«Ζει ο βασιλιάς Αλέξανδρος;» και το 2023

Μία από τις πιο διαδεδομένες λαϊκές ιστορίες που πλάστηκαν ανά τους αιώνες γύρω από το πρόσωπο του Μεγάλου Αλεξάνδρου αφορά την αδελφή του, η οποία μεταμορφώθηκε σε γοργόνα όταν κατά λάθος ήπιε το Αθάνατο Νερό που εκείνος είχε βρει με πολύ κόπο, ποθώντας την αθανασία. Συντετριμμένη από το σφάλμα της, ζήτησε από τους θεούς να μη δει ποτέ τον θάνατο του αδελφού της, με την ελπίδα ότι εκείνος θα συνεχίσει να βασιλεύει για πάντα. Η επιθυμία της εισακούστηκε, έγινε μισή ψάρι – μισή γυναίκα και πήδηξε στη θάλασσα ζώντας πλέον στα βάθη της. Οταν κάποιο καράβι περνάει κοντά της, η γοργόνα βγαίνει στην επιφάνεια ρωτώντας τους ναυτικούς «Ζει ο βασιλιάς Αλέξανδρος;». Αν απαντήσουν θετικά, η θάλασσα γαληνεύει και αυτοί συνεχίζουν απρόσκοπτα το ταξίδι τους. Αν όμως απαντήσουν αρνητικά, τότε τα νερά φουρτουνιάζουν και η γοργόνα τσακίζει το καράβι. Πάνω σε αυτόν τον μύθο βασίζει την αφήγησή της «Η μοναξιά της αβύσσου», το νέο κόμικ που κυκλοφόρησε πρόσφατα από την Jemma Press.

Ο Δημήτρης Βανέλλης που υπογράφει το σενάριο και ο Νικόλας Κούρτης τα σκίτσα, έχοντας ως βάση τον λαϊκό αυτόν μύθο, αφηγούνται μια σύγχρονη ιστορία θαλάσσιου τρόμου, δίνοντας μια νέα συνέχεια σε έναν από τους γνωστότερους θρύλους της ελληνικής λαογραφίας. «Θυμόμουν την ιστορία από το διήγημα του Καρκαβίτσα που λέγεται “Γοργόνα”, το οποίο υπήρχε μάλιστα σε κάποιο αναγνωστικό. Το θυμόμουν από παλιά και ήθελα να κάνω κάτι που να βασίζεται σε έναν παλιό ελληνικό θρύλο. Ομως δεν είχα καμία διάθεση να την ξαναγράψω στο κόμικ γιατί με ενδιέφερε να έρθει στη σύγχρονη εποχή και να γίνει ένα είδος συνέχειας αυτού του πράγματος με εντελώς άλλον σκοπό και στόχο» αναφέρει στα «Πρόσωπα» ο Δημήτρης Βανέλλης.

Απ’ το λιμάνι του Πειραιά

Στο νέο λοιπόν έργο που έγραψε ο ίδιος, η περιπέτεια ξεκινάει με το καράβι «Αγιος Νικόλας» να σαλπάρει από το λιμάνι του Πειραιά, χωρίς κανένα από τα μέλη του πληρώματός του να γνωρίζει ότι θα ήταν και το τελευταίο τους ταξίδι. Η γιγαντιαία απειλή, άλλωστε, που θα εμφανιστεί από τα βάθη των θαλασσών θα είναι αυτή που θα ορίσει τη μοίρα τους και εκείνη που με τις κινήσεις της διαφεντεύει όλη την αφήγηση του κόμικ. «Πρωταγωνιστής δεν είναι ο ήρωας που αφηγείται, αυτός θα μπορούσε να είναι ο οποιοσδήποτε. Είναι το τέρας, ουσιαστικά. Δηλαδή, η γοργόνα. Αυτή με την ψυχολογία της, το τι γίνεται, γιατί υπάρχει, τι κάνει» επισημαίνει ο σεναριογράφος. «Η αφήγηση ξεκινάει από αυτό που ξέρουμε όλοι, το πρώτο επίπεδο, που θα μπορούσε να είναι κόμικ ή μια ταινία τρόμου. Ομως μετά εστιάζει στο τέρας για να δει τι είναι αυτό που την έκανε έτσι. Πάντα από μικρός στο σινεμά, με ενοχλούσαν οι κακοί οι οποίοι θέλουν να καταστρέψουν τον κόσμο χωρίς κανέναν λόγο. Αυτό δεν μου άρεσε κι έλεγα γιατί δεν μας λέει και άλλα. Οπότε τώρα στη γοργόνα, με ενδιέφερε ακριβώς αυτή η ψυχολογία, το πώς οδηγήθηκε εκεί και τι έχει βιώσει» συμπληρώνει ο ίδιος.

