Το αττικό τοπίο του Ανδρέα Βουρλούμη

Συλλέκτης εντυπώσεων, όπως δήλωνε ο ίδιος, με ελάχιστες γραμμές και πινελιές με χρώμα, γέμιζε μπλοκάκια με χαρτί και καμβάδες με γλάστρες και μπαλκόνια, μπουγάδες και ταράτσες, αγίους και κοτοπουλάκια αλλά και ανθρώπινες φιγούρες που αφηγούνται μικρές καθημερινές ιστορίες. Ακούραστος εργάτης της ζωγραφικής, αλλά και «τεμπέλης» καθώς απέφευγε συστηματικά τη μεγάλη κλίμακα, ο Ανδρέας Βουρλούμης, ένας από τους πλέον χαρακτηριστικούς αλλά χαμηλόφωνους εκπροσώπους της ελληνικής ζωγραφικής του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα. Και είναι ο παραστατικός δημιουργός στο έργο του οποίου είναι αφιερωμένη η αναδρομική έκθεση και έκδοση που πραγματοποιείται στο αίθριο του 4ου ορόφου της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος, σχεδόν 25 χρόνια μετά τον θάνατό του, σε επιμέλεια των Σπύρου Μοσχονά και Αθηνάς Κυριακώδη.

«Η ζωγραφική ήταν ο δικός του τρόπος να ταξινομεί το χάος του κόσμου», γράφει ο πρόεδρος του Εφορευτικού Συμβουλίου της ΕΒΕ Σταύρος Ζουμπουλάκης, ο οποίος και έχει επιμεληθεί τον 248 σελίδων κατάλογο, στον οποίο περιλαμβάνονται κείμενα των Παναγή Βουρλούμη (γιου του ζωγράφου), Φανής – Μαρίας Τσιγκάκου, Αλέξη Τσαούση, Κωνσταντίνου Παπαγεωργίου και των επιμελητών της έκθεσης και της έκδοσης. Και οι 140 πίνακες και τα 80 λυτά σχέδια, εκ των οποίων μεγάλο ποσοστό παρέμενε μέχρι σήμερα αδημοσίευτο ή/και άγνωστο στο κοινό και στους ειδικούς, είναι εκείνα που καλούνται να σκιαγραφήσουν το πορτρέτο του εικαστικού που αποφάσισε να εγκαταλείψει την καριέρα του ως χημικός και να αφοσιωθεί με πάθος στην τέχνη στην οποία από παιδί είχε δείξει την κλίση του εντυπωσιάζοντας τον νομικό, επιχειρηματία και πολιτικό πατέρα του (υπουργό σε κυβερνήσεις του Ελευθέριου Βενιζέλου) φτιάχνοντας ένα πήλινο πρόπλασμα του «Θνήσκοντος Γαλάτη» σε ηλικία μόλις δέκα ετών.

Περιδιαβάζοντας την έκθεση των έργων του Ανδρέα Βουρλούμη ή ξεφυλλίζοντας την καλαίσθητη έκδοση που τη συνοδεύει, ο επισκέπτης ή ο αναγνώστης αντίστοιχα δεν βλέπει μόνο τον Λυκαβηττό και τον Υμηττό, τις γειτονιές του Παγκρατίου και του κέντρου αλλά και την Κηφισιά, την περιοχή του Χολαργού, το μοναδικό τοπίο της Αίγινας, όπως τα αποτύπωσε ο ζωγράφος που ενδιαφέρθηκε σχεδόν αποκλειστικά για το αττικό τοπίο με τον χρωστήρα του. Ούτε παρατηρεί χαμένες όψεις της καθημερινότητας μιας άλλης εποχής μέσα από την ευαισθησία του βλέμματός του.

«Γνωρίζει τον μετρίου αναστήματος και εκδρομικής κομψότητας» άνδρα – όπως σημειώνει ο Αλέξης Τσαούσης -, τον φίλαθλο που γνώριζε τις επιδόσεις των αθλητών του στίβου της εποχής του από μνήμης. Τον άνθρωπο με την ευρεία παιδεία που διάβαζε Ομηρο από το πρωτότυπο, Δάντη στα ιταλικά, Μοντένιο στα γαλλικά, Μπλέικ στα αγγλικά και Γκαίτε στα γερμανικά, που χόρευε τσάμικο και τανγκό και τραγουδούσε δημοτικά, αλλά αγαπούσε και τον Ελβις Πρίσλεϊ, ενώ και ως γνώστης της βυζαντινής μουσικής έψελνε στα ξωκκλήσια με τον Σίμωνα Καρρά, όπως επισημαίνει ο γιος του, Παναγής Βουρλούμης. Τον χαρακτήρα με το ιδιαίτερο χιούμορ που έβαζε φάκα στο εργαστήριό του στο Παγκράτι για να πιάσει τα ποντίκια που του έτρωγαν τα πινέλα. Και όταν έπιανε κάποιο, το οδηγούσε στο πεζοδρόμιο και του έλεγε να μην το ξανακάνει!

Η διαδρομή του

Και βεβαίως βήμα προς βήμα, μέσα από τα τοπία και τις νεκρές φύσεις, τα εσωτερικά, τα γυμνά και τα πορτρέτα, για πρώτη φορά σε τούτη την έκθεση που είναι η τρίτη μεγάλη αναδρομική του – έπειτα από εκείνες στην Εθνική Πινακοθήκη (1990) και το Μουσείο Μπενάκη (1999) – και η οποία πραγματοποιείται σχεδόν 25 χρόνια μετά τον θάνατό του, ο επισκέπτης ακολουθεί ευθύγραμμα την καλλιτεχνική διαδρομή τού γεννημένου στην Πάτρα και επί της ουσίας αυτοδίδακτου καλλιτέχνη, με αφετηρία τα πρώτα του βήματα στη ζωγραφική, τη δεκαετία του 1920 και τα χρόνια της εφηβείας, τα χρόνια της νιότης στο Παρίσι και τη σκληρή περίοδο της Κατοχής, εστιάζει στις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες, οπότε και εκτός των άλλων εκπροσώπησε την ελληνική τέχνη στο εξωτερικό συμμετέχοντας στην Μπιενάλε της Αλεξάνδρειας το 1955 και σε ομαδικές εκθέσεις στο Χάμιλτον του Καναδά το 1959, στο Βουκουρέστι το 1962, και φτάνει έως τις λεπταίσθητες δημιουργίες του γήρατος, διαπιστώνοντας πως μέσα στον χρόνο διατηρήθηκαν αναλλοίωτα το ύφος και τα θέματά του.