχει η πιθανότητα μιας επαναδιαπραγμάτευσης όλων αυτών που μας οδήγησαν στη σύγχυση. Αυτή η παγκόσμια σύγχυση αφορά τα Πάντα. Είναι μια σύγχυση ολιστική. Και εννοείται ότι, από αυτή την ολιστική σύγχυση, δεν θα μπορούσε να απουσιάζει η Λογοτεχνία.

Και σε αυτό ακριβώς το σημείο έρχεται το Μυθιστόρημα(;) Apollokalypse να λειτουργήσει, κατά τη γνώμη μου, πριν από οτιδήποτε άλλο, ως ένας Ερεθισμός σε σχέση με το ερώτημα: Τι ακριβώς εννοούμε όταν – σε αυτή την εποχή της απόλυτης σύγχυσης, σύγχυση η οποία, συν τοις άλλοις, αποκαλύπτεται, κατά κύριο λόγο, και στην ευκολία, στη γλωσσική προχειρότητα, με την οποία ΣΑΝ ΝΑ ΜΗΝ ΤΡΕΧΕΙ ΤΙΠΟΤΑ – πάμε και ξεστομίζουμε προφορικά ή γραπτά από ‘δώ κι από ‘κεί τη λέξη «Αριστούργημα», ή τη φράση «Υψηλή Λογοτεχνία», ή ακόμη κι αυτό το reaction «Ουάου!» στο fb μας;

Με τον κίνδυνο να διαψευστώ που θα πει να γελοιοποιηθώ εξαιτίας των πιθανών εσφαλμένων σκέψεων-κρίσεων που έκανα, αλλά και με απόλυτη, ταυτόχρονα, επίγνωση αυτού του κινδύνου, θα προσπαθήσω ωστόσο, όσο πιο συνοπτικά μπορώ, να καταγράψω τους 7 πρώτους λόγους που μου έρχονται στο μυαλό, λόγους για τους οποίους καμία άλλη λέξη πλην της λέξης ΑΡΙΣΤΟΥΡΓΗΜΑ δεν μπορώ να προσδώσω στο Apollokalypse· λέξη την οποία, με εξαίρεση το συνολικό Εργο του Λάσλο Κράσναχορκάι, τη διατυπώνω, και άρα τη μοιράζομαι, δημοσίως για πρώτη φορά. Να ξεκαθαρίσω, όμως, προς αποφυγήν παρεξηγήσεων ότι οι λόγοι αυτοί δεν υπάγονται σε κάποιον συγκεκριμένο Λογοτεχνικό Κανόνα (χωρίς, από την άλλη, αυτό να σημαίνει ότι είμαι εντελώς αδαής των λεγόμενων «Λογοτεχνικών Κανόνων»), αλλά πρόκειται για λόγους βαθύτατα εσωτερικούς, βαθύτατα αισθητικούς.

Εχουμε και λέμε λοιπόν:

Κατ’ αρχάς ο τίτλος του βιβλίου: Απόλλωνας, Καλυψώ και Αποκάλυψη μαζί σε μία λέξη. Στο οπισθόφυλλο του βιβλίου διαβάζουμε ότι στο τρίπτυχο αυτό θα πρέπει να δούμε το τρίπτυχο Ομορφιά, Αποπλάνηση και Καταστροφή. Η προσωπική μου ανάγνωση με οδήγησε σε ένα άλλο τρίπτυχο. Στο τρίπτυχο Αρμονία, Παραπλάνηση [που έχω την εντύπωση ότι δεν πρόκειται ακριβώς για το ίδιο με την Αποπλάνηση] και Μεταφυσικό Οραμα. Ηδη, δηλαδή, ο τίτλος του βιβλίου, ανοιχτός ων σε διαφορετικές ερμηνείες, καθιστά το βιβλίο άξιο Θαυμασμού, θαυμασμού με την αρχική σημασία της λέξης που δεν είναι άλλη από την Απορία.

Ο μοντερνισμός του έργου [λέξη την οποία, προσωπικά, μάλλον την απεχθάνομαι] δεν αναιρεί επ’ ουδενί την Παράδοση που το έργο – όπως και κάθε σοβαρό έργο άλλωστε – φέρει στις πλάτες του. Μια Παράδοση, όμως, που μολονότι, όπως έχει ήδη ευστοχότατα διατυπωθεί, το συνδέει υποδόρια με τον Τζέιμς Τζόις και τον Χέρμαν Μπροχ, ωστόσο, το συνδέει με Κάτι που πάει πολύ πολύ πιο πίσω στον Χρόνο. Αναφέρομαι στην προσωκρατική Φιλοσοφία. Κι αυτό, που μέχρι κάποιο σημείο της ανάγνωσής μου δεν ήταν παρά μια υποψία και μόνο, μετατράπηκε σε βεβαιότητα από το ίδιο το κείμενο όταν, στη σελίδα 293, ο Φάλκνερ γράφει: «Οπως πολύ σωστά είχε πει ο Αναξαγόρας: Τα πράγματα παίρνουν την όψη εκείνου του χαρακτηριστικού που εμπεριέχουν σε μεγαλύτερη ποσότητα. Οι ιδιαιτερότητες είναι οι προσμείξεις τους».

