Ευρωπαϊκή οδηγία-ασπίδα για την προστασία των καταναλωτών

Για τον περιορισμό του φαινομένου των πλασματικών εκπτώσεων, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει θέσει σε ισχύ από το 2019 οδηγία που θέτει κανόνες για τις εκπτώσεις με γνώμονα την προστασία των καταναλωτών. Η ευρωπαϊκή οδηγία ενσωματώθηκε στην ελληνική νομοθεσία με τον νόμο 4933/2022 που ψηφίστηκε τον περασμένο Μάιο. Η σημαντική αλλαγή που έφερε ο νόμος αφορά στον προσδιορισμό της αρχικής τιμής πριν από την έκπτωση ως τη χαμηλότερη τιμή του προϊόντος κατά τις 30 ημέρες πριν απ’ την εκκίνηση της εκπτωτικής περιόδου.

Για παράδειγμα, στην περίπτωση ενός μπουφάν που πωλούνταν ως τα μέσα Δεκεμβρίου σε τιμή 80 ευρώ και στα τέλη Δεκεμβρίου η τιμή του ήταν 100 ευρώ, η έκπτωση πρέπει να εφαρμοστεί στα 80 ευρώ και όχι στα 100 ευρώ. Επομένως, αν το προϊόν παρουσιάζεται με 50% έκπτωση, η τελική του τιμή θα πρέπει να είναι 40 ευρώ και όχι 50 ευρώ. «Αυτό αποτελεί τον χρυσό κανόνα βάσει του οποίου κρίνουμε αν μια έκπτωση είναι σωστή ή παραπλανητική/πλασματική», επισημαίνει ο γενικός γραμματέας Εμπορίου και Προστασίας του Καταναλωτή Σωτήρης Αναγνωστόπουλος.

Ο ελεγκτικός μηχανισμός. Ωστόσο, παρά τις νέες νομοθετικές προβλέψεις οι έλεγχοι είναι ακόμη σε πολύ πρώιμο στάδιο, παραδέχεται ο ίδιος. «Υπάρχουν μερικές δεκάδες υποθέσεις υπό διερεύνηση, αλλά είμαστε ακόμη αρκετά ανώριμοι ως προς αυτούς τους ελέγχους. Οχι μόνο εμείς, όλη η Ευρώπη τώρα ξεκινά να συστήνει τους ελεγκτικούς μηχανισμούς της», διευκρινίζει.

Οι έλεγχοι διεξάγονται με τρεις τρόπους:

α. Μετά από καταγγελία: Ενας καταναλωτής μπορεί να στείλει στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι ένα προϊόν πωλείται σε τιμή που δεν ανταποκρίνεται στην έκπτωση που διαφημίζεται.

β. Επιτόπιος έλεγχος: Η γενική γραμματεία Εμπορίου και Προστασίας του Καταναλωτή μπορεί να στείλει κλιμάκια για να καταγράψουν τις τιμές καταστημάτων επιτόπου και εν συνεχεία να προχωρήσουν στη σύγκριση με τις τιμές κατά την εκπτωτική περίοδο. Στο επίπεδο του φυσικού ελέγχου, προβλέπεται επίσης εναλλακτική διαδικασία με έλεγχο των «Ζ» (τζίρου) των πωλήσεων σε προηγούμενα χρονικά διαστήματα, με στόχο να διαπιστωθούν οι τιμές πώλησης των προϊόντων.

γ. Ηλεκτρονικός έλεγχος: Στην περίπτωση των καταστημάτων που διαθέτουν e-shop υπάρχουν δύο επιλογές. Η πρώτη είναι η χρήση web archives (αρχειοθετημένες ιστοσελίδες από παλαιότερες ημερομηνίες) για τον έλεγχο των τιμών σε διαφορετικές περιόδους. Η δεύτερη είναι η χρήση προγραμμάτων που κάνοντας «σκραπάρισμα» (εξαγωγή δεδομένων) ιστοσελίδων δείχνουν τις τιμές σε διάφορες ημερομηνίες.

