Το στοίχημα για τα νέα εμβόλια

Οταν το καλοκαίρι του 2022, οι φίλοι και οι συγγενείς του ανοσολόγου Bob Seder τον ρωτούσαν εάν θα έπρεπε να αναβάλουν τις ενισχυτικές δόσεις τους έως ότου κυκλοφορήσουν τα εμβόλια «νέας γενιάς» (προσαρμοσμένα έναντι και της Ομικρον), εκείνος ήταν κάθετος. Επέμενε πως δεν χωρούσαν καθυστερήσεις. Γιατί; Οχι πάντως μόνο για τον προφανή λόγο. Ο επικεφαλής του Προγράμματος Ανοσολογίας των Εμβολίων στο Εθνικό Ινστιτούτο Αλλεργιών και Λοιμωδών Νοσημάτων των ΗΠΑ υποψιαζόταν ότι η αποτελεσματικότητα των δισθενών εμβολών πιθανόν να αμβλυνόταν από μια… ιδιορρυθμία του ανοσοποιητικού συστήματος.

Η ανησυχία του βασιζόταν στην «ανοσολογική αποτύπωση». Με τον όρο αυτόν οι επιστήμονες περιγράφουν την τάση του ανοσοποιητικού συστήματος να μην ξεχνά ποτέ την πρώτη εκδοχή του ιού με την οποία διασταυρώθηκε (είτε μέσω φυσικής νόσησης είτε μέσω εμβολιασμού). Ωστόσο, στην περίπτωση αυτή, ο ανθρώπινος οργανισμός μπορεί να έχει μειωμένα αντανακλαστικά εάν στο μεταξύ προκύψει νέο στέλεχος, καθώς παραμένει προσηλωμένος στις παλιές του… αναμνήσεις. Και συνεπακόλουθα δεν μπορεί να αντιμετωπίσει μια νέα μόλυνση εξαιτίας παλαιότερης μόλυνσης με παρόμοιο ιό.

Η πανδημία του 1918. Οπως υπογραμμίζεται στο επιστημονικό περιοδικό «Nature», το φαινόμενο αυτό  μπορεί να εξηγήσει ορισμένες παρατηρήσεις από το παρελθόν. Το πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η ιδιαίτερα υψηλή θνησιμότητα μεταξύ των νεαρών ενηλίκων κατά τη διάρκεια της πανδημίας γρίπης του 1918. Την ίδια περίοδο η καλύτερη έκβαση των ηλικιωμένων ασθενών απέδειξε πως υπάρχουν εξαιρέσεις στον κανόνα που τους θέλει πιο ευάλωτους. Η εξήγηση; Οταν ήταν νέοι, πιθανόν να είχαν μολυνθεί από ένα παρόμοιο στέλεχος, με αποτέλεσμα το ανοσοποιητικό τους να είχε αποθηκεύσει στη μνήμη του πώς να εξουδετερώσει αποτελεσματικά τον εισβολέα. Αντιθέτως, τo ανοσοποιητικό των νεότερων «γνώριζε» άλλα στελέχη, μένοντας προσηλωμένο σε παρωχημένα όπλα.

Επιστρέφοντας στο σήμερα και στον SARS-CoV-2, το περιοδικό «Nature» υπογραμμίζει πως μία σειρά μελετών καταλήγει πως η «αποτύπωση» διαμορφώνει την ανταπόκριση των ανθρώπων στον πανδημικό ιό.

Αντισώματα. Ωστόσο τι σημαίνει αυτό για την αποτελεσματικότητα των εμβολίων «νέας γενιάς»; Η ανοσολόγος του Imperial College Rosemary Boyton λέει ότι είναι «λαμπρά» στην ικανότητά τους να προστατεύουν τους ανθρώπους από σοβαρές επιπλοκές. Την άποψη αυτή συμμερίζεται και ο καθηγητής Φαρμακολογίας, Φαρμακογονιδιωματικής και Ιατρικής Ακριβείας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης και αντιπρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Φαρμακολογίας Ευάγγελος Μανωλόπουλος.

Μιλώντας στα «ΝΕΑ» εξηγεί πως το ανοσολογικό αποτύπωμα έχει ως αποτέλεσμα ο οργανισμός να παράγει αντισώματα κυρίως για το αρχικό στέλεχος του ιού και λιγότερα για τα νεότερα, ακόμα και όταν εμβολιαζόμαστε με εμβόλια «νέας γενιάς». Πάντως, το θετικό είναι πως ο SARS-CoV-2, αν και εξελίσσεται συνεχώς, δεν έχει αλλάξει δραματικά, με αποτέλεσμα τα εμβόλια να παραμένουν αποτελεσματικά έναντι της σοβαρής νόσου.

«Οι διαφοροποιήσεις του ιού εντοπίζονται κυρίως στο πώς εισβάλλει στον οργανισμό, διαφεύγοντας την ανοσία. Εξού και οι επαναλοιμώξεις. Συνεπώς τα εμβόλια προσφέρουν σημαντική προστασία» προσθέτει ο ίδιος.

Καθώς όμως έχει κερδηθεί το πρώτο βασικό «στοίχημα», της υψηλής δηλαδή αποτελεσματικότητας των εμβολίων, οι επιστήμονες πλέον εστιάζουν στην εύρεση νέων «όπλων» που θα ξεπερνούν το εμπόδιο της αποτύπωσης φρενάροντας έτσι τη μεταδοτικότητα του ιού. Στο πλαίσιο αυτό, ο δρ Seder εκφράζει την ελπίδα πως τα ρινικά εμβόλια πιθανόν να είναι η απάντηση στις προκλήσεις του πανδημικού ιού αλλά και του ανοσοποιητικού συστήματος. Ισως πάλι, σύμφωνα με τον Ευ. Μανωλόπουλο, «η λύση να δοθεί από κάποιο πανεμβόλιο που θα αναγνωρίζει τον ιό από διαφορετικά σημεία και όχι μόνο από την πρωτεΐνη ακίδα, ενεργοποιώντας πολλούς τύπους αντισωμάτων».