Σελίδα με τη σελίδα, η γοργόνα που συστήθηκε στον αναγνώστη σαν ένα άκαρδο τέρας το οποίο σκορπάει τον όλεθρο στις θάλασσες, απογυμνώνεται από το μυθικό της στοιχείο για να ντυθεί με το πιο ανθρώπινο. Η μεταμόρφωσή της την καθιστά μια πληγωμένη γυναίκα που θρηνεί τον χαμό του αδελφού της, αντιμετωπίζοντάς τον πλέον κατάματα. Η φανταστική της διάσταση υποχωρεί, δίνοντας τη θέση της στην ανθρώπινη, με πολλαπλούς συμβολισμούς.  «Αυτό που ήθελα να πω με τη συγκεκριμένη ιστορία ήταν για τη μετάβαση από την παλιά παγανιστική εποχή – με τον κόσμο να πιστεύει σε μαγεία, θεούς -, σε μια εποχή κοσμολογική, όπου η αλήθεια νοείται ως λογική και αποδεικνύεται από την επιστήμη. Δηλαδή αυτή η μετάβαση, η οποία βέβαια έχει καλά και κακά νέα. Δηλαδή δεν μπορείς να πεις ξεκάθαρα αν είναι θετική ή αρνητική. Σαφώς μας κάνει πολύ περισσότερο ασφαλείς, δεν φοβόμαστε πια τη φύση. Με αυτόν τον τρόπο η γοργόνα θα μπορούσε να είναι η φύση, με την οποία φυσικά οφείλουμε να συνυπάρχουμε και όχι να τη σκοτώσουμε όπως κάνουμε τώρα με την οικολογία. Κερδίζουμε σε ασφάλεια, και είναι πολύ καλό αυτό, αλλά χάνουμε σε άλλα, όπως η επαφή και η γοητεία του θρύλου. Ολη αυτή η εξέλιξη σχετίζεται με την αλήθεια και το ψέμα. Δηλαδή μπορεί να είναι γοητευτικό το παλιό, το μαγικό, αλλά είναι και ψεύτικο ταυτόχρονα. Η αλήθεια που έρχεται με τη λογική είναι πιο σκληρή. Και γι’ αυτό όταν έρχεται η στιγμή για να καταλάβει η γοργόνα την αλήθεια, όλα καταρρέουν. Γιατί αυτή ζει σ’ ένα ψέμα ουσιαστικά που έχει πλάσει για να συντηρηθεί και να επιβιώσει. Δεν θα άντεχε αλλιώς» υποστηρίζει ο δημιουργός.

Η πραγματικότητα σαν κάθαρση

Το περιβάλλον μέσα στο οποίο εξελίσσεται η ιστορία, αν κι αρχικά δείχνει φοβιστικό, στα ανήλιαγα βάθη των θαλασσών, κρύβει και μια γοητεία, με το σκοτάδι του σχεδόν λυτρωτικό και την ησυχία του να παραπέμπει στη γαλήνη της μήτρας. «Αυτό είναι το μαγικό περιβάλλον. Το ψεύτικο, το φανταστικό, το μη ρεαλιστικό. Ενώ το καράβι που είναι με τα φορτηγά, τα φορτία, με το σίδερο και τ’ αμπάρια είναι ο κόσμος ο κανονικός. Το άλλο είναι ένα λίγο φανταστικό, ονειρικό, περιβάλλον. Ζωντανεύει αυτή την αντίθεση. Η γοργόνα ζει στο ονειρικό, μέχρι που, όταν καταλάβει τι γίνεται στην πραγματικότητα, όλο αυτό καταστρέφεται. Η αποδοχή της πραγματικότητας είναι σαν μια κάθαρση που έρχεται τελικά. Γιατί και οι δύο λένε ψέματα: η μία στον εαυτό της και ο άλλος γενικά για να επιβιώσει» υπογραμμίζει ο Δημήτρης Βανέλλης.

Οι διαφορετικές πτυχές της ιστορίας της «Μοναξιάς της αβύσσου», εκτός από το σενάριο αποκαλύπτονται βέβαια και από τα σκίτσα του Νικόλα Κούρτη. Σε γκρίζους και μπλε τόνους, με αρκετές σκιάσεις, μεγάλη εκφραστικότητα και σύγχρονη απόδοση των χαρακτήρων, ντύνει το κόμικ με εικόνες που είναι πολύ επιβλητικές. Η γοργόνα που με τη μακριά της ουρά εξερευνά εικαστικά την τερατώδη φύση της θλίψης και της οργής, ο αφηγητής που σωματοποιεί την πάροδο του χρόνου στον βυθό της θάλασσας, τα ερείπια των καραβιών με τους επιπλέοντες σκελετούς των ναυτικών να ολοκληρώνουν την ατμόσφαιρα της κατάθλιψης, είναι μερικές από τις πιο ιδιαίτερες πινελιές που έβαλε ο σκιτσογράφος στα σχέδιά του. «Την εικόνα του κόμικ τη βρίσκω εξαιρετικά εντυπωσιακή. Ο Νικόλας Κούρτης δουλεύει πάρα πολύ και βέβαια είναι πολύ διαφορετικός από τις άλλες συνεργασίες που έχω κάνει. Εχει μια εντελώς άλλη λογική εικόνας. Μπορεί να σταθεί διεθνώς. Το φτιάχνει πάρα πολύ το σκίτσο του, μελετάει πώς θα είναι κάθε καρέ, πώς θα στηθεί η σελίδα ολόκληρη, γι’ αυτό και του παίρνει πολύ χρόνο. Θέλω να μείνω σε αυτό το εντυπωσιακό που έχει εικόνα του στα κόμικς, αφού το σενάριο έρχεται δεύτερο, με την έννοια ότι ο πιθανός αναγνώστης πρώτα την εικόνα θα δει όταν το ξεφυλλίσει. Είναι στη βιτρίνα η εικόνα και μετά μπαίνεις μέσα να δεις τι έχει το μαγαζί στο βάθος» καταλήγει ο σεναριογράφος.

info

Δημήτρης Βανέλλης, Νικόλας Κούρτης, «Η μοναξιά της αβύσσου», εκδ. Jemma Press