Οπως υπογραμμίζει ο γενικός γραμματέας Εμπορίου, σύντομα οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης θα μπορούν να χρησιμοποιούν και ένα κοινό εργαλείο, που βρίσκεται για την ώρα σε πιλοτική λειτουργία. Οπως εξηγεί, «πρόκειται για ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης που κάνει σκρολάρισμα σε όλες τις ιστοσελίδες επί μακρό χρονικό διάστημα και παρακολουθεί τις τιμές και τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζονται (π.χ. αν επικαλούνται εκπτώσεις) και φτιάχνει ένα γράφημα με τις τιμές πώλησης και τις τιμές αναφοράς, επισημαίνοντας αν οι εκπτώσεις που παρουσιάζονται είναι ειλικρινείς ή όχι».

Οι έλεγχοι μέχρι στιγμής, πάντως, διεξάγονται ως επί το πλείστον με τον «παραδοσιακό» τρόπο, δηλαδή με κλιμάκια που προχωρούν σε επιτόπιες έρευνες. «Προς το παρόν, δεν φαίνεται ότι ο έλεγχος εφαρμόζεται γιατί η αγορά δεν έχει λάβει ακόμα τα πρόστιμα, κάτι που αναμένεται να συμβεί το αμέσως επόμενο διάστημα», συνεχίζει ο Σωτήρης Αναγνωστόπουλος, που εμφανίζεται αισιόδοξος ότι το φαινόμενο θα περιοριστεί άμεσα.

«Ο επιχειρηματίας που θέλει να κερδοσκοπήσει ή να προσελκύσει αθέμιτα κοινό θέτει τρία ερωτήματα: (α) Μπορεί να εφαρμοστεί ο έλεγχος; (β) Πόσο πιθανό είναι ο έλεγχος να φτάσει σε εμένα; και (γ) Τι πρόστιμο έχει ο έλεγχος; Οταν, λοιπόν, ξέρει κανείς ότι με βεβαιότητα θα ελεγχθεί και άρα δεν είναι θέμα τύχης, αλλά θέμα χρόνου, θα συμμορφωθεί. Ακόμα και να ξεφύγουν κάποιοι, το πιο πιθανό είναι να τους “καρφώσουν” οι ανταγωνιστές τους», καταλήγει ο ίδιος, υπενθυμίζοντας πως οι καταγγελίες για αθέμιτες πρακτικές προέρχονται κατά 50% από τους καταναλωτές και κατά 50% από τους ανταγωνιστές.

Ως προς τα πρόστιμα που επιβάλλονται, αυτά μπορούν να φτάσουν ως και το 4% του συνολικού τζίρου της επιχείρησης. «Τα πρόστιμα είναι ακόμα σχετικά λίγα, και δεν υπάρχει μέχρι στιγμής ανακοινώσιμη ποινή προστίμου, δηλαδή άνω των 50.000 ευρώ», σημειώνει ο Σωτήρης Αναγνωστόπουλος.

Η έρευνα αγοράς άμυνα. «Πάντα υπήρχαν πλασματικές εκπτώσεις και πρέπει ο καταναλωτής να κάνει έρευνα αγοράς», τονίζει ο Νίκος Κουγιουμτζής, αντιπρόεδρος του Εμπορικού Συλλόγου Αθηνών. «Μόνο με αυτό τον τρόπο θα αντιμετωπιστεί το πρόβλημα και θα μειωθεί ως φαινόμενο», συμπληρώνει. Επαγγελματικά επιμελητήρια και εμπορικοί σύλλογοι τάσσονται, όπως λέει, αναφανδόν υπέρ των ελέγχων και εφιστούν την προσοχή της Πολιτείας στις μεγάλες αλυσίδες, όπου, σύμφωνα με τους ίδιους, εντοπίζονται οι περισσότερες παραβάσεις. «Είμαστε οι πρώτοι που θέλουμε την τήρηση του νόμου. Η ουσία είναι να υπάρχει πραγματικός έλεγχος όλων: Να ελέγχεται η μικρή επιχείρηση, αλλά να ελέγχεται και η μεγάλη πολυεθνική αλυσίδα. Μόνο έτσι μπορούμε να μιλάμε για ισονομία και για αποφυγή αθέμιτου ανταγωνισμού», καταλήγει ο πρόεδρος του Επαγγελματικού Επιμελητηρίου Αθηνών Γιάννης Χατζηθεοδοσίου.