Το Apollokalypse είναι ένα έργο γεμάτο «Αντιφάσεις». Θεωρώ πως η Αντίφαση, είτε τη συναντάμε σε ανθρώπους είτε σε Βιβλία, είναι ένα πολύ παρεξηγημένο χαρακτηριστικό. Εκ του προχείρου σκεπτόμενος κάποιος, μπορεί κάλλιστα να μεταφράσει την Αντίφαση ως έλλειψη συνοχής ή ακόμη και – άκουσον, άκουσον! – ως Επιπολαιότητα. Κατά τη γνώμη μου, Οχι. Αντίφαση είναι η αποδοχή ότι ΕΥΤΥΧΩΣ δεν είμαστε Ενα, αλλά Πολλά ταυτόχρονα. Και σε ό,τι έχει να κάνει με την Τέχνη στο σύνολό της, η Αντίφαση είναι σχεδόν προαπαιτούμενο, αν μη τι άλλο ως Προβληματισμός και μόνο σε σχέση με αυτό που ονομάζεται Ζωή. Στο Apollokalypse, το χαρακτηριστικό αυτό των Αντιφάσεων νομίζω πως είναι διάχυτο σε όλα τα επίπεδα. Ορισμένα παραδείγματα επ’ αυτού, παρμένα από την «πλοκή» του βιβλίου, είναι, ίσως, άκρως ενδεικτικά: το να εγκαταλείπει κανείς την πόλη του δεν σημαίνει ότι απαγορεύεται να επιστρέψει σε αυτήν, το να αισθάνεται κανείς ότι δεν έχει ιδέα ποιος είναι δεν σημαίνει ότι δεν είναι, οι απαιτητικές σεξουαλικές επιθυμίες προς πολλά πρόσωπα δεν αναιρούν τον Ερωτα προς ένα και μόνο πρόσωπο, όποιος πίνει πάρα πολύ δεν σημαίνει ότι θα καταλήξει υποχρεωτικά αλκοολικός, η μία πλευρά του Τείχους δεν αναιρεί την άλλη πλευρά του Τείχους, πολιτικό δεν είναι το αντίθετο του ιδιωτικού και τα λοιπά και τα λοιπά.

Η Γλώσσα του Apollokalypse μάς θυμίζει – και άριστα πράττει ο Φάλκνερ και μας το θυμίζει – τη Γλώσσα όπως ακριβώς είναι η Γλώσσα εν γένει. Και ας μη διστάζουμε, επιτέλους, να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους. Η Γλώσσα, στη ρίζα της, είναι ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΗ. Διότι είναι απεριόριστη, είναι άναρχη, είναι ασφυκτικά πολύσημη, είναι με τόσο πολλούς τρόπους ερμηνεύσιμη που η μη τελική ερμηνεία της είναι σχεδόν η πιο αναπόφευκτη κατάληξη για όποιον τη λαμβάνει σοβαρά υπ’ όψιν του. Και η αντιμετώπιση της Γλώσσας, εκ μέρους του Φάλκνερ, ως τέτοιας, είναι που καθιστά το Apollokalypse ένα ανάγνωσμα «δύσκολο». Και πολύ σοφά πράττει ο Συγγραφέας και μας φέρνει αντιμέτωπους με ένα «δύσκολο» ανάγνωσμα. Ασε που, τελικά, καθόλου δεν μας φέρνει αντιμέτωπους με ένα δύσκολο ανάγνωσμα αλλά αντιμέτωπους με την ίδια την ανθρώπινη ύπαρξή μας, διότι ανθρώπινη ύπαρξη, ως γνωστόν, σημαίνει κατ’ αρχάς Λόγος.

«Ποιο θα ήταν, λοιπόν, το πρώτο βήμα; Το πρώτο βήμα, σκέφτηκα, έπρεπε να είναι το ν’ αρχίσω να σταματάω», γράφει ο Γερμανός Ποιητής στη σελίδα 271. Τη φράση αυτή, εντελώς συνειδητά, την αφήνω «ασχολίαστη», διότι σε αυτές τις μόλις 19 λεξούλες έχουμε: ένα αυτόνομο ποίημα ή/και συμπυκνωμένη μια ολόκληρη και πολύχρονη ψυχαναλυτική διαδικασία ή/και μια μπεκετικού τύπου παράσταση βασισμένη σε αυτή τη φράση και μόνο. Την επισημαίνω, όμως, και όποιος θέλει ας αφιερώσει λίγο χρόνο να σκεφθεί.

To Apollokalypse, εκτός από Λογοτεχνικό έργο το ίδιο, είναι και ένα θεωρητικό έργο περί Λογοτεχνίας. Το κεφάλαιο Αυτοσυντήρηση, και ειδικά οι δύο πρώτες σελίδες του, και ακόμη ειδικότερα εκείνη η φράση «Μόνο η λογοτεχνία τα βλέπει ευτυχώς διαφορετικά τα πράγματα» είναι ένα από τα πολλά, διάσπαρτα μέσα στο έργο, αντίστοιχου προβληματισμού αποσπάσματα.

Το να αφιερώνει ένας άνθρωπος είκοσι χρόνια από τη ζωή του για να γράψει Ενα(;) Εργο, αυτό από μόνο του είναι…

(ας ολοκληρωθεί η φράση κατά πώς ο κάθε αναγνώστης αυτού του μικρού κειμένου θέλει να την ολοκληρώσει).

Ο Δ. Τσεκούρας είναι συγγραφέας

{1BSYG}Γκέρχαρντ Φάλκνερ{1BSYG}{CR}{2BTIT}Apollokalypse{2BTIT}{CR}{3BEKD}Μετάφραση – Επίμετρο Μαρίνα Αγαθαγγελίδου{CR}Εκδόσεις LOGGIA, {LF}σελ. 640{3BEKD}{CR}{4BTIM}Τιμή 19,50 ευρ{4BTIM}ώ